Star Wars: TIE Fighter (1994): oynanışı ve oyundaki gerçek iyon itkisi bilimi

Star Wars: TIE Fighter, 1994'te çıkan bir uzay muharebe simülatörü ve Star Wars oyunları arasında nadir bir tercih yapıyor: tarafı Galaktik İmparatorluk'tur. Geliştirici Totally Games (Lawrence Holland ve Edward Kilham), yayıncı LucasArts. Oyun Star Wars zaman çizelgesinde İmparatorluk Geri Dönüyor ile Jedi'ın Dönüşü arasındaki dönemde geçer; sizi İmparatorluk donanmasında bir starfighter pilotu yapar. Oyuncu karakterinin adı oyunun kendisinde değil, tamamlayıcı yayınlarda Maarek Stele olarak geçer. Hikâyeyi burada anlatmayacağız; önemli olan, aynı savaşın karşı cephesinden bakıyor olmanız ve bunun oyunun ritmini değiştirmesi.

Oyun, aynı ekibin önceki oyunu X-Wing'in motoruna dayanır ve ona hikâye ağırlıklı bir kampanya, daha zengin bir gemi listesi ve görsel iyileştirmeler ekler.

Nasıl oynanır?

Kokpit görünümündeki oyun, görev tabanlıdır. Her görev birincil hedeflere sahiptir ve ilerlemek için bunları tamamlamanız gerekir; isteğe bağlı ikincil ve bonus hedefler ek ödül verir. Görevler arasında bir "concourse" (merkez) üssünde eğitim simülatörlerine, savaş odalarına ve geçmiş görev kayıtlarına erişirsiniz. Hikâye, görev brifingleri, ara sahneler ve uçuş sırasındaki telsiz konuşmalarıyla ilerler.

Oyunun gemileri bir ilerleme çizgisi izler. İlk görevlerde kalkansız TIE Fighter kullanırsınız; ilerledikçe kalkanlı ve daha güçlü gemilere (TIE Defender ve TIE Avenger gibi) erişirsiniz. Silahlar arasında lazer ve iyon topları, füzeler ve torpidolar bulunur; ayrıca çekme ışını ve karıştırma ışını gibi özel ışınlar vardır. Motor, silah ve kalkan arasındaki güç dağıtımı X-Wing'deki gibi önemlidir ve kalkanı öne ya da arkaya yönlendirebilirsiniz. Oyun, yapay zekâsı da gözle görülür biçimde iyileştirilmiş olarak övülmüştür.

Oyundaki bilim

TIE Fighter'ın bilimle ilişkisi, geminin adından başlar: "TIE", Star Wars evreninde "Twin Ion Engine", yani "çift iyon motoru" anlamına gelir. Bu, gerçek bir uzay teknolojisinden alınmış bir isimdir; ama oyunun ve filmlerin anlattığı ile gerçek arasında büyük bir uçurum vardır.

Gerçek iyon motorları

Gerçek iyon motorları, NASA'nın tarifiyle, ksenon gibi bir yakıtın iyonlarını elektrik yüküyle hızlandırır ve egzoz hızını kimyasal motorlara göre 7-10 kat artırır. Bu yüksek verim, çok az yakıtla çok büyük hız değişimi sağlar; karşılığında itki çok düşüktür. NASA'ya göre Dawn uzay aracının her motoru en yüksek güçte 91 milinewton itki üretir: bu, tek bir defter kâğıdını elinizde tutmanın kuvvetine yakındır. Aynı belgede, Dawn'ın bu motorla 0'dan saatte 60 mile (yaklaşık 97 kilometre) çıkmasının dört gün süreceği, aracın 425 kilogram ksenonla fırlatıldığı ve iyon motorlarını 2.000 günden fazla çalıştırdığı belirtilir; bu, NASA'nın Deep Space 1 aracının 678 günlük önceki rekorunu aşar. Deep Space 1, 24 Ekim 1998'de fırlatılan ve gezegenler arası bir görevde iyon itkisini ilk kullanan NASA aracıdır; 22 Eylül 2001'de 19P/Borrelly kuyruklu yıldızının yanından geçmiş, iyon motorları 18 Aralık 2001'de kapatılmıştır. Yani gerçek iyon motorları yavaş ve sabırlıdır: bir yıldız yolculuğu için harika, bir it dalaşı için kesinlikle uygunsuz.

Star Wars'un kurmaca anlatımında ise TIE'ların iyonlaşmış gazları ışık hızının önemli bir kesriyle hızlandırdığı ve gemilere "muazzam hız ve manevra" sağladığı söylenir. Gerçekte egzoz hızı, ışık hızının yanında çok küçük kalır; itki de bir pilotun hızlı manevra yapabileceği düzeyde olmaktan uzaktır. Oyun, bu çelişkiyi bilerek görmezden gelir.

