NASA'nın Webb Teleskobu, Bir Bulutsudaki Yıldız Jetlerinin Kargaşasını Görüntüledi

Kozmik bir yaratılış kazanı, NASA'nın James Webb Uzay Teleskobu'nun çektiği yeni bir görüntüde gün yüzüne çıkıyor. Webb, Dünya'dan yaklaşık 3.300 ışık yılı uzaklıkta bulunan ve NGC 7129 olarak bilinen bir yıldız doğumevinde, daha önce toz bulutlarının ardında gizlenen çok sayıda yıldızı ortaya çıkardı.

Elementlerin üretildiği motorlar olan yıldızların yaşam döngüsü, soğuk ve yoğun toz ve gaz bölgeleri olan moleküler bulutlarda doğmalarıyla başlar. Bu tozlu kozalar nedeniyle genç yıldızları pek çok teleskopla, özellikle de kızılötesi ışığı yakalayamayan teleskoplarla görmek çoğu zaman imkânsızdır. Webb ise kızılötesinde yüksek bir duyarlılığa sahiptir; bu da gökbilimcilerin bu tozun ardını görmesine ve yıldız yaşam döngüsünün başlangıcını incelemesine olanak tanır.

Bu kümedeki yıldızlar farklı gelişim evrelerinde bulunuyor; çünkü daha kütleli yıldızlar en hızlı biçimde oluşup evrilir. Bunların en kütlelisi (ve en olgunu), bölgenin parlak merkezî yıldızı LkH(alfa) 234'tür (“Lick-H-alfa” diye okunur). Görüntüdeki en belirgin kırınım desenine sahip olan bu yıldız, Güneş'imizin yaklaşık 5 ila 8 katı kütleye sahip, ana kol öncesi evrede bir yıldızdır. Bu tür ana kol öncesi yıldızlar kütle toplama sürecini büyük ölçüde tamamlamıştır ve kütle çekiminin etkisiyle büzüşmektedir; bu da sıcaklıklarının yükselmesine yol açar. Zamanla bu yıldız da Güneş'imiz gibi kendi hidrojenini kaynaştırmaya başlayacak.

Yıldızın solunda altın renginde görünen ve yaklaşık 3,5 ışık yılı genişliğe yayılan boşluk, merkezî yıldızın etkisinin en büyük göstergesidir. Yıldızın yaşam döngüsünün daha erken bir evresinde ortaya çıkan dışa akışlar, yoğun moleküler hidrojen bulutunu oyar. Hem bu dışa akışlar hem de yıldızın ışığı gazı enerjilendirerek parlamasına neden olur. Bu hidrojen gazının büyük bölümü savrulup gitse de önemli bir kısmı sıkışır ve böylece daha fazla yıldızın oluşması için gereken koşullar ortaya çıkar.

Bu yıldızlardan birkaçı boşluğun içinde görülebiliyor. Bunların birçoğu da ana kol öncesi evrede bulunuyor ve yıldız rüzgârları yayıyor. Yıldızların yakınında görülen, sıkışmış gazdan oluşan kavisli yapılar, yani yay şokları, bu rüzgârların enerjili gaza çarparak kendi küçük boşluklarını açmasıyla oluşuyor.

Merkezî yıldız ile gaza gömülü yıldızlar birlikte, altın renkli boşluğun üst kısmında görülen keskin sırtı da oluşturuyor. Bu yıldızların ışığı, boşluğun dışındaki daha soğuk ve daha yoğun moleküler gazı iten sıcak bir ortam yaratıyor ve fotodisosiyasyon (ışıkla ayrışma) bölgesi olarak bilinen bir sınır oluşturuyor. Bu bölgede hidrojen molekülleri atomlara ayrışıyor. Bölgenin sıcaklığını ve kimyasını etkileyen bu yıldız topluluğu, moleküler bulutların milyonlarca yıl içinde nasıl yavaş yavaş aşınacağına dair ipuçları sunuyor.

Merkezî yıldızın sağındaki bölge ise farklı ama en az onun kadar kaotik bir hikâye anlatıyor. Kırmızıyla gösterilen bu topak topak madde, soldakilerden çok daha genç cisimleri, yani ön yıldızları gizliyor. Ön yıldız evresi, ana kol öncesi evreden daha erkendir ve gaz ile tozdan oluşan moleküler bulutların ilk kez sıkışıp parçalanmasının ardından gelir.

Ön yıldızlar madde biriktirip kütlelerini artırdıkça aşırı ısınmış madde akışları fırlatır. Bu dışa akışlar, ön yıldızları saran yoğun, gri ve yarı saydam maddeyle etkileşerek dokulu bir görünüme yol açan şoklar oluşturur. Kırmızı parıltı da bu etkileşimin sonucudur. Birden fazla yıldızdan gelen çok sayıda dışa akış bizim bakış açımızdan üst üste bindiği için sahne kaotik bir görünüm kazanıyor.

Bu ön yıldız dışa akışlarının daha fazlası, görüntünün sol üst kısmında, mavi renkli bir bulutsunun yakınında görülebiliyor. Bu mavi bölgenin merkezinde, simit biçimli bir madde diskiyle çevrili bir ön yıldız bulunuyor. Bu disk çevresindeki bulutsunun üzerine bir gölge düşürüyor; bu görünüm, NASA'nın Hubble Uzay Teleskobu'nun gözlemlediği ve “Yarasa Gölgesi” olarak bilinen benzer bir yapıyı andırıyor.

Webb'in yüksek uzamsal çözünürlüğü, NASA'nın emekliye ayrılmış Spitzer Uzay Teleskobu ile daha önce yapılan araştırmaların üzerine inşa ederek bölgedeki gazda pek çok zengin yapıyı ortaya koyuyor. Gökbilimciler, bu bölgedeki yıldızların ve ön yıldızların çevrelerindeki gaz ve tozu nasıl etkilediğini incelemek için Webb'in bu verilerini kullanmayı sürdürecek.

James Webb Uzay Teleskobu, dünyanın önde gelen uzay bilimi gözlemevidir. Webb, Güneş Sistemimizdeki gizemleri çözüyor, başka yıldızların çevresindeki uzak dünyalara bakıyor ve evrenimizin gizemli yapılarını, kökenlerini ve bu evrendeki yerimizi araştırıyor. Webb, NASA'nın ortakları ESA (Avrupa Uzay Ajansı) ve CSA (Kanada Uzay Ajansı) ile birlikte yürüttüğü uluslararası bir programdır.