23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09

Göktaşı ve meteor

Meteoroid uzaydaki küçük kaya parçasıdır; atmosferde yanarken çizdiği ışıklı iz meteordur; yere ulaşan parçaya göktaşı denir.

İngilizce karşılığı
Meteoroid, meteor and meteorite
İlgili alan
Gezegen bilimi

Uzayda dolaşan küçük kaya ya da metal parçasına meteoroid, bunun atmosfere girip yanarken oluşturduğu ışıklı çizgiye meteor, yere ulaşabilen kalıntıya ise göktaşı (meteorit) denir. Halk arasında "kayan yıldız" denen şey aslında bir meteordur ve yıldızla hiçbir ilgisi yoktur.

Nasıl işler?

Meteoroidler kum tanesinden birkaç metre büyüklüğüne kadar değişir. Dünya'ya saniyede yaklaşık 11 ile 72 kilometre arasında bir hızla girerler. Bu hız o kadar yüksektir ki cismin önündeki hava ani biçimde sıkışır ve ısınır. Işık, taşın kendi yanmasından çok bu sıkışmış hava ile buharlaşan yüzeyden gelir. Olay genellikle 80-100 kilometre yükseklikte gerçekleşir.

Cismin yüzeyi sürekli buharlaştığı için küçük parçaların çoğu yere ulaşmadan tamamen tükenir. Tahminlere göre atmosfere her gün milyonlarca küçük parçacık girer ve yılda yaklaşık 15 bin ton malzeme ekler; bunların neredeyse tamamı toz halinde havada kalır. Yeterince büyük ve dayanıklı olanlar yavaşlayarak yüksek hızlarını kaybeder, ışıkları söner ve "karanlık uçuş" evresinde serbest düşüşle yere iner. Bulunan parçanın dış yüzeyinde ince, siyah bir ergime kabuğu görülür.

Çok parlak meteorlara ateş topu denir. Bunlar bazen havada patlar ve kuvvetli bir basınç dalgası yaratır.

Örnekler

Göktaşları üç ana gruba ayrılır. Taşlı göktaşları en yaygın olanlardır ve kondritler bunların büyük kısmını oluşturur; kondritler Güneş Sistemi'nin ilk dönemlerinden kalma, değişmemiş malzeme içerir. Demir göktaşları demir ve nikelden oluşur, parçalanmış eski asteroitlerin çekirdeklerinden gelir. Taşlı-demir göktaşları ise iki malzemenin karışımıdır.

Namibya'daki Hoba göktaşı, bilinen en büyük bütün göktaşıdır ve 60 tondan fazla olduğu tahmin edilir. 1969'da Meksika'ya düşen Allende ve Avustralya'ya düşen Murchison göktaşları, bilim insanlarına zengin bir örnek sağladı; Murchison'da amino asitler gibi organik moleküller bulundu.

15 Şubat 2013'te Rusya'nın Çelyabinsk kenti üzerinde yaklaşık 17-20 metre genişliğinde bir cisim atmosfere girdi. Patlamanın enerjisinin 400-500 kiloton TNT'ye eşit olduğu hesaplandı. Yaralıların çoğu, basınç dalgasıyla kırılan camlardan zarar gördü ve 1491 kişi tıbbi yardım aldı. 1908'deki Tunguska olayı ise çok daha büyük bir hava patlamasıydı; Sibirya'da yaklaşık 2150 kilometrekarelik ormanı yere yatırdı.

Tarihçe

Eski toplumlar gökten düşen taşları kutsal sayardı ve demir göktaşlarından ilk aletler yapılmıştı. Bilim dünyası ise uzun süre gökten taş düşebileceğine inanmadı. Bu görüş 26 Nisan 1803'te Fransa'nın L'Aigle kasabasına binlerce taş yağmasıyla değişti; Fransız Bilimler Akademisi adına Jean-Baptiste Biot'un yaptığı inceleme olayın gerçekliğini ortaya koydu.

Neden önemli?

