En iyi uzay oyunları hangileri? Bilimle buluşan 12 uzay video oyunu

Uzay, oyun dünyasının en eski sahnelerinden biri. Ama bir oyunu iyi bir uzay oyunu yapan şey yalnız yıldızlı bir arka plan değil: kimi oyunlar yörünge mekaniğini öğretiyor, kimi Samanyolu'nu gerçek yıldız kataloglarıyla kuruyor, kimi de oyuncuları gerçek bilimsel veriyle çalıştırıyor. Bu listede hem bilimle doğrudan bağı olan hem de uzay kültürünü biçimlendiren on iki oyunu bir araya getirdik.

Sıralama bir puan tablosu değil; her oyunun neden öne çıktığını ve gerçek bilimle nerede buluştuğunu kısaca anlatıyoruz. Uzay temalı film ve dizi önerileri arıyorsanız en iyi uzay filmleri ve dizileri listemize de göz atabilirsiniz.

Kerbal Space Program (2015)

Geliştirici ve platformlar: Squad · PC (Windows, macOS, Linux), PlayStation 4, Xbox One

Meksikalı stüdyo Squad'ın geliştirdiği oyunun ilk halka açık sürümü 2011'de çıktı, 1.0 sürümüyle beta dönemini Nisan 2015'te tamamladı. Oyuncu küçük yeşil Kerbal'lar için roket tasarlıyor, fırlatıyor ve yörüngeye oturtmaya çalışıyor. Oyun, gezegenlerin birbirini çekmediği "yamalı konik" (patched conic) yaklaşımını kullanıyor; buna rağmen yörünge mekaniğini büyük ölçüde doğru yansıttığı için övgü topluyor. Apoapsis, transfer yörüngesi ya da atmosfer frenlemesi gibi kavramları pek çok kişi ilk kez burada deneyerek öğrendi.

Oyunun uzay ajanslarıyla bağı da belgeli. NASA'nın açıklamasına göre ajans 2013'te Squad ile temasa geçerek Asteroit Yönlendirme Görevi'ni oyuna taşımayı önerdi; bu iş birliğiyle 2014'te asteroit yakalama görevleri ve NASA'nın Uzay Fırlatma Sistemi'nden esinlenen parçalar eklendi. 2016'da NASA Goddard'dan OSIRIS-REx proje bilimcisi Jason Dworkin, oyuncuları sondanın bir kopyasını yapıp asteroitten örnek getirmeye davet etti. 2020'de ESA ile hazırlanan ücretsiz Shared Horizons güncellemesi Ariane 5 roketini ve BepiColombo ile Rosetta görevlerinden esinlenen senaryoları getirdi; ESA Bilim Direktörü Günther Hasinger o dönem ajansın pek çok mühendis ve bilim insanının oyunu yakından tanıdığını söyledi.

Elite Dangerous (2014)

Geliştirici ve platformlar: Frontier Developments · PC, PlayStation 4, Xbox One

Frontier Developments'ın 16 Aralık 2014'te yayımladığı oyun, 1984'te çıkan ilk Elite'in devamı ve seri yaratıcısı David Braben'in yönetiminde geliştirildi. Oyun, yaklaşık 400 milyar yıldız sisteminden oluşan, 1:1 ölçekli bir Samanyolu sunuyor. Bunlardan yaklaşık 150 bini, Güneş Sistemi ve Alfa Centauri dahil, gerçek astronomik verilere dayanıyor; geri kalanı Stellar Forge adlı araçla fizik kurallarına göre üretiliyor.

Bu yaklaşım oyunu bir tür gezilebilir galaksi modeline çeviriyor: bilinen bir yıldızın konumuna gidip onu çevreleyen sistemi görebiliyorsunuz. Elbette bilinen yıldızların çevresindeki gezegenlerin çoğu henüz keşfedilmediği için oyundaki ayrıntılar çoğunlukla tahmine dayanıyor.

No Man's Sky (2016)

Geliştirici ve platformlar: Hello Games · PC, PlayStation 4 ve 5, Xbox One ve Series X/S, Nintendo Switch, macOS

Küçük İngiliz stüdyo Hello Games'in oyunu Ağustos 2016'da PlayStation 4 ve PC için çıktı. 18 kentilyonu aşan gezegeni, bitki ve hayvanlarıyla birlikte tek bir 64 bitlik tohum sayısından deterministik algoritmalarla üretiyor. Bu sayede aynı koordinata giden iki oyuncu aynı dünyayı görüyor ve sunucularda çok az veri saklanıyor.

