Hubble, Büyük Macellan Bulutu'nda kızıl bir yıldız beşiğini görüntüledi

Hubble Uzay Teleskobu'nun paylaştığı yeni bir görüntü, Samanyolu'nun komşu galaksisi Büyük Macellan Bulutu'nda yer alan LH 95 bölgesini kızıl ışıltılı bir manzara olarak gösteriyor. Görüntüde parlayan gaz ve toz, bölgedeki genç yıldız topluluğu tarafından ısıtılıp aydınlatılıyor. Bölge, farklı yaşlardaki yıldızların yan yana bulunduğu canlı bir yıldız doğum alanı.

Kızıl renk nereden geliyor?

Görüntüdeki baskın kızıl renk, bulutsunun hidrojen gazından kaynaklanıyor. Yakındaki sıcak, genç yıldızların yaydığı yoğun morötesi ışınım hidrojen atomlarını uyarıyor; bu atomlar da "hidrojen-alfa" adı verilen belirli bir kırmızı tonda ışık yayıyor. Gökbilimciler için bu ışıma, yıldız oluşumunun sürdüğü bölgeleri işaretleyen güvenilir bir gösterge. Görüntüde mavi renk görünür ışığın kısa dalga boylarını, kırmızı ise uzun dalga boylu görünür ve yakın kızılötesi ışığı temsil ediyor.

Devler ve bebekler bir arada

LH 95, gökbilimcilerin "yıldız birliği" olarak adlandırdığı türden bir topluluk. Bu tür birliklerde düşük kütleli bebek yıldızlar, büyük kütleli mavi dev yıldızlarla birlikte yaşar. Büyük Macellan Bulutu'nda bunun gibi pek çok yıldız birliği bulunuyor. Görüntüdeki en büyük ve en parlak mavi yıldızlar Güneş'in en az üç katı kütleye sahip.

Bölgede yapılan ayrıntılı çalışmalar, yaklaşık 2.500 yıldızın kütlelerinin neredeyse tamamını toplamış olmasına karşın henüz çekirdeklerinde hidrojen yakmaya başlamadığını, yani tam anlamıyla "yanmadığını" ortaya koydu. Bu yıldızlar, gökbilimde anakol öncesi yıldızlar olarak biliniyor. Bölgenin en büyük kütleli yıldızı ise Güneş'in 60-70 katı kütleye sahip ve yalnızca yaklaşık 1 milyon yaşında. Bölgedeki diğer yıldızların çoğunun yaşı yaklaşık 4 milyon yıl. Bu fark, LH 95'te yıldız oluşumunun tek seferde değil, uzun bir süreye yayılan birden fazla dalga halinde gerçekleştiğini gösteriyor.

Yıldızlar ne kadar süre beslenir?

Araştırmalar, genç yıldızların çevrelerindeki diskten madde toplamasına dair önemli bir bulguya da ulaştı. Beklendiği gibi bu madde toplama hızı yıldızlar yaşlandıkça azalıyor; ancak süreç, bazen varsayıldığından daha uzun sürerek birkaç milyon yıl boyunca devam edebiliyor. Bu sonuç, gezegenlerin oluştuğu disklerin ne kadar süre varlığını koruyabildiğine dair modelleri de etkiliyor.

Bu çalışmaların ardındaki ekipte Virginia Üniversitesi'nden Nicola Da Rio, Avrupa Uzay Ajansı'ndan Guido De Marchi ve Heidelberg Üniversitesi'nden Dimitrios Gouliermis yer alıyor. Ekip, Hubble'ın derin görüntülerini tayfsal gözlemlerle birleştirerek bölgedeki yıldız nüfusunun dökümünü çıkarmıştı. Bu çalışmalara göre LH 95, LHA 120-N 64 adlı iyonlaşmış hidrojen bölgesiyle ilişkili ve gökyüzüne izdüşümü yaklaşık 10 × 20 parsek, yani yaklaşık 33 × 65 ışık yılı boyutlarında.

Büyük Macellan Bulutu

Büyük Macellan Bulutu, Samanyolu'nun çevresinde dolanan bir cüce galaksi ve Dünya'dan yaklaşık 160.000 ışık yılı uzakta. Güney yarımküreden çıplak gözle görülebilen bu galaksi, yıldız oluşumunu incelemek için gökbilimcilerin en sevdiği hedeflerden biri. Bunun nedeni, galaksinin hem yakın olması hem de içindeki yıldızların aşağı yukarı aynı uzaklıkta bulunması; bu sayede yıldızların parlaklıkları ve kütleleri doğrudan karşılaştırılabiliyor. Ayrıca ağır element oranı Samanyolu'ndan düşük olduğundan, evrenin daha erken dönemlerindeki koşullara benzer bir ortam sunuyor.

Hubble, 1990'dan bu yana yörüngede çalışıyor ve Büyük Macellan Bulutu'ndaki yıldız oluşum bölgelerini defalarca görüntüledi. Teleskobun görünür ışıktaki keskin görüşü, bu uzaklıkta bile tek tek yıldızları birbirinden ayırabilmesini sağlıyor; LH 95'teki binlerce sönük bebek yıldızın sayılabilmesi de bu sayede mümkün oldu. Yerden yapılan gözlemlerde atmosferin titreşimi bu yakın komşu yıldızları birbirine karıştırır ve sönük olanları seçmeyi neredeyse imkânsız kılardı.

Neden önemli?

Yıldızların nasıl doğduğu, gökbilimin temel sorularından biri. LH 95 gibi bölgeler, aynı bulutta farklı kütle ve yaştaki yıldızların nasıl ortaya çıktığını tek bir kareden izleme olanağı veriyor. Düşük kütleli bebek yıldızların büyük kütleli komşularının yoğun ışınımı altında nasıl geliştiğini anlamak, Güneş gibi yıldızların ve çevrelerindeki gezegen sistemlerinin nasıl oluştuğunu açıklamaya da yardımcı oluyor.

Kısaca

• LH 95, Büyük Macellan Bulutu'nda, yaklaşık 160.000 ışık yılı uzaklıkta genç bir yıldız birliği.
• Kızıl renk, genç yıldızların uyardığı hidrojen gazının ışımasından geliyor.
• Bölgede yaklaşık 2.500 anakol öncesi yıldız ve Güneş'in 60-70 katı kütleli bir dev bulunuyor.
• Yıldız oluşumu burada birkaç milyon yıla yayılan dalgalar halinde sürmüş.