NGC 1850-BH1'de kara delik yok: Yeni tayflar eşi hızlı dönen parlak bir yıldız gösteriyor
Büyük Macellan Bulutu'ndaki NGC 1850-BH1 için yeni gözlemler eşin görünmez bir kara delik değil, hızlı dönen parlak bir yıldız olduğunu gösteriyor. Ancak bir tutarsızlık sürüyor.

Büyük Macellan Bulutu'ndaki NGC 1850 kümesinde yer alan ve bir süredir "kara delik adayı" sayılan NGC 1850-BH1 sistemi için yeni bir analiz yayımlandı. 27 Ekim'de arXiv'e yüklenen ve Open Journal of Astrophysics'e gönderilen çalışmaya göre, sistemin görünmeyen eşi bir kara delik değil; hızlı dönen, parlak bir yıldız. Henüz hakem denetiminden geçmemiş bir ön baskı olan makalenin ilk yazarı Rhys Seeburger; ekipte Sara Saracino, Sebastian Kamann, Nate Bastian, Tomer Shenar, Debasish Dutta ve Julia Bodensteiner de var.
Tartışmalı bir sistem
NGC 1850, yaklaşık 100 milyon yaşında, kütlesi büyük bir yıldız kümesi. Makalenin özetine göre BH1 ilk başta, kütlesi yaklaşık 5 Güneş olan, ana kol dönüm noktasındaki bir yıldızın yıldız kütleli bir kara deliği çevresinde dolanması olarak önerilmişti. Sonraki analizler ise alternatif bir açıklama sundu: 1-2 Güneş kütleli, şişmiş (genişlemiş) bir verici yıldız ve ona yakın dolanan, hızlı dönen, madde toplayan bir eş. Asıl tayflarda eşin sönük bir yıldız mı yoksa kompakt bir cisim mi olduğu belirsiz kalmıştı.
Bu yüzden ayrım önemliydi: Eğer eş bir kara delikse sistem, yıldız kümelerinde kara deliklerin ikili yıldızlarla nasıl birlikte bulunduğunu gösteren nadir bir örnek olurdu. Eş ise parlak bir yıldızsa, aynı hareket başka bir fiziksel süreçle, yani kütle aktarımıyla açıklanır. İki senaryo da aynı yörünge hareketini üretebildiği için karar, tayfın ayrıntısına kalıyordu.
Yeni tayflar ne gösterdi?
Ekip bu kez FLAMES-ARGUS cihazıyla elde edilen, birden çok dönemde alınmış yeni tayfları inceledi. Bu tayflar ilk verilere göre daha mavi ve daha yüksek çözünürlüklü. Araştırmacılar "tayf ayrıştırma" yöntemini kullandı: Birleşik ışıktan iki yıldızın tayfını ayrı ayrı çıkarmaya çalışan bu teknik sayesinde, daha önce görülemeyen parlak eş ortaya çıktı.
Ekip sistemi tutarlı biçimde şöyle tarif ediyor: 1,7 ± 0,4 Güneş kütleli, şişmiş bir verici yıldız ve 5,2 ± 2,6 Güneş kütleli, saniyede 275 kilometre (v sin i) hızla dönen parlak bir eş. Makalenin ifadesiyle bu sonuç kara delik hipotezini dışarıda bırakıyor. Eşin hızlı dönmesi, kütle aktarımının sistemde işlediğine dair beklenen bir ipucu: Madde alan yıldız, topladığı maddenin açısal momentumuyla hızlanır.
Çözülmeyen tutarsızlık
Yine de tablo tamamen oturmuş değil. Yazarlar, ilk veriyi analiz eden çalışmayla aralarında gerilim bulunduğunu açıkça yazıyor. Kızıl optik dalga boylarında ekibin çıkardığı akı oranı yaklaşık yüzde 35-50; önceki çalışmada ise yüzde 10'luk bir üst sınır bulunmuştu. Makale, bu farkın nedeninin belirsiz olduğunu söylüyor. Yani iki farklı veri seti bu noktada farklı sonuç veriyor ve farkın kaynağı makalede açıklanmış değil.
Neden yine de değerli?
Kara delik hipotezi düşse bile NGC 1850-BH1 bilimsel açıdan ilginç bir sistem olmayı sürdürüyor. Yazarlara göre sistem, kütlesi ve metal içeriği iyi bilinen bir kümede bulunması ve alışılmadık yörünge özellikleri sayesinde, kütle aktarımının ne kadar verimli olduğunu ölçen çalışmalar için bir ölçüt (benchmark) olabilir. Kütle aktarımı, ikili yıldızların evriminde belirleyici bir adım; gözlemlenebilir kara delik çiftlerinin ve kütleçekim dalgası kaynaklarının ortaya çıkış yolunu modelleyenler de bu verimliliği bilmek istiyor.
Sırada, yeni tayflarla eski tayflar arasındaki uyumsuzluğun çözülmesi var. Bağımsız ekiplerin aynı sistemi ek gözlemlerle incelemesi ve makalenin hakem değerlendirmesinden geçmesi, kara delik yorumunun kapanıp kapanmadığını belirleyecek.
Bu haberi nasıl buldunuz?
İlk oyu siz verin

















