Karina Bulutsusu (NGC 3372) nedir? Eta Carinae'nin yuvası ve Webb'in Kozmik Uçurumlar'ı
Karina Bulutsusu (NGC 3372), Karina takımyıldızındaki dev yıldız doğum bölgesidir; Eta Carinae'ye, Hubble'ın sütunlarına ve Webb'in Kozmik Uçurumlar görüntüsüne ev sahipliği yapar.
- Türü
- Bulutsu
- Bulunduğu yer
- Karina (Carina) takımyıldızı, güney gökyüzü
- Çap
- Yaklaşık 100 ışık yılı (ESO); görünür boyutu yaklaşık 2 derece
- Uzaklık
- Yaklaşık 7.500-8.500 ışık yılı
- Keşif
- 25 Ocak 1752 (Nicolas-Louis de Lacaille)
Karina Bulutsusu (NGC 3372), güney gökyüzündeki Karina (Carina) takımyıldızında yer alan, gökyüzünün en büyük ve en parlak yıldız doğum bölgelerinden biridir. İçinde Samanyolu'nun en kütleli ve en ışıklı yıldızlarından Eta Carinae, çok sayıda genç yıldız kümesi ve Hubble ile Webb'in en bilinen görüntülerinin çekildiği "Kozmik Uçurumlar" gibi bölgeler bulunur. ESO'nun açıklamasına göre bulutsu, ünlü Orion Bulutsusu'ndan dört kat büyük ve çok daha parlaktır; yine de yalnız güney yarıküreden görüldüğü için Orion kadar tanınmaz.

Verileri göster
| Lacaille'in keşfi | 25 Ocak 1752 |
|---|---|
| Uzaklık tahminleri | 7.500-8.500 ışık yılı |
| Orion'a göre boyut | 4 kat büyük |
| Eta Carinae'nin kütlesi | 100 Güneş'ten fazla |
| Eta Carinae'nin ışıması | yaklaşık 4 milyon Güneş |
| Eta Carinae'nin eşinin dolanımı | 5,54 yıl |
| Kozmik Uçurumlar'ın en yüksek tepesi | yaklaşık 7 ışık yılı |
| Mystic Mountain sütunu | yaklaşık 3 ışık yılı |
Karina Bulutsusu nerede, nasıl görülür?
Bulutsunun gökyüzündeki konumu yaklaşık 10 saat 45 dakika sağ açıklık ve −59°52′ dik açıklıktır. Bu koordinatlar onu güney gökyüzünün bir bölgesi yapar; güneydeki bir başka ünlü bulutsu için Güney Haçı takımyıldızı sayfamıza bakabilirsiniz. Ana kataloglarda görünür parlaklığı yaklaşık +1,0 kadir, görünür boyutu yaklaşık 2 derece olarak geçer (kadir, gök cisimlerinin parlaklık ölçeğidir). Bu iki değer birlikte, cismin yıldız gibi bir nokta değil, gökyüzünde geniş bir alana yayılmış bulanık bir leke olduğunu anlatır.
Bölgeyi bulmak için Karina'nın alfa yıldızı Canopus yol gösterir; gökyüzünün Sirius'tan sonraki ikinci parlak yıldızıdır (−0,72 kadir) ve Karina takımyıldızına aittir. Bulutsu aynı takımyıldızın içinde, Samanyolu şeridi üzerinde yer alır. Sağ açıklığı nedeniyle gece yarısı en yüksek noktasına mart başı dolayında ulaşır; güney yarıkürede bu, yaz sonu ve sonbahar başına denk gelir.
Türkiye'den görülmez. Bir cismin hiç doğmaması için dik açıklığının −(90° − enlem) değerinden küçük olması gerekir. Türkiye'nin enlemi yaklaşık 36° ile 42° kuzey arasındadır; bu da −54° ile −48° arası bir sınır verir. Karina Bulutsusu'nun dik açıklığı −59°52′ olduğundan Türkiye'nin hiçbir yerinden ufkun üstüne çıkmaz. Türk gözlemciler için bulutsu görüntülerle tanınan, doğrudan göremeyeceğimiz bir hedeftir; Türkiye'den gözlenebilen hedefler ve karanlık gökyüzü yerleri için Türkiye'de yıldız gözlemi için en iyi yerler sayfamıza bakabilirsiniz.
Adı ve keşfi
Türkçede cisim "Karina Bulutsusu" diye anılır; Latince adı Carina Nebula, kataloglardaki adı NGC 3372'dir. Eta Carinae Bulutsusu ve Büyük Karina Bulutsusu adlarıyla da geçer. Karina, Latince "geminin omurgası" demektir. Bulutsuyu 25 Ocak 1752'de Nicolas-Louis de Lacaille, Ümit Burnu'ndan yaptığı gözlemlerde kaydetti.