Çıkışta vaatlerinin gerisinde kaldığı için sert eleştiri alan oyun, yıllar içindeki ücretsiz güncellemelerle çok oyunculu mod, üs kurma ve sanal gerçeklik desteği kazandı. Bilimsel açıdan değeri, prosedürel üretimin sınırsız çeşitliliği nasıl birkaç kurala sığdırabildiğini göstermesi.

Outer Wilds (2019)

Geliştirici ve platformlar: Mobius Digital (yayıncı Annapurna Interactive) · PC, PlayStation 4 ve 5, Xbox One ve Series X/S, Nintendo Switch

Mobius Digital'in geliştirip Annapurna Interactive'in yayımladığı oyun, Alex Beachum'un Güney Kaliforniya Üniversitesi'ndeki yüksek lisans tezi olarak başladı. Oyuncu, Güneş'in her 22 dakikada bir süpernovaya dönüştüğü ve zamanın başa sardığı küçük bir gezegen sisteminde bunun nedenini arıyor.

Gezegenler gerçekten Güneş'in çevresinde dönüyor ve kütleçekimi değişken; oyun Newton fiziğinin abartılmış bir sürümünü kullanıyor. Yavaşlamak için momentumunuzu kendiniz karşılamanız gerekiyor, bu da hareket yasalarını sezgisel olarak hissettiriyor. Oyun 2020'de BAFTA Oyun Ödülleri'nde En İyi Oyun seçildi.

EVE Online (2003)

Geliştirici ve platformlar: CCP Games · PC (Windows, macOS)

İzlandalı CCP Games'in Mayıs 2003'te yayımladığı oyun, binlerce yıldız sisteminden oluşan, oyuncuların tek bir evrende buluştuğu bir çevrim içi uzay oyunu. Ekonomisi ve savaşları büyük ölçüde oyunculara ait.

Bilimle bağı Project Discovery ile kuruldu. İlk aşamada 100 binden fazla oyuncu, İnsan Protein Atlası için 25 milyonu aşan hücre görüntüsü sınıflandırdı. 2017'deki ikinci aşamada ise oyuncular, CoRoT uzay teleskobunun ışık eğrilerinde bir gezegenin yıldızın önünden geçişini gösteren düzenli sönükleşmeleri aradı. Bu çalışmada Cenevre Üniversitesi ve Reykjavik Üniversitesi de yer aldı, projeyi ilk ötegezegeni bulan ekipten Michel Mayor yönetti.

Universe Sandbox (2008)

Geliştirici ve platformlar: Giant Army · PC (Windows, macOS, Linux)

Dan Dixon'ın 2008'de yayımladığı ilk sürümün ardından kurduğu Giant Army stüdyosu, oyunu baştan yazarak geliştirdi. Bu bir hikâye oyunundan çok bir kütleçekimi simülatörü: Güneş Sistemi'ni yeniden düzenleyebiliyor, Jüpiter'e kuyruklu yıldız çarptırabiliyor, iki kara deliği ya da iki gökadayı çarpıştırabiliyorsunuz.

Gezegen sıcaklıkları, yıldız evrimi ve çarpışmalar da modelleniyor. Bu nedenle oyun, uzay olaylarını anlatmak isteyenler için yaklaşık bir görselleştirme aracı olarak sıkça kullanılıyor.

Stellaris (2016)

Geliştirici ve platformlar: Paradox Development Studio · PC, PlayStation 4, Xbox One

Paradox Development Studio'nun 9 Mayıs 2016'da yayımladığı Stellaris, gökada ölçeğinde bir büyük strateji oyunu. Oyuncu bir türü yıldızlararası imparatorluğa dönüştürüyor; keşif, diplomasi ve savaş iç içe geçiyor.

Her oyunda yeniden üretilen gökadadaki yıldızlar gerçek tayf sınıflarına göre ayrılıyor, gezegenler yaşanabilir ve yaşanamaz olarak sınıflanıyor. Oyunun asıl düşünsel yükü ise başka uygarlıklarla karşılaşma sorusunda: farklı biyolojilere ve değerlere sahip türlerin nasıl bir arada var olabileceği.

FTL: Faster Than Light (2012)

Geliştirici ve platformlar: Subset Games · PC (Windows, macOS, Linux), iPad

İki kişilik bağımsız ekip Subset Games'in 14 Eylül 2012'de çıkardığı oyun, Kickstarter'da 10 bin dolar isteyip 200 bin doların üzerinde destek topladı. Oyuncu küçük bir geminin kaptanı olarak düşman filosundan kaçarken rastgele üretilen sektörler arasında atlıyor; gemi yok olursa her şey baştan başlıyor.

