Astropy nedir? Python ile astronomi verisi işleyen ücretsiz açık kaynak kütüphane
Astropy, astronomi için birim, koordinat, zaman, FITS ve kozmoloji araçlarını sunan ücretsiz Python kütüphanesidir; kurulumu, bölümleri ve kimin işine yarayacağı.
- Türü
- Yazılım
Astropy, astronomi ve astrofizik çalışmalarında gereken ortak araçları (birimler, koordinatlar, zaman, FITS dosyaları, tablolar, kozmoloji hesapları) tek çatı altında sunan, ücretsiz ve açık kaynaklı bir Python kütüphanesidir. Astropy Projesi adlı gönüllü bir topluluk tarafından geliştirilir ve üç maddeli BSD lisansıyla dağıtılır. Bir program değil, kendi kodunuzda kullandığınız bir yapı taşıdır: pencereli bir arayüzü yoktur, Python betiklerinden ve Jupyter defterlerinden çağrılır.
Astropy ne işe yarar?
Gökbilimciler ham veriyi yorumlamadan önce hep aynı sıkıcı işleri yapar: bir görüntünün pikselini gökyüzündeki konuma çevirmek, bir tarihi başka bir zaman ölçeğine dönüştürmek, parsek cinsinden bir mesafeyi kilometreye çevirmek, bir FITS dosyasının başlığını okumak. Bu işlerde küçük bir hata bütün sonucu bozabilir. Astropy bunları herkesin ayrı ayrı yazmasına gerek kalmadan, denetlenmiş ve belgelenmiş biçimde sağlar. Böylece aynı hesabı yapan iki araştırmacının aynı sonucu bulma ihtimali artar.
Bu yüzden Astropy tek başına bir gökyüzü simülatörü ya da görüntü işleme programı gibi çalışmaz. Stellarium ya da KStars gibi ekranda gökyüzü gösteren programlardan farkı budur: onlar kullanıcıya hazır bir arayüz verir, Astropy ise kendi analizinizi yazarken altınıza koyduğunuz zemindir.
Kim geliştirdi, ne zamandan beri var?
Astropy'nin öncesi dağınık bir tablodur. Projenin anlattığı tarihe göre Uzay Teleskobu Bilim Enstitüsü (STScI) yaklaşık 2000 yılında Python tabanlı astronomi araçları geliştirmeye başlamıştı; bunların arasında IRAF için bir Python arayüzü ve FITS dosyalarını okuyan PyFITS kütüphanesi vardı. Farklı ekiplerin birbirinden bağımsız yazdığı paketler birbiriyle uyumsuzdu. Astropy bu parçalanmışlığa yanıt olarak 2011'de başladı; PyFITS ve PyWCS gibi mevcut paketler çekirdeğe katıldı ya da onun altında sürdürülmeye başlandı.
Proje bugün Astropy Topluluğu (Astropy Collaboration) tarafından yürütülüyor. Yönetimi APE 0 adlı belgeyle belirlenmiş: bir Koordinasyon Komitesi, bir Ombudsperson (şikâyet ve uyuşmazlık görevlisi) ve oy hakkı olan üyelerden oluşuyor. Tüm katılımcılar davranış kurallarına bağlı. Mali ve idari işleri Amerikan kâr amacı gütmeyen kuruluşu NumFOCUS üstleniyor; yani Astropy bir şirketin ürünü değil, topluluk projesidir.
Projenin bilimsel dayanağı üç makaledir. İlki 2013'te Astronomy & Astrophysics dergisinde (cilt 558, A33), ikincisi 2018'de The Astronomical Journal'da (cilt 156, 123), üçüncüsü 2022'de The Astrophysical Journal'da (cilt 935, 167) yayımlandı. Projenin kendi yönergesi, Astropy'yi kullanan çalışmalarda üçünün de anılmasını önerir; yer kısıtlıysa en yenisinin yeterli olduğunu söyler.

