Oxygen Not Included: oynanışı ve oyundaki gerçek yaşam destek, elektroliz, ısı bilimi
Oxygen Not Included, bir asteroitin içinde oksijen, ısı ve suyu yönettiğiniz bir uzay kolonisi simülasyonu; oyunun mekaniklerini ISS'teki gerçek yaşam destek sistemleriyle karşılaştırıyoruz.
- Tür
- Hayatta kalma / inşa
- Çıkış yılı
- 2017
- Geliştirici
- Klei Entertainment
- Yayıncı
- Klei Entertainment
- Platformlar
- PC (Windows), macOS, Linux
- Türkçe dil desteği
- Türkçe yok
Oxygen Not Included, Kanadalı bağımsız stüdyo Klei Entertainment'ın geliştirdiği ve yayımladığı bir uzay kolonisi simülasyonudur. Oyuncu, bir asteroitin içine gömülü kalmış küçük bir koloniyi yönetir; elindeki malzemeyle nefes alınabilir hava, yiyecek, ısı ve elektrik üretmeye çalışır. Oyunun adı da işin özünü söyler: oksijen en başından beri eksiktir ve onu üretmek sizin işinizdir. Bu yazıda oyunun nasıl oynandığını, arkasındaki gerçek yaşam destek ve termodinamik bilimini, geliştirme sürecini ve Türkçe desteği olup olmadığını ele alıyoruz.
Oxygen Not Included ne anlatıyor?
Oyunda "Duplicant" denen küçük, çizgi film görünümlü kolonistleri yönetirsiniz. Klei'nin kendi tanıtım metnine göre oksijen, sıcaklık ve yiyecek kıtlığı kolonin sürekli tehdididir; amaç, yer altındaki bu kayanın içinde ayakta kalmak ve mümkünse gelişmektir. Steam'deki kısa tanıtım ise oyuncunun bilimi öğrenmesi, tuhaf yeni yaşam biçimleriyle başa çıkması ve uzay teknolojisini kullanarak hayatta kalmaya çalışması gerektiğini söyler. Klasik bir hikâye anlatıcısı oyun değildir; anlatı, kurduğunuz sistemlerin nasıl çalıştığı ve nasıl çöktüğü üzerinden ilerler. Her yeni dünya rastgele üretildiği için iki koloni birbirine benzemez.
Oyunun mizahı ve çizim üslubu, aynı stüdyonun Don't Starve oyunlarını anımsatır. Ama ton hafif olsa da oyun hiç hafif değildir: tek bir yanlış boru, kolonideki bütün havayı zehirleyebilir.
Nasıl oynanır?
Oyun yandan görünümlü, kazılabilir bir haritada geçer. Başlangıçta üç Duplicant ile başlarsınız. Onları doğrudan kontrol etmezsiniz; bunun yerine "şuraya kaz", "şunu inşa et", "şunu taşı" gibi görevler verir ve öncelik sırası belirlersiniz. Duplicant'lar görevleri yeteneklerine ve kişiliklerine göre yapar. PC Gamer, bu kişilik sisteminin oyunun işlemesinin üç nedeninden biri olduğunu yazmıştı.
Oyunun merkezinde şu başlıklar vardır:
- Gaz ve sıvı yönetimi: Gazlar kapalı alanda yayılır, yeni bir oda açıldığında basınçlar dengelenir. Oksijen ve hidrojen yukarı çıkar, karbondioksit aşağı çöker. Borular ve pompalarla gaz ve sıvı taşırsınız.
- Isı: Makineler ısı üretir, ısı bir yerden bir yere iletilir. Sıcaklığı dengede tutmak, enerjiyi ve suyu yönetmek kadar önemlidir.
- Mikroplar ve hastalık: Pis su, kirli tuvaletler ve yıkanamayan Duplicant'lar mikrop yayar.
- Stres ve moral: Duplicant'ların ruh hali de bir kaynak gibi yönetilir; yorgun ve mutsuz bir koloni verimsizleşir.
- Güç ve otomasyon: Elektrik şebekesi kurar, ücretsiz Automation Innovation güncellemesiyle gelen otomasyon araçlarıyla sistemleri kendi kendine çalıştırırsınız.
- Araştırma ve geri dönüşüm: Yeni teknolojiler açılır, atıklar yeniden kullanılır.
Oyunun ünü, bu sistemlerin birbirine bağlı olmasından gelir. Oksijen üretmek için suya ihtiyaç vardır; su arıtma enerji ister; enerji ısı çıkarır; ısı da tekrar sorun olur. Eleştirmenler bunun derin ama başlangıçta kolay girilen bir yapı olduğunu belirtse de karmaşıklığın her oyuncuya göre olmadığı da sık dile getirilir.
Oyundaki bilim
Oxygen Not Included'ın en dikkat çekici yanı, gerçek yaşam destek mühendisliğinin mantığını oyun mekaniğine çevirmesidir. Oyun bir bilim eğitimi değildir ve birçok yerde bilerek basitleştirir; ama bu basitleştirmelerin altında gerçek bir fikir bulunur.
Oksijen suyun ayrıştırılmasından gelir
NASA'nın anlattığına göre Uluslararası Uzay İstasyonu'nda (ISS) oksijen, Su Geri Kazanım Sistemi'nden gelen suyun elektrolizle, yani elektrik akımıyla ayrıştırılmasıyla üretilir; yan ürün olarak hidrojen çıkar. Oyundaki elektrolizör de aynı fikre dayanır: suyu oksijene ve hidrojene ayırır. Hidrojenin ne olacağı ise oyunda gerçek bir lojistik sorundur. İstasyonda hidrojen ya uzaya verilir ya da Sabatier reaktöründe kullanılır. Sabatier tepkimesi, mürettebatın soluduğu karbondioksiti hidrojenle birleştirip metan ve su üretir; metan uzaya atılır, su mürettebatın kullanımına döner.
Karbondioksit sorunu
ISS'te karbondioksit, gazları boyutlarına göre ayıran moleküler elekler ve benzeri yöntemlerle havadan alınır. Oyunda ise bu işi gaz yer değiştirmesi ve filtreler üstlenir. Burada oyunun önemli bir basitleştirmesi vardır: oyundaki gazlar yerçekimiyle katmanlaşır, çünkü karbondioksit havadan ağırdır ve çöker. Gerçekte bir asteroitin yerçekimi çok düşüktür; NASA'nın Bennu için söylediğine göre bu kaya, yerçekimiyle bir arada duran bir "moloz yığınıdır" ve yüzey yerçekimi ile kaçış hızı çok küçüktür. Böyle bir cismin içinde gazlar oyundaki gibi düzgün katmanlara ayrılmaz. Uzay istasyonunda da durum benzerdir: mikro yerçekiminde doğal konveksiyon yoktur; bu yüzden hareketsiz bir astronotun başının çevresinde karbondioksit "kabarcığı" oluşabilir ve hava fanlarla karıştırılır. Oyunun gaz yoğunluğu mantığı bu nedenle bir asteroite değil, belirgin bir çekimi olan bir dünyaya uyar; bunu oyunun dünyasındaki bilimkurgu "kuralı" olarak okumak gerekir.
Su döngüsü
NASA'ya göre ISS'teki Su Geri Kazanım Sistemi istasyondaki suyun yaklaşık yüzde 90'ını geri kazanıp yeniden kullanır; bu suya idrar, kabin nemi ve uzay yürüyüşü giysilerinden gelen su da dahildir. İdrar önce işlenir, sonra çok katmanlı filtre yatakları ve katalitik oksitleyiciden geçirilir, ardından elektriksel iletkenlik sensörleriyle kalitesi denetlenir. Oyundaki kirli su, arıtma ve geri dönüşüm zincirleri bu gerçek zincirin oyunlaştırılmış halidir.
Isı uzayda nereye gider?
Oyunun belki de en gerçekçi dersi budur: ısı yok olmaz, taşınır. ISS'te cihazların ürettiği ısı, kapalı su döngülerinden amonyak döngülerine aktarılır; amonyak, istasyonun dışındaki geniş radyatörlere gider ve ısı oradan uzaya ışıma yoluyla yayılır. Vakumda taşınım olmadığı için ısı atmanın tek yolu ışımadır. Oyunda ısı soğutma, yalıtım ve ısı değiştirme sorunları, bu gerçek mühendisliğin sade bir karşılığıdır. Oyun bir simülasyon olduğu için gerçek fizikle birebir örtüşmez; ısı yönetimi oyun dengesi uğruna sadeleştirilmiştir.
Radyasyon ve uranyum
Spaced Out! genişlemesi oyuna radyasyon ve uranyum arıtma sistemlerini ekler. Radyasyonun canlılara zararı ve korunma için kalkan gerekliliği gerçektir; ancak oyundaki sayılar ve etkiler ayarlanabilir oyun dengesine tabidir.
| Oyunda | Gerçek uzay mühendisliğinde |
|---|---|
| Elektrolizörle oksijen ve hidrojen üretimi | ISS'te suyun elektrolizi; hidrojen uzaya verilir ya da Sabatier'de kullanılır |
| Gazların yerçekimiyle katmanlaşması | Çekimi olan dünyalarda doğru; mikro yerçekiminde doğal konveksiyon yok, fan gerekir |
| Suyun arıtılıp yeniden kullanılması | ISS'te suyun yaklaşık yüzde 90'ı geri kazanılır |
| Isı yönetimi ve soğutma | ISS'te amonyak döngüleri ve radyatörlerle uzaya ışıma |
İlgili gerçek bilgiler için sitemizdeki yaşam destek sistemi maddesine, istasyonun iç düzenini anlatan Uluslararası Uzay İstasyonu'nun içi nasıl? yazısına, mikro yerçekimi maddesine ve asteroitler sayfasına bakabilirsiniz.