Adın kökeni takımyıldızın tarihine uzanır. Eskiden bu bölge, Karina, Yelken (Vela) ve Pupa (Puppis) takımyıldızlarının birlikte oluşturduğu dev Argo Navis (Argo Gemisi) takımyıldızının parçasıydı. Lacaille 1763'te bu büyük takımyıldızı üçe böldü; 19. yüzyılda üçü ayrı takımyıldız olarak yerleşti ve 1930'da IAU'nun 88 takımyıldızlık resmî listesine girdi. Bulutsunun ortasındaki bir bölüm için "Anahtar Deliği Bulutsusu" adı da kullanılır; John Herschel buraya "oval boşluk" demişti, 1873'te yazar Emma Converse'in "anahtar deliğine benziyor" yorumuyla ad yaygınlaştı.
Boyut ve uzaklık: kaynaklar neden farklı rakam veriyor?
Bulutsunun Dünya'dan uzaklığı için tek bir rakam yoktur. ESO'nun 2009 tarihli açıklamasında yaklaşık 7.500 ışık yılı, NASA ve ESA'nın Webb görüntüsü için verdiği değer bulutsunun kuzeybatı köşesindeki NGC 3324 için yaklaşık 7.600 ışık yılıdır. Gaia verisiyle yapılan yıldız kümesi çalışmalarına dayanan daha yeni değerler ise yaklaşık 8.500 ışık yılı çevresindedir. Bu fark çelişki değil, ölçüm yöntemlerinin ve bulutsunun içindeki farklı yıldız gruplarının farklı mesafelerde olabilmesinin sonucudur; en güvenli ifade "yaklaşık 7.500 ile 8.500 ışık yılı arasında"dır.
Boyut için de benzer durum geçerli: ESO yaklaşık 100 ışık yılı demiştir, başka kataloglar daha geniş bir alanı kapsayan değerler verir; çünkü "bulutsunun sınırı" nereden çizildiğine bağlıdır.

Bulutsu neden parlıyor?
Işıma, yıldız oluşum bölgelerinin tipik süreciyle oluşur: bulutsunun içinde doğan kütleli ve sıcak yıldızlar yoğun morötesi ışık yayar; bu ışık çevredeki hidrojen gazını iyonlaştırır ve gaz kızıl ile mor renklerde parlar. ESO'ya göre bulutsuda en az 50 ile 100 Güneş kütlesi arasında olan bir düzineden fazla yıldız vardır. Bu kadar kütleli yıldızların ömrü en çok birkaç milyon yıldır; Güneş'in beklenen 10 milyar yıllık ömrüyle karşılaştırıldığında gözün kırpması kadar bir süre. Bu yüzden bölge, yıldız doğumunun da ölümünün de bir arada izlendiği nadir yerlerden biridir.
Karina Bulutsusu aynı zamanda yıldız doğumunu yok eden güçleri de gösterir: yıldız rüzgârları ve morötesi ışık, doğdukları bulutu oyar, şekillendirir ve dağıtır. ESO bunu "yıldızların doğduğu toz ve gaz bulutunda yarattığı kaos" diye anlatır. Rüzgârın nasıl işlediği için yıldız rüzgârı sayfamıza bakabilirsiniz.
Bulutsunun içindeki başlıca cisimler
Eta Carinae
Bulutsunun en ünlü sakini Eta Carinae'dir. ESO'ya göre kütlesi Güneş'in 100 katından fazla, ışıması yaklaşık 4 milyon katıdır; yıldız son derece kararsızdır ve şiddetli patlamalara eğilimlidir. 1840'lı yıllardaki "Büyük Patlama"da yıldız birkaç yıl boyunca gökyüzünün ikinci parlak yıldızı olmuş, ama süpernova olarak yok olmamıştır; ESO bu olayı "sahte süpernova" diye anar ve patlamayı 1842'ye tarihler, başka kaynaklar olayın 1840-1843 arasındaki evrelerini farklı yıllara bağlar. Yıldız, 5,54 yılda bir dönen sıcak bir eşle birlikte yaşar ve ejekta bulutu Homunculus Bulutsusu'nu oluşturmuştur. Ayrıntıların tamamı Eta Carinae sayfamızda var; yıldızın bir süpernova adayı olarak anılmasının nedenleri de orada.