Oyunu öne çıkaran, bir uzay gemisini ayakta tutmanın zorluğunu sade biçimde göstermesi: gövdede açılan delikten hava boşalıyor, yangın oksijen tükenince sönüyor, enerji sınırlı sistemler arasında paylaştırılmak zorunda. Uzayda yaşam desteğinin ne kadar kırılgan olduğunu bundan daha kısa anlatan oyun az.

Mass Effect (2007)

Geliştirici ve platformlar: BioWare · Xbox 360, PC, PlayStation 3; Legendary Edition (2021): PC, PlayStation 4, Xbox One

BioWare'in Kasım 2007'de Xbox 360 için çıkardığı rol yapma oyunu, 2183 yılında geçen bir üçlemenin ilk halkası. Yıldızlar arası yolculuk, kayıp bir uygarlıktan kalan "kütle aktarıcıları" (mass relay) üzerinden yapılıyor.

Oyunun bilimkurgusu "sıfır element" adlı kurgusal bir maddeye dayanıyor; oyun içi ansiklopedi (Codex), bu maddenin elektrik akımıyla bir uzay-zaman hacminin kütlesini artırıp azaltabildiğini anlatıyor. Bu gerçek fizik değil, ama yapay kütleçekimi ve ışıktan hızlı yolculuk gibi bilimkurgu klişelerine tutarlı bir iç mantık kurma çabasının iyi bir örneği.

Dead Space (2008)

Geliştirici ve platformlar: EA Redwood Shores · PC, PlayStation 3, Xbox 360; yeniden yapım (2023): PC, PlayStation 5, Xbox Series X/S

EA Redwood Shores'un Ekim 2008'de yayımladığı korku oyunu, 2508 yılında bir gezegeni yasa dışı biçimde parçalayan maden gemisi USG Ishimura'da geçiyor. 2023'te Motive Studio tarafından yeniden yapıldı.

Oyunun bilimle en ilginç buluşması sesi: geliştiriciler boşluktaki bölümlerde sesi kısıp boğuklaştırarak oyuncunun yalnız kendi giysisinin içindeki sesleri duymasını sağladı. Hava ikmali sınırlı, sıfır yerçekimli bölümlerde ise yüzeyler arasında atlayarak ilerleniyor. Filmlerin uzayda patlama sesi duyurduğu bir türde bu tercih dikkat çekiyor.

Starfield (2023)

Geliştirici ve platformlar: Bethesda Game Studios · PC, Xbox Series X/S

Bethesda Game Studios'un 25 yılda kurduğu ilk yeni evren olan Starfield, 6 Eylül 2023'te çıktı ve 1000'den fazla gezegene iniş imkânı sunuyor. Hikâye 2330 yılında, Güneş Sistemi'nden yaklaşık 50 ışık yılı uzağa uzanan yerleşik sistemlerde geçiyor.

Yönetmen Todd Howard'ın "NASApunk" diye tanımladığı görsel dil, gerçek NASA görevlerinin donanımından esinleniyor. Gezegen yüzeyleri yıldızın türüne ve atmosfere göre prosedürel olarak üretiliyor; bazı eleştirmenler bu dünyaları boş ve tekrar eden yerler olarak buldu.

Halo: Combat Evolved (2001)

Geliştirici ve platformlar: Bungie · Xbox; 2003'te PC ve Mac; bugün Halo: The Master Chief Collection içinde

Bungie'nin 15 Kasım 2001'de ilk Xbox için çıkardığı oyun, 26. yüzyılda geçiyor ve adını keşfedilen dev, halka biçimli bir yapıdan alıyor. Bir gezegenin çevresinde dönen ve iç yüzeyinde yürünebilir bir arazi taşıyan bu yapı, bilimkurgudaki halka dünya fikrinin oyunlardaki en bilinen örneği.

Bu tür halka yapılarda yapay yerçekimi genellikle dönmeden doğan merkezkaç etkisiyle açıklanır; aynı ilke gerçek uzay istasyonu tasarımlarında da tartışılıyor. Seri 2022'de Halo dizisiyle ekrana da taşındı.

Oyunlar bilime ne katıyor?

Bu listedeki oyunların hiçbiri bir ders kitabı değil; hepsi eğlence için yapıldı. Ama Kerbal Space Program yörünge mekaniğini, Elite Dangerous gökadamızın ölçeğini, EVE Online ise yurttaş biliminin gücünü milyonlarca kişiye tanıttı. İyi bir uzay oyunu, oyuncuyu ekran kapandıktan sonra da gökyüzüne bakmaya ve "bu gerçekte nasıl işliyor?" diye sormaya yönlendiriyor.