Verileri göster
| 2011 | Astropy projesi başlar |
|---|---|
| 2013 | Makale I (A&A) |
| 2018 | Makale II (AJ) |
| 2022 | Makale III (ApJ) |
Ücretsiz mi, hangi sistemlerde çalışır?
Astropy tamamen ücretsizdir. Kaynak kodu GitHub'da herkese açıktır ve üç maddeli BSD lisansı, kodu ticari işlerde bile kullanmaya izin verir. Kütüphane Python ve C ile yazılmıştır; Linux, macOS ve Windows'ta çalışır.
Güncel belgelere göre Astropy'nin çalışması için Python 3.11 ya da daha yenisi, NumPy 2.0 ya da daha yenisi gerekir. Bu yazı hazırlanırken kararlı sürüm 8.0 serisindeydi; gereksinimler sürümle birlikte değiştiği için kurmadan önce resmî belgedeki kurulum sayfasına bakmakta yarar var.
Nasıl kurulur, nasıl başlanır?
Belgelerin önerdiği yol, önce miniforge ya da venv ile ayrı bir Python ortamı oluşturmaktır. Ardından pip kullananlar python -m pip install astropy komutunu çalıştırır. Önerilen bağımlılıklarla kurmak için astropy[recommended], bütün isteğe bağlı paketler için astropy[all] yazılır. Conda kullananlar için karşılığı, conda-forge kanalından conda install --channel conda-forge astropy komutudur. Belgeler iki konuda açık uyarır: Windows'ta sıradan komut satırı yerine miniforge penceresini kullanın, ve Astropy'yi hiçbir zaman sudo ya da yönetici yetkisiyle kurmayın.
Kurduktan sonra belge sitesindeki "Getting Started" (başlangıç) sayfası temel kavramları, "User Guide" ayrıntıları, "Learn Astropy" bölümü ise Python'la astronomi yapmayı öğreten eğitimleri içerir. Doğruladığımız resmî belgelerin dili İngilizcedir; Türkçe bir arayüzü ya da resmî Türkçe belgesi yoktur, ancak Python'a ve temel astronomi terimlerine biraz aşinalık çoğu örneği izlemeye yetiyor.
Çekirdeğin ana bölümleri
Birimler: astropy.units
Bu bölümün temel nesnesi Quantity'dir: bir sayıyı birimiyle birlikte taşır. Birimli büyüklüklerle aritmetik yapılabilir; birimler işlem sırasında otomatik olarak hesaba katılır. Belgedeki bir örnekte 1 parsek, .to() yöntemiyle kilometreye çevrilir ve yaklaşık 30.856.775.814.671,9 km çıkar. Dalga boyunu frekansa çevirmek gibi, boyutları farklı ama fiziksel olarak ilişkili büyüklükler arasındaki dönüşümler için "eşdeğerlik" (equivalency) tanımları vardır; magnitüd, desibel ve dex gibi logaritmik birimler de desteklenir. Gökbilimde sık kullanılan astronomik birim gibi büyüklükler de bu çerçevede ele alınabilir.
Koordinatlar: astropy.coordinates
Ana sınıf SkyCoord'dur. Gökyüzündeki bir konumu (örneğin sağ açıklık ve dik açıklık) ve gerekiyorsa hızı bir referans sistemiyle birlikte tutar. Belgeye göre desteklenen çerçeveler arasında ICRS (varsayılan), FK5, FK4, Galaktik, Süpergalaktik, yatay koordinatlar (AltAz), saat açısı–dik açıklık (HADec) ve ekliptik çeşitleri bulunur. Bir gök cisminin adını girip koordinatını almak için Sesame hizmetini kullanan from_name yöntemi vardır; internet bağlantısı gerektirir. Yatay koordinata dönüşümde gözlem zamanı ve gözlemcinin konumu belirtilmelidir; Dünya'nın dönme verileri gerektiğinde Uluslararası Dünya Dönmesi ve Referans Sistemleri Servisi'nden (IERS) otomatik indirilir.
