SpaceEngine: oynanışı ve oyundaki gerçek kataloglar, kara delik bilimi

SpaceEngine, tek bir ekranda yakın Dünya yörüngesinden uzak bir galaksinin kara deliğine kadar kesintisiz uçabildiğiniz bir evren simülatörü. Geliştiricisi Cosmographic Software, onu bilime dayalı, fotogerçekçi ve etkileşimli bir 3B planetaryum olarak tanıtıyor: bilinen gök cisimleri gerçek kataloglardan alınıyor, kataloğu henüz bulunmayan bölgeler ise bilimsel kurallara göre üretiliyor. Yani Güneş Sistemi gerçek, ama bir galaksinin ucundaki gezegen sistemini yalnızca bu oyunda görüyor olabilirsiniz.

Oyun bir hikâye anlatmaz, hedef koymaz. Bir uzay gemisini yönetebilirsiniz, ama asıl etkinlik keşiftir: bir gezegene inmek, halkalı bir devin gün batımını izlemek, bir kara deliğin etrafında dolanmak.

Nasıl oynanır?

Gezinme iki biçimde yapılır: "tıkla ve git" ile bir cismi seçip ona uçarsınız ya da klavyedeki WASD tuşlarıyla (ya da kontrolcüyle) serbest uçuş yaparsınız. Yüzeyden yörüngeye, oradan yıldızlararası ve galaksilerarası uzaya geçişte yükleme ekranı ya da kesinti yoktur. Zamanı hızlandırabilir, yavaşlatabilir, geri alabilir ve belirli bir tarihe atlayabilirsiniz; bu sayede bir gezegenin uydularının yüzlerce yıllık dansını saniyeler içinde izlemek mümkündür. Yerleşik bir viki sistemi, nesne veritabanı ve arama aracı da vardır.

Oyunda "Uçuş Simülatörü" adlı bir mod da bulunur. Bu modda Newton fiziğiyle çalışan uzay araçlarını ve gezegen atmosferinde uçan uçakları kullanabilirsiniz; geliştirici bu bölümün erken geliştirme aşamasında ama kullanılabilir olduğunu belirtiyor. SpaceEngine modlara da açıktır: kendi gezegeninizi, yıldız sisteminizi, hatta galaksinizi kurabilir, kendi uzay gemisi modelinizi içeri aktarabilirsiniz. Sanal gerçeklik gözlükleri (Oculus ve SteamVR üzerinden) de desteklenir.

Oyundaki bilim

SpaceEngine'in en ilginç yanı, gerçek ile üretilmişin sınırında durması. Bu sınırı anlamak, oyunu bir bilim aracı olarak doğru kullanmanın anahtarı.

Gerçek kataloglar: Hipparcos'tan Gaia'ya

Resmî siteye göre oyun, bilinen cisimler için HIPPARCOS, NGC/IC, Messier, Küçük Gezegen Merkezi (MPC) ve NASA Ötegezegen Arşivi gibi kataloglardan yararlanır. Ansiklopedik kaynaklarda oyundaki gerçek nesnelerin sayısının 130 binden fazla olduğu belirtilir. Bunların temelini oluşturan Hipparcos, Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) 8 Ağustos 1989'da fırlattığı ve 1993'e kadar çalışan bir uydudur; yıldızların paralaksını, yani Dünya'nın Güneş çevresindeki hareketinden doğan görünür kaymayı ölçerek uzaklıklarını bulmuştur. Ana katalogunda 118.218 yıldız bulunur ve ölçüm duyarlılığı medyan olarak yaklaşık 1 mili yay saniyesidir. Halefi Gaia ise 19 Aralık 2013'te fırlatıldı, Mart 2025'e kadar çalıştı ve 13 Haziran 2022'de yayımlanan üçüncü veri sürümünde 1,8 milyar kaynak içeren bir katalog sundu. Dördüncü sürümün Aralık 2026'dan önce çıkması beklenmiyor (haberimize bakın). Bu veriler çok büyük görünse de Samanyolu'ndaki yıldızların yalnızca küçük bir kısmını kapsar; gerisini oyun üretmek zorundadır.

Gezegenler: bilinen az, üretilen çok

NASA, 6.000'den fazla ötegezegenin doğrulandığını söylüyor. Ancak çoğu ötegezegen hakkında bildiğimiz şey sınırlıdır: geçiş yöntemi gezegenin yarıçapını ve yörünge süresini, dikine hız yöntemi ise kütlesi için bir alt sınırı verir; ikisi birleştirilirse yoğunluk hesaplanabilir (yöntemlerin ayrıntısı ayrı sayfada). Atmosfer bileşimi bazı gezegenlerde ışığın tayfından çıkarılabilir; yüzeyin dağlarını, okyanuslarını ise bilmiyoruz. Dolayısıyla SpaceEngine'de bir ötegezegenin yüzeyine indiğinizde gördüğünüz manzara, kütle, yarıçap ve yörünge gibi gerçek parametrelerle uyumlu üretilmiş makul bir tahmindir, gerçek bir fotoğraf değil. Güneş Sistemi'nin cisimlerinde ise resmî açıklamaya göre uzay araçlarından elde edilen gerçek yüzey verileri kullanılır; en ayrıntılı doku paketleri isteğe bağlı ücretsiz eklentiler olarak sunulur.

Ölçek: ne kadar büyük?