Geliştirme hikâyesi
Klei Entertainment, Vancouver merkezli bağımsız bir stüdyodur ve Don't Starve serisiyle tanınır. Oxygen Not Included 2016'da duyuruldu, 15 Şubat 2017'de Steam'de Erken Erişim'e açıldı ve 30 Temmuz 2019'da tam sürüme çıktı; çıkış tarihi önce Mayıs 2019 olarak açıklanmış, sonra ertelenmişti. Oyun Unity oyun motoruyla geliştirilmiştir. Oyun basını onu çoğu zaman Dwarf Fortress, Prison Architect ve The Sims'in sistem derinliğiyle birlikte anar.
Erken Erişim döneminde Klei her büyük güncelleme için kısa animasyonlu bir fragman hazırladı. Tam sürümden sonra oyun gelişmeye devam etti: Aralık 2021'de ana genişleme Spaced Out! geldi, ardından Frosty Planet Pack (Temmuz 2024), Bionic Booster Pack (Aralık 2024), Prehistoric Planet Pack (Haziran 2025) ve Aquatic Planet Pack (Haziran 2026) yayımlandı. Klei, Haziran 2025'te aynı evrende geçen Away Team adlı bir yan oyun duyurdu; bu oyun tek bir Duplicant'ı yönettiğiniz, aksiyon-roguelite öğelerini oyunun inşa ve ısı sistemleriyle birleştiren bir yapım olarak tanıtıldı.
Etkisi ve ödülleri
Oyun, 23. D.I.C.E. Ödülleri'nde "Yılın Strateji/Simülasyon Oyunu" kategorisinde aday gösterildi; aynı kategoride Anno 1800, Fire Emblem: Three Houses, Slay the Spire ve Total War: Three Kingdoms de vardı. Steam'de kullanıcı değerlendirmeleri uzun süredir "Aşırı Olumlu" düzeyindedir.
Fragman
Video: https://www.youtube.com/watch?v=wcLayGm_pM4
Hangi platformlarda var, Türkçe mi?
Oxygen Not Included Windows, macOS ve Linux için Steam'de bulunur; Klei'nin sayfası oyunu Steam ve Epic Games Store üzerinden sunduğunu belirtir. Oyun ücretli bir yapımdır; genişlemeler ve paketler ayrıca satılır, ücretsiz güncellemeler de yayımlanmıştır. Steam sayfasındaki dil listesinde İngilizce, Basitleştirilmiş Çince, Korece ve Rusça yer alır; Türkçe arayüz ya da altyazı yoktur. Oyun çok sayıda teknik terim ve ekran metni içerdiği için İngilizce okuyabilmek önemlidir.
Kimlere uygun, benzer oyunlar
Bu oyun; sistemleri kurmaktan, boru hatları ve döngülerle uğraşmaktan hoşlananlara, bilimi mekanik olarak "hissetmek" isteyenlere uygundur. Hızlı aksiyon ya da kolay ilerleme arayanlar için zorlayıcı olabilir. Koloni yönetimini ve kıtlığı seviyorsanız sitemizdeki Planetbase ve Surviving Mars yazılarına da göz atabilirsiniz; üçü de uzayda hayatta kalmayı farklı ölçeklerde ele alır.
Benzer oyunlarTümü →
Breathedge: oynanışı ve oyundaki gerçek oksijen, vakum, uzay cenazesi bilimiRedRuins Softworks2018 · PC, Nintendo Switch, PlayStation 4, PlayStation 5, Xbox One, Xbox Series X|S
Interstellar Rift: oynanışı ve oyundaki gerçek asteroit kuşağı, madencilik, roket bilimiSplit Polygon2015 · PC (Windows)
Starbound: oynanışı ve oyundaki gerçek ötegezegen, Venüs, radyasyon bilimiChucklefish2013 · PC (Windows, macOS, Linux), Xbox One, Xbox Series X|S
Stationeers: oynanışı ve oyundaki gerçek yaşam destek, atmosfer, Europa, Mars bilimiRocketWerkz2017 · PC (Windows)
Ostranauts: oynanışı ve oyundaki gerçek Newton uçuşu, yaşam destek, Venüs bilimiBlue Bottle Games2020 · PC (Windows)
Space Haven: oynanışı ve oyundaki gerçek yaşam destek, oksijen, yapay yerçekimi bilimiBugbyte Ltd.2020 · PC (Windows, macOS, Linux)
