Zaman: astropy.time
Astronomide "saat kaç?" sorusunun birden çok cevabı vardır. Bu bölüm UTC, TAI, UT1, TT, TDB, TCB ve TCG gibi zaman ölçeklerini ve Jülyen Günü (JD), Değiştirilmiş Jülyen Günü (MJD), ISO 8601 gibi gösterim biçimlerini destekler. Belgeye göre iç temsil iki adet 64 bitlik kayan noktalı sayıyla tutulduğu için evrenin yaşı boyunca nanosaniyenin altında duyarlılık korunur. UTC'deki artık saniyeler dönüşümlerde hesaba katılır.
FITS dosyaları: astropy.io.fits
FITS (Flexible Image Transport System), görüntü ve tabloları saklayan taşınabilir bir dosya standardıdır. Belgenin aktardığına göre Uluslararası Astronomi Birliği 1999'da onu onaylamış, NASA da yüksek enerji astrofiziği verileri için zorunlu standart yapmıştır. Bir FITS dosyası, her biri bir başlık ve genellikle bir veri dizisi ya da tablo içeren "HDU" birimlerinden oluşur; başlıklar 80 baytlık "kartlardan" kurulur. astropy.io.fits, eski PyFITS kütüphanesinden evrilmiştir. fits.open() ile dosya açılır, başlık anahtarları sözlük gibi okunur ve değiştirilir.
Dünya koordinat sistemi: astropy.wcs
Bir görüntüdeki piksel numarasını gökyüzündeki konuma bağlayan dönüşüme WCS (World Coordinate System) denir. Astropy'nin bu bölümü, Mark Calabretta'nın wcslib kütüphanesine dayanır. Belgedeki örnekte bir FITS başlığından WCS nesnesi kurulup piksel (30, 40) için pixel_to_world çağrılır; sonuç ICRS çerçevesinde bir SkyCoord'dur. Ters yönde world_to_pixel kullanılır.
Kozmoloji: astropy.cosmology
Planck (2013, 2015, 2018) ve WMAP (1, 3, 5, 7, 9. yıl) sonuçlarından hazır kozmoloji modelleri gelir. Belge örneğinde WMAP9 modeliyle bugünkü Hubble sabiti yaklaşık 69,32 km/s/Mpc, evrenin yaşı 13,46 milyar yıl, kırmızıya kayma 4'teki ışıma uzaklığı ise yaklaşık 35.842 Mpc olarak hesaplanır. Aynı bölümde eş hareketli uzaklık, bakış geriye zamanı ve yoğunluk parametreleri de hesaplanır; kendi parametrelerinizle özel bir model de kurabilirsiniz. Bu alanın kavramları için kozmoloji sayfasına bakabilirsiniz.
Çevresindeki paketler
Astropy çekirdeği bilerek küçük tutulur; uzmanlık gerektiren işler "eşgüdümlü" ve "bağlı" paketlere bırakılır. Proje sayfasında öne çıkan paketler şunlardır:
- astroquery: astronomik veri hizmetlerinden veri çekmek için;
- photutils: görüntülerde parlaklık ölçümü (fotometri) için;
- specutils ve specreduce: tayf verisi analizi ve indirgemesi için; ilgili temel kavram tayfölçüm sayfasında;
- ccdproc: CCD görüntülerinin ön işlemesi için;
- reproject: görüntüleri ortak bir koordinat ızgarasına oturtmak için;
- regions: gökyüzünde bölge tanımları için;
- astropy-healpix: küre üzerinde bölütleme için;
- asdf-astropy: ASDF veri biçimini desteklemek için.
Astropy sayfası, bağlı paket kayıt sürecinin Ocak 2024'te yeni bir yönteme (APE 22) geçtiğini ve kaydın bu nedenle şimdilik kısıtlı olduğunu belirtiyor; tam güncel liste pyOpenSci üzerinden izleniyor. Yani yukarıdaki liste örnek niteliğindedir, tam dökümü değil.
Kimin işine yarar?
- Öğrenci: Gökbilim ya da fizik derslerinde Python ile veri analizi yapmaya başlıyorsanız, birimleri kendiniz yönetmek yerine units ile çalışmak hata ihtimalini düşürür.