Oyunun evreni, kenarı 10 milyar parsekten (yaklaşık 32,6 milyar ışık yılı) büyük bir küp olarak anlatılır. Gözlemlenebilir evrenin çapı ise yaklaşık 93 milyar ışık yılıdır; yani oyunun küpü bundan küçüktür. Bu çapın 13,8 milyar yıllık yaştan çok büyük olmasının nedeni evrenin genişlemesidir. Evrendeki galaksi sayısı için tahminler birkaç yüz milyardan 2 trilyona kadar değişir; oyunun resmî sitesindeki "trilyonlarca gezegen sistemi" ifadesi bu büyüklük mertebesinde bir evreni anlatıyor, ama hiçbirini tek tek görmeniz mümkün değil. Gerçek evrende galaksiler rastgele dağılmaz; filamentlerden, duvarlardan ve devasa boşluklardan oluşan bir kozmik ağ oluştururlar. Oyunun üretim algoritmalarının bu yapıyı ne ölçüde yansıttığına dair geliştiricinin ayrıntılı bir açıklamasını doğrulayamadık; bu nedenle burada bu konuda bir iddiada bulunmuyoruz.

Kara delikler ve ışığın bükülmesi

Resmî anlatıma göre oyun, kara delik ve nötron yıldızlarının yakınında ışığın fiziksel olarak bükülmesini, yığılma disklerini ve jetleri canlandırır. Bu, Genel Görelilik'in tahmin ettiği kütleçekimsel mercek etkisine dayanır. Gerçek bir örnek, 10 Nisan 2019'da Olay Ufku Teleskobu işbirliğinin yayımladığı M87* görüntüsüdür: 53,5 milyon ışık yılı uzaktaki bir galaksinin merkezinde, yaklaşık 6,5 milyar Güneş kütleli bir kara deliğin gölgesi. Oyundaki kara delikler gerçek bir görüntüleme kadar kesin değildir, ama gerçek bir cismin nasıl görüneceğine dair iyi bir sezgi verir.

Bilerek basitleştirilen ya da hiç olmayan fizik

Oyunda gezegen, uydu ve yıldızların yörünge hareketi hesaplanır, ancak bu cisimlerin yörüngelerinin dışında kütleçekim simüle edilmez; zaman genişlemesi de modellenmez. Başka bir deyişle SpaceEngine bir N-cisim simülatörü değildir, bunun için Universe Sandbox daha uygundur. Oyun ışıktan milyonlarca kat hızlı gezinmenize izin verir; gerçek fizikte bu mümkün değildir. Oyunun fizik anlatımında geçen Alcubierre sürücüsü, Miguel Alcubierre'nin 1994'te önerdiği kuramsal bir fikirdir: uzayı geminin önünde büzüp arkasında genişleterek ışıktan hızlı yolculuk sağlamayı hedefler. Ancak negatif enerji yoğunluğu gerektirir, böyle bir maddenin var olup olmadığı bilinmez ve bugün bunu inşa etmenin bir yolu yoktur. Bu yüzden oyundaki warp, bilim değil spekülasyondur.

Geliştirme hikâyesi

SpaceEngine'i Rus astronom ve programcı Vladimir Romanyuk 2005'te geliştirmeye başladı. İlk herkese açık sürüm 2010 Haziran'ında (0.74) yayımlandı. Oyun, 2017 Ağustos'unda çıkan 0.9.8.0E sürümüne kadar Windows için ücretsiz dağıtıldı. Ücretli ilk sürüm, 0.990 beta, Haziran 2019'da Steam'e geldi. Romanyuk ve ekibi, geliştirmeyi sürdürmek için Şubat 2022'de ABD'nin Connecticut eyaletinde Cosmographic Software'i kurdu. Oyun hâlâ beta olarak sınıflanıyor.

Etkisi ve ödülleri

Bu yazıda doğrulanabilen büyük bir oyun ödülü yok; SpaceEngine'in etkisi daha çok kullanım alanında görülüyor. Geliştirici, ücretli "PRO" eklentisiyle içerik üreticileri için kamera yolu düzenleyici, saydam arka planlı görüntü kaydı ve yüksek çözünürlüklü dışa aktarma gibi araçlar sunuyor; bu eklenti kişisel ticari kullanıma da izin veriyor. Modlama topluluğu özel yıldız sistemleri ve uzay araçları üretiyor. Ayrıca oyun bir planetaryum gibi çalıştığı için, bir gök cismini seçip bilgilerini okuyabileceğiniz bir öğrenme aracı olarak da işe yarar.

Hangi platformlarda var, Türkçe mi?

SpaceEngine yalnızca Windows (10 ve 11) için Steam'de bulunur; macOS ve Linux sürümleri planlanmış ama çıkmamıştır. Oyun ücretlidir; eski ücretsiz sürümler (0.9.8.0E'ye kadar) artık güncellenmiyor. Büyük doku paketleri ise Steam'de ücretsiz isteğe bağlı eklenti olarak sunulur; tüm paketler yüklendiğinde oyunun boyutu yaklaşık 50 GB'a ulaşır.

Türkçe desteği vardır. Steam'in desteklenen diller listesinde Türkçe, İngilizce, Almanca, Rusça, Japonca ve Çince gibi 18 dilin arasında yer alır; arayüz Türkçe kullanılabilir.

Kimlere uygun, benzer oyunlar

SpaceEngine, uzayı sakin bir tempoda gezmek, gökyüzünü "başka bir yerden" görmek isteyenler için uygundur. Hedef, puan ya da hikâye arayanlar için ise yavaş kalabilir. Gerçekçi gezegen çarpışması ya da yörünge mühendisliği istiyorsanız Universe Sandbox ve Kerbal Space Program daha uygundur; ücretsiz alternatif olarak Celestia'ya bakabilirsiniz. Diğer bilimle buluşan oyunlar için en iyi uzay oyunları yazımıza göz atın.

Fragman

Oyunun resmî kanalındaki sinematik tanıtım videosu: