21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Karina takımyıldızı (Carina) nedir? Canopus, Eta Carinae ve Karina Bulutsusu

Karina (Carina), Argo gemisinin omurgasını temsil eden güney takımyıldızıdır; Canopus, Eta Carinae ve Karina Bulutsusu burada yer alır, Türkiye'den ancak en güney kıyılarda ufka yakın görülür.

Türü
Yapı ve bölge
Bulunduğu yer
Güney gökyüzü; Vela, Puppis, Pictor, Volans, Chamaeleon, Musca ve Erboğa (Centaurus) ile komşu
Çap
494 derece kare (88 takımyıldız arasında 34.)
Keşif
Batlamyus'un Argo Navis'inin parçası; Lacaille 1763'te ayırdı; IAU 1930

Karina (Latince adıyla Carina, "gemi omurgası"), güney gökyüzünde yer alan ve içinde gecenin ikinci en parlak yıldızı Canopus ile ünlü Karina Bulutsusu'nu barındıran büyük bir takımyıldızdır. Eski Yunan'ın Argo gemisinin gövdesini temsil eder; Türkçe kaynaklarda "Carina" ya da "Karina" biçiminde geçer. Türkiye'den bakıldığında ise yalnızca güney kıyılarında, ufka çok yakın bir kuzey ucu görülebilir.

Karina, 88 takımyıldız arasında hem parlak yıldızları hem de derin gökyüzü cisimleriyle öne çıkar: Canopus, Miaplacidus, Avior ve Aspidiske çıplak gözle kolayca görülür; Samanyolu'nun şeridi içinde ise Eta Carinae yıldızı, Karina Bulutsusu ve birkaç açık yıldız kümesi yer alır.

Genel bakış

Takımyıldız gökyüzünde 494 derece karelik bir alan kaplar ve büyüklük bakımından 34. sıradadır. Uluslararası Astronomi Birliği'nin (IAU) kısaltması "Car"dır. Sağ açıklığı yaklaşık 6 saat 03 dakika ile 11 saat 21 dakika, dik açıklığı ise −50,8° ile −75,7° arasındadır; yani tamamı güney gök yarımküresindedir. Komşuları Vela, Puppis, Pictor, Volans, Chamaeleon, Musca ve Erboğa (Centaurus) takımyıldızlarıdır.

Karina bugünkü haliyle yüzyıllık bir bölünmenin ürünüdür. Daha büyük bir bütünün, Argo Navis'in bir parçasıdır; öyküsünü aşağıda anlatıyoruz. Takımyıldızların genel tarihi için takımyıldızlar maddesine bakabilirsiniz.

Karina bölgesinin Samanyolu şeridi içindeki geniş açılı fotoğrafı; üst kısımda pembe-kırmızı renkli Karina Bulutsusu görülüyor.
Martin Bernardi / Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Türkiye'den görülür mü?

Takımyıldızın tamamı +20° kuzey enleminin güneyindeki her yerden görülebilir. Karina'nın en kuzeydeki noktası −50,8° dik açıklıkta olduğundan, kabaca 39° kuzey enleminin kuzeyinden hiçbir parçası doğmaz. Ankara (yaklaşık 40° K), İstanbul (yaklaşık 41° K) ve Türkiye'nin kuzey yarısından Karina'yı görmek mümkün değildir.

Güneye indikçe durum biraz değişir. Canopus, 37° 18′ kuzey enleminin güneyindeki gözlemcilere doğar; Türkiye'nin en güneyindeki Akdeniz kıyıları (yaklaşık 36° K) bu sınırın hemen içinde kalır. Buralarda Canopus ufkun en fazla bir iki derece üzerine çıkar. Yani teorik olarak doğar, pratikte ise ancak denize bakan, engelsiz ve çok berrak bir güney ufkunda, kısa süre ve ancak çok şanslıysanız seçilebilir. Canopus'un yüksek enlemlerde görülememesi tarihte de dikkat çekmiştir: Endülüslü İbn Rüşd'ün, Canopus Endülüs'ten görünmediği için 1153'te Merakeş'e gittiği aktarılır.