Genç yıldız kümeleri ve ağır siklet yıldızlar
Bulutsu, Carina OB1 topluluğunu ve onunla ilişkili birkaç açık yıldız kümesini barındırır. Bunların başında Trumpler 14 gelir: yaklaşık yarım milyon yaşıyla bilinen en genç kümelerden biridir ve yaklaşık 2.000 yıldızı belirlenmiştir. Trumpler 16 Eta Carinae'nin üyesi olduğu kümedir; Trumpler 15 de bulutsunun kuzeydoğu kenarında yer alır. Burada tayf türü O olan çok sıcak ve kütleli yıldızlar ile birkaç Wolf-Rayet yıldızı bulunur. HD 93129A adlı sistem, galaksideki en ışıklı yıldızlar arasında sayılan O türü yıldızlardan oluşur; WR 25 ise Wolf-Rayet bir yıldızın bulunduğu ve galaksinin en ışıklı yıldızlarından biri olabileceği değerlendirilen ikili sistemdir.
Anahtar Deliği ve Defiant Finger
Anahtar Deliği Bulutsusu, bulutsunun ışıyan arka planına karşı karanlık bir silüet olarak görünen yaklaşık 7 ışık yılı çapında soğuk moleküler gaz ve toz bulutudur. Çevresindeki Bok globüllerinden biri Hubble ile çekilmiş ve şekli nedeniyle "Defiant Finger" (Meydan Okuyan Parmak) adını almıştır; yakınındaki aşırı parlak yıldızların ışınımı onu buharlaştırıyor ve tahmini ömrü 200 bin ile 1 milyon yıl arasındadır.
Hubble'ın "Mystic Mountain" sütunu
ESA/Hubble'ın 2010'da, teleskobun 20. yıl dönümü için yayımladığı görüntüde bulutsunun duvarından yükselen bir toz ve soğuk hidrojen sütunu görülür. Sütun yaklaşık 3 ışık yılı yüksekliktedir ve ESA/Hubble'a göre Hubble'ın klasik "Yaratılış Sütunları" fotoğrafını andırır, ama bundan da çarpıcıdır. Sütunun tepesi yakındaki parlak yıldızlarca yeniden yiyip bitirilirken, içine gömülü bebek yıldızlar gaz jetleri fırlatır; bu jetler görüntüde ok gibi akar. Aynı bölgenin 2007'de 48 çerçeveyle çekilen Hubble mozaiği, yıldız doğumunun doğrudan kanıtı olan jet yapılarını da göstermişti.

Webb ve "Kozmik Uçurumlar"
James Webb Uzay Teleskobu'nun ilk bilimsel görüntülerinden biri, Karina Bulutsusu'nun kuzeybatı köşesindeki NGC 3324 bölgesinin kenarını gösterdi. NASA'nın Temmuz 2022 duyurusundaki ad "Kozmik Uçurumlar" (Cosmic Cliffs): görüntü, ay ışığındaki sarp dağları andırır. Aslında bu, devasa bir gaz boşluğunun duvarıdır; en yüksek "tepeleri" yaklaşık 7 ışık yılı yüksekliğindedir. Boşluk, kütlesi çok büyük, sıcak ve genç yıldızların yoğun morötesi ışığı ve yıldız rüzgârlarıyla oyulmuştur. Bu yıldızlar görüntüde duvarın üstünde, kadraj dışında kalan balonun merkezindedir.
Görüntüdeki "buhar" ise bulutsudan uzaklaşan sıcak, iyonlaşmış gaz ve tozdur. Sütunlar bu ışınıma direnerek yükselir. Webb, kızılötesinde bakabildiği için toz perdesinin ardındaki yıldızları ve doğmakta olan yıldızları da gösterdi: NIRCam yüzlerce gizli yıldızı ve arka plandaki gökadaları, MIRI ise genç yıldızların ve gezegen oluşturan toz disklerinin parlamasını yakaladı. Altın renkli görünen protoyıldız jetleri, toz içine gömülü yeni doğmuş yıldızlardan fırlıyor. NASA'nın vurguladığı soru şuydu: yıldız doğumu bu kenarın ilerlemesiyle tetikleniyor mu, yoksa yıldızı yapan malzemenin aşınmasıyla engelleniyor mu? İkisi arasındaki denge hâlâ araştırılıyor. NASA'ya göre NGC 3324'ü ilk kez 1826'da James Dunlop kataloglamıştı.
Webb'in bulutsudaki diğer gözlemleri için Webb, Karina Bulutsusu'nda yıldız dolu hazine sandığı buldu haberimize ve Hubble ile Webb'in aynı bölgedeki başka bir yapıyı birlikte görüntülediği Kedi Başı Bulutsusu haberimize bakabilirsiniz.