Kalkansız ve hafif: bir mühendislik tercihi

Oyundaki ilk TIE'lerin kalkansız olması, "hız için zırhtan vazgeçmek" fikrine dayanır. Gerçek uzay araçlarında da koruma kütle demektir; bunu NASA'nın istasyon zırhları gösteriyor. NASA'nın Uluslararası Uzay İstasyonu için kullandığı dolgulu Whipple kalkanları, yüksek hızlı mikrometeoroit ve uzay enkazı parçalarını yavaşlatmak için gövdeden belirli bir mesafede duran ince tamponlar kullanır. NASA belgelerine göre bu kalkanlar saniyede 7 kilometre hızla çarpan yarım inçlik bir alüminyum parçayı durdurabilir, eşdeğer tek parçalı bir kalkandan yüzde 84 daha hafiftir ve istasyona yaklaşık 25 metrik ton MMOD (mikrometeoroit ve yörünge enkazı) kalkanı eklenmiştir. Bu rakamlar, kalkanın ne kadar ağır olabileceğini gösterir ve oyundaki TIE'ın kalkansız olmasının gerekçesini anlamamızı kolaylaştırır. Gezegen düzeyinde ise Dünya'nın manyetosferi, NASA'ya göre güneş rüzgârının yüklü parçacıklarını saptırarak bir tür doğal kalkan görevi görür.

Ses ve ışık

NASA'nın anlatımıyla ses, havadaki ya da su gibi bir ortamdaki basınç dalgalarıdır; ortam yoksa ses yayılamaz. Elektromanyetik dalgalar ise ortama ihtiyaç duymaz; radyo ve televizyonun uzayda çalışmasının nedeni budur. Filmdeki TIE'ların ürkütücü sesi, ses tasarımcısı Ben Burtt'un bir fil çığlığını ıslak yolda giden bir arabanın sesiyle birleştirmesiyle yaratılmıştır. Yani gerçekte hiç duyulmayacak bir ses, sinema ve oyun kültürünün en tanınan seslerinden birine dönüşmüştür.

Kısa özet: nerede doğru, nerede basit?

• Doğru fikir: iyon itkisi gerçektir ve NASA görevlerinde (Deep Space 1, Dawn) kullanılmıştır.
• Abartı: TIE'ların hız ve manevra yeteneği, gerçek iyon motorlarının itkisinin çok ötesindedir.
• Doğru fikir: güç, kalkan ve silah arasındaki takas, gerçek uzay araçlarındaki enerji ve kütle sınırlarını yansıtır.
• Sadeleştirme: uzayda ses yoktur; oyun ve filmler dramatik etki için sesi korur.

Geliştirme hikâyesi

Oyun 20 Temmuz 1994'te MS-DOS, Macintosh ve Windows için çıktı. X-Wing'in oyun motorunu temel aldı; Gouraud gölgelendirme gibi görsel iyileştirmeler ve hedeflerin yönelimini gösteren üç boyutlu bir hedef penceresi ekledi. Çıktıktan kısa süre sonra Defender of the Empire genişlemesi yayımlandı. 1995'teki Koleksiyoncu CD-ROM sürümü ise Enemies of the Empire genişlemesini, tam seslendirmeyi, daha zengin ara sahneleri ve 640x480 çözünürlüklü SVGA grafik seçeneğini getirdi. 1998'deki X-Wing Collector Series paketi ise 3B donanım hızlandırmalı görüntü sağladı. Oyun, 2014'ün sonunda GOG'da, Nisan 2015'te ise Steam'de modern bilgisayarlar için "Special Edition" olarak yeniden yayımlandı.

Etkisi ve ödülleri

Computer Gaming World oyuna beş üzerinden beş verdi ve onu dergisinin "Hall of Fame" listesine aldı. GameSpot'un değerlendirmesinde oyun, "şimdiye kadar yapılmış en iyi uzay savaşı oyunu" diye anıldı; IGN 2009'da oyunu "tüm zamanların en iyi 25 PC oyunu" listesinde ikinci sıraya yerleştirdi. Oyun, hikâye anlatımını görev brifingleri ve ara sahnelerle uçuş simülasyonuna bağlamasıyla öne çıktı ve bugün hâlâ türün en çok anılan örneklerinden biri.

Hangi platformlarda var, Türkçe mi?

TIE Fighter özgün olarak MS-DOS, Macintosh ve Windows için çıktı. Bugün "Special Edition" sürümü Steam ve GOG üzerinden satılıyor; Steam sayfasına göre Windows ve macOS'ta çalışır. Ücretli bir ürün; ücretsiz sürümü yok. Steam sayfasına göre yalnızca İngilizce arayüz ve seslendirme var; Türkçe desteği yok.

Kimlere uygun, benzer oyunlar

Oyun, kampanya odaklı ve hikâyeli uzay savaşı oyunları sevenler, İmparatorluk tarafını merak edenler ve eski tarz uçuş simülatörlerinin tarihini keşfetmek isteyenler için uygun. Steam sayfasına göre oyun tek oyunculudur, kısmi kontrolcü desteği ve bulut kaydı sunar. Görev brifinglerini ve telsiz konuşmalarını takip etmek için İngilizce bilmek gerekir. Modern kontroller isteyenler için Star Wars: Squadrons hem İmparatorluk hem de Yeni Cumhuriyet pilotlarını oynatıyor. Aynı dönemin klasikleri olan Wing Commander ve FreeSpace 2 da bu türün sevenleri için iyi birer seçenektir. Karşı taraf için X-Wing ayrı bir sayfada anlatılıyor; filmlerdeki İmparatorluk tarafı içinse Darth Vader sayfasına bakabilirsiniz.