Takımyıldız Mart ayında saat 21.00 dolaylarında gökyüzünün en yüksek noktasına ulaşır; yani akşam gökyüzünde en iyi Şubat-Nisan aylarında görülür. Bulmanın en kolay yolu, gecenin en parlak yıldızı Sirius'tan sonra gökyüzünün en parlak ikinci yıldızı olan Canopus'u aramaktır; takımyıldızın öteki parlak yıldızları onun doğusunda sıralanır. Karina'daki iki yıldız, komşu Güney Haçı ile sık karıştırılan Sahte Haç'ın parçasıdır (aşağıya bakın). Hangi gecede neyin nerede olduğunu görmek için gökyüzü haritasını da açabilirsiniz.

Başlıca yıldızları

Takımyıldızda kadiri 3,0'dan parlak beş yıldız bulunur. Aşağıdaki tablodaki parlaklık ve uzaklıklar yaklaşık değerlerdir; farklı kaynaklar küçük farklar verir.

YıldızKadirUzaklık (ışık yılı)Türü
Canopus (α Car)−0,7Yaklaşık 310Parlak dev (A9 II)
Miaplacidus (β Car)1,7Yaklaşık 110Dev (A1 III)
Avior (ε Car)1,9Yaklaşık 610Çift yıldız (K3 III + B2)
Aspidiske (ι Car)2,2Yaklaşık 700-770Süperdev (A7 Ib)

Canopus (Alfa Carinae), gökyüzünün Sirius'tan sonra en parlak ikinci yıldızıdır; görünür parlaklığı yaklaşık −0,7 kadirdir. Yaklaşık 310 ışık yılı uzaktaki yıldız, Güneş'ten yaklaşık 73 kat büyük bir yarıçapa ve 9-10 Güneş kütlesine sahiptir; ışınımı Güneş'inkinin on altı bin katından fazladır. Yüzey sıcaklığı yaklaşık 7.400 K olduğu için beyaza yakın görünür. Çekirdeğinde helyum yakan bir evrede bulunur. Canopus aynı zamanda uzay mühendisliğinde de kullanılır: Pek çok uzay aracı yönünü belirlemek için "Canopus yıldız izleyicisi" kullanır; bu uygulamanın ilk örneği 1964'teki Mariner 4'tür.

Miaplacidus (Beta Carinae), yaklaşık 110 ışık yılda bulunan, Güneş'in yaklaşık 223 katı ışıyan mavimsi-beyaz bir devdir. Adının kökeni belirsizdir; Arapça "su" anlamındaki sözcükle Latince "sakin" sözcüğünün birleşimi olabileceği düşünülür. Avior (Epsilon Carinae) bir çift yıldızdır: turuncu bir dev ile sıcak mavi bir yıldızdan oluşur. Avior adı klasik bir ad değildir; 1930'ların sonunda İngiltere'nin HM Nautical Almanac Office kurumu, Kraliyet Hava Kuvvetleri için hazırladığı hava seyrüsefer almanağında klasik adı olmayan iki seyrüsefer yıldızına yeni adlar verdi. Aspidiske (İota Carinae) ise adını Yunanca ve Latince "kalkan" sözcüklerinden alan bir süperdevdir; presesyon nedeniyle yaklaşık MS 8100'de güney kutup yıldızı olacaktır (presesyon maddesine bakın).

Avior ile Aspidiske, komşu Vela takımyıldızındaki iki yıldızla (Delta ve Kappa Velorum) birlikte Sahte Haç (False Cross) adı verilen dörtgeni oluşturur. Bu dörtgen Güney Haçı'yla karıştırıldığı için denizcilik ve havacılıkta yön hatalarına yol açmıştır. Güney Haçı'nı ayırt etmek için ayrıntılı anlatımı Güney Haçı maddesinde bulabilirsiniz.

Bölgede bir de değişen yıldız vardır: l Carinae (HD 84810), parlaklığı yaklaşık 3,3 ile 4,2 kadir arasında 35,5 günlük bir döngüyle değişen bir Sefeid'dir.