Gök anlatıları: Argo Gemisi
Bulutsunun bulunduğu bölgenin hikâyesi Yunan mitolojisine dayanır. Karina, eskiden Argo Navis'in omurgasıydı; Argo, Jason ve Argonotlar'ın Altın Post'u aramaya çıktığı efsanevi gemiydi. Antik Mısır'da aynı gök bölgesi Osiris'le ilişkilendirilirdi. Lacaille'in 1763'te gemiyi üçe bölmesiyle gemi, takımyıldızlar arasında yok olmadı ama dağıldı: omurga Karina, yelkenler Vela, kıç güverte Pupa oldu.
Türk ya da Anadolu gök anlatılarında bu bölgeye ait doğrulanmış bir kayıt kaynaklarımızda yer almıyor; üstelik bölge Türkiye'den hiç görülmediği için bu beklenen bir durumdur.
Diğer yıldız doğum bölgeleriyle karşılaştırma
Karina Bulutsusu'nu tanımak için daha yakından bilinen komşularıyla kıyaslamak yararlıdır. Orion Bulutsusu kışın Türkiye'den bile görülür ve ESO'ya göre Karina'dan dört kat küçüktür. Yay takımyıldızındaki Lagün Bulutsusu da yaz gökyüzünde görülen dev bir yıldız doğum bölgesidir. Bütün bu bölgelerin ortak yönü, yıldızların bulutlardan oluşması, sonra kendi doğum yerlerini aşındırmasıdır. Genel bilgi için bulutsular sayfamızı ve Hubble'ın bu görüntülerdeki rolü için Hubble Uzay Teleskobu sayfasını okuyabilirsiniz.


Verileri göster
| 1752 | Lacaille bulutsuyu Ümit Burnu'ndan… |
|---|---|
| 1826 | James Dunlop NGC 3324'ü kataloglar |
| 1873 | Emma Converse "Anahtar Deliği"… |
| 2007 | Hubble'ın 48 çerçevelik mozaiği |
| 2009 | ESO'nun WFI geniş alan görüntüsü |
| 2010 | Hubble'ın Mystic Mountain görüntüsü |
| 2022 | Webb'in Kozmik Uçurumlar görüntüsü |
Kısaca
- Karina Bulutsusu (NGC 3372), Karina takımyıldızındaki dev bir yıldız doğum bölgesidir; ESO'ya göre Orion Bulutsusu'ndan dört kat büyüktür ve yaklaşık 7.500-8.500 ışık yılı uzaktadır.
- İçinde Eta Carinae, Trumpler kümeleri, Anahtar Deliği Bulutsusu ve Hubble ile Webb'in ünlü görüntülerindeki sütunlar ve duvarlar bulunur.
- Lacaille bulutsuyu 25 Ocak 1752'de kaydetti; Karina takımyıldızı eski Argo Navis'in omurgasıdır.
- Webb'in "Kozmik Uçurumlar" görüntüsü, kızılötesinde toz perdesinin ardındaki genç yıldızları ve jetleri gösterdi; yıldız doğumunun nasıl tetiklenip engellendiği hâlâ araştırılıyor.
- Dik açıklığı yaklaşık −60° olduğundan Türkiye'den hiç görülmez; yalnız görüntülerle tanınır.
Aynı türdenTümü →
Atbaşı Bulutsusu (Barnard 33) nedir? Avcı'daki karanlık at siluetiAvcı takımyıldızı, Alnitak'ın güneyi; Orion B moleküler bulutuYaklaşık 1.300-1.400 ışık yılı
M78 yansıma bulutsusu (Messier 78, NGC 2068) nedir? Avcı'daki mavi toz bulutuAvcı (Orion) takımyıldızı; Orion B moleküler bulutuYaklaşık 1.350-1.600 ışık yılı
Küçük Halter Bulutsusu (M76) nedir? Perseus'taki sönük gezegenimsi bulutsuPerseus (Kahraman) takımyıldızı
Baykuş Bulutsusu (M97) nedir? Büyükayı'daki baykuş yüzlü gezegenimsi bulutsuBüyükayı takımyıldızı
Halter Bulutsusu (M27) nedir? Tilkicik'teki ilk keşfedilen gezegenimsi bulutsuTilkicik (Vulpecula) takımyıldızıYaklaşık 1.200 ışık yılı
Omega Bulutsusu (M17) nedir? Yay'daki Kuğu Bulutsusu'nun hikâyesiYay (Sagittarius) takımyıldızı


