- Amatör gözlemci ve astrofotoğrafçı: Çekimlerinizi FITS olarak kaydediyorsanız başlıklarını okumak, görüntüdeki yıldızları koordinatlara bağlamak ya da gözlem zamanlarını dönüştürmek için Astropy işe yarar. Görüntü yığma gibi konuların genel çerçevesi için astrofotoğrafta yığma sayfasına bakabilirsiniz.
- Araştırmacı: Topluluğun ortak standardı olduğundan, kodunuzu paylaştığınızda başkalarının da aynı araçları tanıması beklenir. Üç ana makalenin varlığı, kullanımı yayınlarda atıf yapılabilir hale getirir.
Benzer araçlarla farkı
Yukarıda anılan Stellarium ve KStars gibi masaüstü yazılımlar gökyüzünü gösterir ve teleskop denetler; onların kullanıcısı olmak için programlama bilmek gerekmez. Astropy ise programlama bilgisi gerektirir, karşılığında verinin her adımını sizin denetiminize bırakır. Aynı sitede anlattığımız poliastro da Python'la yazılmış bir astronomi kütüphanesidir, ama odağı yörünge mekaniğidir; GMAT ise görev tasarımı için ayrı bir yazılımdır. Astropy'nin işi bunların hiçbirinin yerini almak değil, gözlem verisinin ortak dilini sağlamaktır.
Gerçek veriyle karşılaşacağınız yerlerde de bu dil sık görülür: Hubble ve James Webb gibi uzay teleskoplarının verileri, ışık eğrileri gibi ölçümler ve resmî gökyüzü taramaları üzerinde çalışmak isteyen birinin yolu sık sık FITS dosyalarından ve bu dosyaları okuyan araçlardan geçer.
Kısaca
- Astropy, astronomi için birimler, koordinatlar, zaman, FITS ve kozmoloji gibi ortak işleri sağlayan ücretsiz Python kütüphanesidir.
- 2011'de başlayan proje bir topluluk işidir, üç maddeli BSD lisansıyla dağıtılır ve NumFOCUS'un mali desteğiyle yürür.
- Linux, macOS ve Windows'ta çalışır; pip ya da conda-forge ile kurulur, güncel belgeye göre Python 3.11 ve NumPy 2.0 ya da üstü gerekir.
- Arayüzü yoktur; öğrenci, amatör ve araştırmacı, kendi Python betiğinde kullanır. Resmî belgeler İngilizcedir.
- Astroquery, photutils, specutils gibi çevre paketler, çekirdeğin üstüne daha uzman işler ekler.
Aynı türdenTümü →
NASA Trajectory Browser nedir? Asteroit ve gezegen yörüngelerini arayan web aracıWeb tabanlı; NASA Ames Araştırma Merkezi, Görev Tasarım Bölümü
Gpredict nedir? Ücretsiz, açık kaynaklı gerçek zamanlı uydu takip programıLinux, Windows ve macOS (masaüstü)
Einstein@Home nedir? BOINC ile evde pulsar ve kütleçekim dalgası aramaWindows, macOS, Linux ve Android (BOINC istemcisi üzerinden; NVIDIA ve AMD ekran kartı desteği)
Backyard Worlds: Planet 9 nedir? Gönüllülerin kahverengi cüce aradığı projeWeb tarayıcısı (Zooniverse üzerinden; işletim sisteminden bağımsız)
Zooniverse nedir? Galaxy Zoo'dan doğan yurttaş bilimi platformu ve nasıl katılınırWeb tarayıcısı (işletim sisteminden bağımsız); bazı proje türleri için iOS ve Android uygulaması
PHD2 nedir? Uzun pozlamada iz kaymasını düzelten ücretsiz otomatik takip programıWindows, macOS ve Linux (Linux için Ubuntu paketleri toplulukça sağlanır); ASCOM ve INDI sürücüleriyle montür denetimi