Eta Carinae ve Karina Bulutsusu

Takımyıldızın en ilginç cismi, yaklaşık 7.500 ışık yılda bulunan Eta Carinae sistemidir. Birincil yıldızın kütlesi bugün yaklaşık 100 Güneş kütlesi olarak tahmin edilir; sistemin toplam ışınımı Güneş'inkinin beş milyon katından fazladır. Edmond Halley 1677'de yıldızı yaklaşık 4. kadirde kaydetmiştir. 1837-1856 arasındaki "Büyük Patlama"da yıldız aniden parladı ve 11-14 Mart 1843'te yaklaşık −0,8 ile −1,0 kadire ulaşarak gökyüzünün en parlak yıldızlarından biri hâline geldi. Bu patlamada fırlatılan madde bugün Homunculus Bulutsusu'nun iki lobunu oluşturur. 1890'lardaki daha küçük bir patlama 1892'de yaklaşık 6,2 kadirde doruğa çıkmış, ardından yıldız hızla sönmüştür. Sistem, her 5,54 yılda bir yörüngesini tamamlayan ikili bir yapıdır. Yıldızın astronomik ölçekte yakın bir gelecekte süpernova olarak patlaması beklenir. Böyle dev yıldızların sonu için yıldızların yaşam döngüsü maddesine bakabilirsiniz.

Eta Carinae, yaklaşık 8.000 ışık yılda bulunan ve yaklaşık 300 ışık yılı genişliğinde olan Karina Bulutsusu'nun (NGC 3372) içinde yer alır. Bu dev yıldız oluşum bölgesinin içindeki karanlık "Anahtar Deliği" Bulutsusu yaklaşık yedi ışık yılı genişliğindedir. Bulutsunun ayrıntıları için Karina Bulutsusu maddesine bakın.

Yıldız kümeleri

Takımyıldız Samanyolu'nun düzlemi üzerinde olduğundan birçok yıldız kümesi barındırır:

  • IC 2602 (Güney Ülkerisi): Yaklaşık 486 ışık yılda, yaklaşık 13,7 milyon yaşında ve yaklaşık 75 yıldızlı bu küme 1,9 kadirle gökyüzünün en parlak üçüncü açık kümesidir. En parlak yıldızı Theta Carinae'dir (2,74 kadir). Nicolas-Louis de Lacaille 3 Mart 1751'de Ümit Burnu'nda keşfetmiştir. Adı, kuzey gökyüzündeki Ülker'e benzemesinden gelir.
  • NGC 3532 (Dilek Kuyusu Kümesi): Yaklaşık 1.300 ışık yılda ve 3,0 kadirdir. Yedinci kadirden sönük yaklaşık 150 yıldız içerir. 20 Mayıs 1990'da Hubble Uzay Teleskobu'nun gözlediği ilk hedef bu küme olmuştur (Hubble maddesine bakın).
  • NGC 2516 (Güney Arı Kovanı): Yaklaşık 3,8 kadirlik, yaklaşık 135 milyon yaşında, çıplak gözle puslu bir leke olarak görülen, dürbünle yıldızlarına ayrılan bir kümedir.
  • NGC 3114: Yaklaşık 3.000 ışık yılda bulunan geniş bir açık kümedir.
  • NGC 2808: Yaklaşık 31.300 ışık yılda bulunan, bir milyondan fazla yıldızlı küresel kümedir; 6,2 kadirle karanlık gökte çıplak gözün sınırındadır. 2007'de Giampaolo Piotto'nun başkanlığındaki bir ekip, kümenin birbirinden farklı üç yıldız kuşağından oluştuğunu bildirdi; bu, küresel kümelerin tek kuşaktan oluştuğu düşüncesini sarsan bir bulgu oldu.
Güney Ülkerisi (IC 2602): mavi-beyaz genç yıldızlar ve kümenin en parlak yıldızı Theta Carinae.
Tel Lekatsas / Wikimedia Commons (CC BY 2.0)

Adı ve efsanesi: Argo gemisi

Karina, Eski Yunan söylencesinde Iason'un (Jason) Altın Postu aramaya çıktığı gemi Argo'nun gövdesini temsil eder. MS 2. yüzyılda Batlamyus'un derlediği 48 takımyıldızdan biri olan Argo Navis güney gökyüzünün büyük bir bölümünü kaplıyordu ve 160'tan fazla kolay görülen yıldız içeriyordu. Başka bir takımyıldızdan, Su Yılanı'ndan (Hydra) yaklaşık yüzde 28 daha büyüktü.

Bu boyutu yüzünden Nicolas-Louis de Lacaille, 1763 tarihli kataloğunda Argo'yu üçe böldü: Carina (omurga), Puppis (kıç) ve Vela (yelken). IAU 1930'da Argo Navis'i resmen "kullanım dışı" ilan etti; Batlamyus'un 48 takımyıldızı arasında bu muameleyi gören tek takımyıldız odur. Üç yeni takımyıldız Lacaille'in harf adlarını korudu. Bu yüzden Alfa ve Beta harfleri bugün Carina'dadır; Vela ve Puppis'te Alfa ve Beta yoktur; Vela'nın en parlak yıldızı Gamma Velorum'dur.

Canopus'un adı da Yunan anlatısına dayanır: Menelaos'un filosundaki dümenci Kanobos'tan gelir ve ayrıca antik Mısır kenti Canopus'la anılır. Arapça ve Farsça kültürde yıldız Süheyl (Suhail) adıyla bilinir; Farsça "Anvâr-ı Süheylî" ("Süheyl'in Işıkları") adlı eserin adı da bu yıldıza göndermedir. Çin gökbilimcileri Canopus'u "Güney Kutbu'nun Yaşlı Adamı" diye anıyordu. Karina bölgesi Anadolu'nun büyük bölümünden görülemediği için bu takımyıldıza bağlı yerleşik bir Türk ya da Anadolu gök anlatısı bilmiyoruz ve doğrulayabildiğimiz bir kaynak yok; Türkçeye yansıyan iz, Canopus'un Süheyl adıdır. Güney yarımkürede ise Eta Carinae'nin Büyük Patlama'sına ilişkin bir Avustralya Aborijin kaydını inceleyen akademik bir yayın bulunur.

Karina sayılarla
Uzay Gündem
Verileri göster
Alan494 derece kare
Büyüklük sırası34. (88 içinde)
Canopus parlaklığı−0,7 kadir
Canopus uzaklığı~310 ışık yılı
Eta Carinae uzaklığı~7.500 ışık yılı
Karina Bulutsusu genişliği~300 ışık yılı

İlginç bilgiler

  • Sahte Haç'ın iki yıldızı, Avior ve Aspidiske, Karina'dadır; dörtgen Güney Haçı'yla karıştırıldığı için seyrüseferde hata kaynağı olmuştur.
  • Hubble Uzay Teleskobu'nun gözlediği ilk hedef, bu takımyıldızdaki NGC 3532 kümesidir.
  • Canopus, Mariner 4'ten bu yana uzay araçlarında yön belirleme için kullanılan bir referans yıldızıdır.
  • Dünya'nın presesyonu nedeniyle gökyüzü zamanla kayar; bu yüzden Karina'daki Aspidiske MS 8100 dolaylarında güney kutup yıldızı olacaktır.

Kısaca

  • Karina (Carina), Argo gemisinin omurgasını temsil eden güney takımyıldızıdır; 494 derece kareyle 88 takımyıldız arasında 34. sıradadır.
  • Gökyüzünün en parlak ikinci yıldızı Canopus, Karina Bulutsusu ve Eta Carinae burada yer alır.
  • Türkiye'den ancak en güney kıyılarda, ufka çok yakın bir kuzey ucu görülebilir; Canopus bile ufkun en fazla bir iki derece üstüne çıkar.
  • IC 2602, NGC 3532, NGC 2516, NGC 3114 ve NGC 2808 başlıca kümeleridir.
  • Argo Navis'in parçası olan Karina, 1763'te Lacaille tarafından ayrılmış, IAU 1930'da yeni sınırlarını kesinleştirmiştir.

Aynı türdenTümü →

Bu konudaki haberler

  1. Deniz Feneri Bulutsusu'ndaki atarcanın manyetik alanı ilk kez ölçüldüDeniz Feneri Bulutsusu'ndaki atarcanın manyetik alanı ilk kez ölçüldü7 Ekim 2026, 21:29

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

TeorilerTümü →

  1. Olbers paradoksu: gece gökyüzü neden karanlık?Olbers paradoksu: gece gökyüzü neden karanlık?Evrenin doğuşu ve yapısı
  2. Lambda-CDM modeli: standart kozmolojiLambda-CDM modeli: standart kozmolojiEvrenin doğuşu ve yapısı
  3. Antropik ilkeAntropik ilkeBilim ve felsefe
  4. Simülasyon hipoteziSimülasyon hipoteziBilim ve felsefe

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar