21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bilim ve Astrofizik

NGC 1850-BH1'de kara delik yok: Yeni tayflar eşi hızlı dönen parlak bir yıldız gösteriyor

Büyük Macellan Bulutu'ndaki NGC 1850-BH1 için yeni gözlemler eşin görünmez bir kara delik değil, hızlı dönen parlak bir yıldız olduğunu gösteriyor. Ancak bir tutarsızlık sürüyor.

Bilim ve AstrofizikarXiv
NGC 1850-BH1'de kara delik yok: Yeni tayflar eşi hızlı dönen parlak bir yıldız gösteriyor

Büyük Macellan Bulutu'ndaki NGC 1850 kümesinde yer alan ve bir süredir "kara delik adayı" sayılan NGC 1850-BH1 sistemi için yeni bir analiz yayımlandı. 27 Ekim'de arXiv'e yüklenen ve Open Journal of Astrophysics'e gönderilen çalışmaya göre, sistemin görünmeyen eşi bir kara delik değil; hızlı dönen, parlak bir yıldız. Henüz hakem denetiminden geçmemiş bir ön baskı olan makalenin ilk yazarı Rhys Seeburger; ekipte Sara Saracino, Sebastian Kamann, Nate Bastian, Tomer Shenar, Debasish Dutta ve Julia Bodensteiner de var.

Tartışmalı bir sistem

NGC 1850, yaklaşık 100 milyon yaşında, kütlesi büyük bir yıldız kümesi. Makalenin özetine göre BH1 ilk başta, kütlesi yaklaşık 5 Güneş olan, ana kol dönüm noktasındaki bir yıldızın yıldız kütleli bir kara deliği çevresinde dolanması olarak önerilmişti. Sonraki analizler ise alternatif bir açıklama sundu: 1-2 Güneş kütleli, şişmiş (genişlemiş) bir verici yıldız ve ona yakın dolanan, hızlı dönen, madde toplayan bir eş. Asıl tayflarda eşin sönük bir yıldız mı yoksa kompakt bir cisim mi olduğu belirsiz kalmıştı.

Bu yüzden ayrım önemliydi: Eğer eş bir kara delikse sistem, yıldız kümelerinde kara deliklerin ikili yıldızlarla nasıl birlikte bulunduğunu gösteren nadir bir örnek olurdu. Eş ise parlak bir yıldızsa, aynı hareket başka bir fiziksel süreçle, yani kütle aktarımıyla açıklanır. İki senaryo da aynı yörünge hareketini üretebildiği için karar, tayfın ayrıntısına kalıyordu.

Yeni tayflar ne gösterdi?

Ekip bu kez FLAMES-ARGUS cihazıyla elde edilen, birden çok dönemde alınmış yeni tayfları inceledi. Bu tayflar ilk verilere göre daha mavi ve daha yüksek çözünürlüklü. Araştırmacılar "tayf ayrıştırma" yöntemini kullandı: Birleşik ışıktan iki yıldızın tayfını ayrı ayrı çıkarmaya çalışan bu teknik sayesinde, daha önce görülemeyen parlak eş ortaya çıktı.

Ekip sistemi tutarlı biçimde şöyle tarif ediyor: 1,7 ± 0,4 Güneş kütleli, şişmiş bir verici yıldız ve 5,2 ± 2,6 Güneş kütleli, saniyede 275 kilometre (v sin i) hızla dönen parlak bir eş. Makalenin ifadesiyle bu sonuç kara delik hipotezini dışarıda bırakıyor. Eşin hızlı dönmesi, kütle aktarımının sistemde işlediğine dair beklenen bir ipucu: Madde alan yıldız, topladığı maddenin açısal momentumuyla hızlanır.

Çözülmeyen tutarsızlık

Yine de tablo tamamen oturmuş değil. Yazarlar, ilk veriyi analiz eden çalışmayla aralarında gerilim bulunduğunu açıkça yazıyor. Kızıl optik dalga boylarında ekibin çıkardığı akı oranı yaklaşık yüzde 35-50; önceki çalışmada ise yüzde 10'luk bir üst sınır bulunmuştu. Makale, bu farkın nedeninin belirsiz olduğunu söylüyor. Yani iki farklı veri seti bu noktada farklı sonuç veriyor ve farkın kaynağı makalede açıklanmış değil.

Neden yine de değerli?

Kara delik hipotezi düşse bile NGC 1850-BH1 bilimsel açıdan ilginç bir sistem olmayı sürdürüyor. Yazarlara göre sistem, kütlesi ve metal içeriği iyi bilinen bir kümede bulunması ve alışılmadık yörünge özellikleri sayesinde, kütle aktarımının ne kadar verimli olduğunu ölçen çalışmalar için bir ölçüt (benchmark) olabilir. Kütle aktarımı, ikili yıldızların evriminde belirleyici bir adım; gözlemlenebilir kara delik çiftlerinin ve kütleçekim dalgası kaynaklarının ortaya çıkış yolunu modelleyenler de bu verimliliği bilmek istiyor.

Sırada, yeni tayflarla eski tayflar arasındaki uyumsuzluğun çözülmesi var. Bağımsız ekiplerin aynı sistemi ek gözlemlerle incelemesi ve makalenin hakem değerlendirmesinden geçmesi, kara delik yorumunun kapanıp kapanmadığını belirleyecek.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi
  2. Çip üretiminde kullanılan plazma, Ay toprağı benzetmesinden oksijen çıkardı
  3. δ Scuti yıldızı KIC 4737720'nin baskın titreşimi yıllar içinde el değiştirdi
  4. Venüs'te flor, geçmişteki suyun izini silinmekten kurtarmış olabilir
  5. Perseverance'ın Séítah kayaları Mars'ta akışkan bir lav gölüne işaret ediyor
  6. Ölmekte olan yıldızda son termal darbenin izi: ALMA dev bir gaz halkası ve kum saati buldu

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi
  6. NASA'nın saha ekibi Arizona'da krater, lav mağarası ve kül tarlasında Ay ile Mars'a hazırlandı

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  4. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce
  5. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsündeXavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde20 saat önce

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar