Hubble, Samanyolu'nun 11,8 milyar yıl önceki birleşmesini kanıtladı

Samanyolu bugünkü haline yalnız başına gelmedi; tarihi boyunca daha küçük galaksileri yutarak büyüdü. Hubble Uzay Teleskobu ile yapılan yeni bir çalışma, bu birleşmelerden şimdiye kadar kanıtlanmış en eskisinin izini sürdü. Araştırmacılar, LKH adı verilen bir cüce galaksinin yaklaşık 11,8 milyar yıl önce, Büyük Patlama'dan yalnızca iki milyar yıl sonra, genç Samanyolu ile çarpışıp birleştiğine dair kesin kanıtlar sundu. NASA'nın paylaştığı bir sanatçı çizimi bu kadim çarpışmayı canlandırıyor.

Fosil gibi küresel kümeler

Çalışmanın anahtarı, küresel yıldız kümeleri. Yüz binlerce yaşlı yıldızın kütleçekimiyle bir arada tuttuğu bu sıkı kümeler, galaksimizin en eski üyeleri arasında. Her küme, doğduğu ortamın kimyasal izini ve yaşını taşıdığı için bir tür galaktik fosil işlevi görüyor.

Araştırma ekibi, Samanyolu'nun merkezine 20.000 ışık yılı mesafe içindeki 39 küresel kümeyi inceledi. Bu bölgenin seçilme nedeni, eski birleşmelerin izlerinin en iyi burada korunmuş olmasının beklenmesiydi. Ekip, Hubble'ın yüksek çözünürlüklü görüntüleriyle her kümenin yaşını ve metal bolluğunu, yani helyumdan ağır elementlerin oranını hassas biçimde ölçtü. Bu veriler, Avrupa Uzay Ajansı'nın Gaia uydusunun yıldız hareketlerine ilişkin hassas ölçümleriyle birleştirildi. Aralık 2013'te fırlatılan Gaia, bir milyardan fazla yıldızın konumunu ve hareketini ölçerek galaksimizin üç boyutlu haritasını çıkardı. Gaia-Sausage-Enceladus birleşmesinin kendisi de 2018'de Gaia verileri sayesinde ortaya konmuştu.

Samanyolu'nda bugün 150'yi aşkın küresel küme biliniyor. Bunların bir kısmının galaksimizde doğduğu, bir kısmının ise yutulan cüce galaksilerle birlikte dışarıdan geldiği düşünülüyor. Hangi kümenin hangi kökene sahip olduğunu ayırt etmek, yaş ve kimya ile yörünge bilgisini bir arada kullanmayı gerektiriyor.

Üç ayrı köken

Analiz, kümelerin üç ayrı topluluğa ayrıldığını ortaya koydu. Bunlardan ilki, doğrudan genç Samanyolu'nun içinde doğmuş kümeler. İkincisi, yaklaşık 10 milyar yıl önce galaksimize katılan ve Gaia-Sausage-Enceladus olarak bilinen cüce galaksiden gelen kümeler. Üçüncüsü ise daha önce bilinmeyen bir topluluk: Bu kümeler, Gaia-Sausage-Enceladus'tan gelenlerden daha yaşlı, Samanyolu'nun yerli kümelerinden ise daha genç.

İşte bu üçüncü grubun kaynağı LKH. Hesaplamalara göre bu cüce galaksi, Samanyolu'na katıldığında yaklaşık 500 milyon Güneş kütlesine eşdeğer yıldız barındırıyordu.

İsmin hikâyesi

LKH, "Low-energy-Kraken-Heracles" ifadesinin kısaltması. Ekip, bu adı galaksimizin erken döneminde böyle bir birleşmenin yaşandığı fikrini savunan üç önceki araştırmaya saygı olarak seçti. Daha önceki çalışmalar Kraken ya da Heracles gibi adlarla benzer bir olayın varlığını öne sürmüş, ancak kesin kanıt sunamamıştı. Yeni çalışma bu tartışmayı netleştiriyor. Çünkü küme yaşları ve kimyasal bileşimleri, bu kümelerin ne yerli Samanyolu ne de Gaia-Sausage-Enceladus topluluğuna uyduğunu açıkça ortaya koyuyor; bu da ayrı bir birleşme olayının en güçlü kanıtı sayılıyor.

Araştırma ve yayın

Çalışmanın baş yazarı İtalya'daki Bologna Astrofizik ve Uzay Bilimleri Gözlemevi'nden Davide Massari. Ekipte Bologna Üniversitesi'nden Chiara Zerbinati ile İspanya'daki Vigo ve La Laguna üniversitelerinden Fernando Aguado-Agelet de yer alıyor. Sonuçlar 17 Ağustos 2026'da Nature Astronomy dergisinde yayımlandı.

Neden önemli?

Bulgu, Samanyolu'nun oluşum tarihine ilişkin bilgimizi 1,8 milyar yıl daha geriye taşıyor. Evrenin yaklaşık 13,8 milyar yaşında olduğu düşünüldüğünde, LKH birleşmesi galaksimizin henüz bebeklik çağında, evrenin yaşının yalnızca yedide biri kadarken gerçekleşmiş oluyor. Daha önceki bazı çalışmalar, galaksimizin en erken evrelerinde yalnızca kendi içinde doğan yıldızlardan oluştuğunu öne sürüyordu. Yeni sonuçlar ise Samanyolu'nun daha o ilk dönemde bile dışarıdan gelen yıldızlarla beslendiğini gösteriyor. Araştırmacıların ifadesiyle galaksimizin ilk önemli yapı taşı grubunun nereden geldiği artık biliniyor.

Bu, galaksi oluşumuna dair genel modeller açısından da önemli. Kozmoloji, büyük galaksilerin küçüklerin birleşmesiyle hiyerarşik biçimde büyüdüğünü öngörüyor. Samanyolu'nun kendi geçmişindeki birleşmelerin sırasını ve zamanlamasını ayrıntılı biçimde ortaya koymak, bu öngörüyü doğrudan sınamanın en iyi yollarından biri. Gaia'nın milyarlarca yıldızın hareketini ölçmesi ve Hubble'ın keskin gözü, son on yılda bu tür "galaktik arkeoloji" çalışmalarını büyük ölçüde hızlandırdı.

Kısaca

• LKH adlı cüce galaksi yaklaşık 11,8 milyar yıl önce genç Samanyolu ile birleşti.
• Kanıt, galaksi merkezine 20.000 ışık yılı içindeki 39 küresel kümenin yaş ve kimyasından geldi.
• LKH'nin yaklaşık 500 milyon Güneş kütlesi kadar yıldız içerdiği hesaplandı.
• Sonuçlar 17 Ağustos 2026'da Nature Astronomy'de yayımlandı.