Göktaşları, uzay görevi olmadan ele geçirebildiğimiz en ucuz uzay örnekleridir. Kondritlerin yaşı yaklaşık 4,55 milyar yıldır ve Güneş Sistemi'nin yaşını yaklaşık 4,57 milyar yıl olarak belirlememizde göktaşı ölçümleri belirleyici oldu. Ayrıca Ay ve Mars kaynaklı birkaç göktaşı da yeryüzünde bulunmuştur. Gelecekte olası tehlikeli çarpmaları öngörmek için de bu cisimlerin davranışını anlamak gerekir.

Bilmeye değer ayrıntılar

Bir göktaşı bulduğunuzu düşünüyorsanız birkaç ipucu işe yarar. Gerçek göktaşları genellikle aynı boyuttaki sıradan taşlardan belirgin biçimde ağırdır, çünkü içlerinde metal bulunur. Çoğu mıknatısı çeker. Yüzeylerinde ince bir ergime kabuğu ve bazen parmak izine benzer çukurcuklar görülür. Buna karşılık yerkabuğunun kendi kayaçlarında içi gözenekli kabarcıklar olabilir ve bunlar göktaşı sanılır; kesin ayrımı ancak laboratuvar analizi yapar. Göktaşlarının büyük çoğunluğu denize ya da ıssız bölgelere düştüğü için, bulunanlar toplam düşenin küçük bir kısmıdır. Soğuk çöller ve Antarktika, koyu taşların beyaz zeminde seçilmesi nedeniyle en verimli arama alanlarıdır.

İlgili terimler

  • Meteor yağmuru
  • Asteroit
  • Yakın Dünya cismi
  • Ateş topu
  • Kondrit

Ayrıntılı anlatım: Meteorlar, meteoritler ve göktaşları →

İlgili terimlerTümü →

Sıcak JüpiterHot JupiterSıcak Jüpiter, yıldızına çok yakın, genellikle birkaç günde bir tur atan Jüpiter büyüklüğünde dev gaz gezegendir; 1995'te bulunan 51 Pegasi b bu sınıfın ilk örneğiydi.Süper DünyaSuper-EarthSüper Dünya, kütlesi Dünya'dan büyük ama Uranüs ve Neptün'den çok küçük olan, yaklaşık 1 ile 10 Dünya kütlesi arasındaki ötegezegenlere verilen addır; yaşanabilirlik anlamı taşımaz.Ay denizi (maria)Lunar mare (maria)Ay denizleri (maria), Ay'ın eski çarpma havzalarına akan lavın donmasıyla oluşan, çıplak gözle koyu leke gibi görünen geniş bazalt ovalardır; içlerinde hiç su yoktur.Mars günü (sol)Sol (Martian solar day)Mars günü ya da sol, Mars'ta bir güneş gününün süresidir: 24 saat 39 dakika 35,244 saniye, yani yaklaşık 1,0275 Dünya günü.Hill küresiHill sphereHill küresi, bir gezegenin ya da uydunun kendi çekiminin, dolandığı daha büyük cismin çekimine baskın geldiği bölgedir; uydular ancak bu kürenin içinde tutunabilir.Yörünge rezonansıOrbital resonanceYörünge rezonansı, dolanma süreleri küçük tam sayılarla orantılı gök cisimlerinin birbirine düzenli aralıklarla çekim uygulamasıdır; kimi yörüngeyi sağlamlaştırır, kimi boşaltır.Gezegen öncesi diskProtoplanetary diskGezegen öncesi disk, yeni doğmuş bir yıldızın çevresinde dönen yoğun gaz ve toz diskidir; gezegenler, uydular ve küçük cisimler bu diskin içinde biçimlenir.KriyovolkanizmaCryovolcanismKriyovolkanizma, lav yerine su, amonyak ya da metan gibi uçucu maddelerin püskürdüğü buz volkanizmasıdır; Enceladus'tan Plüton'a dış Güneş Sistemi'nde izleri bulunur.

Bu konudaki haberler

  1. Kayan yıldıza neden dilek tutulur?Kayan yıldıza neden dilek tutulur?11 Ekim 2026, 00:06

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

KimdirTümü →

  1. Scott CarpenterScott CarpenterABD
  2. Ronald McNairRonald McNairABD
  3. Antony HewishAntony HewishBirleşik Krallık
  4. Max FagetMax FagetABD
  5. Alan BeanAlan BeanABD

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  3. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)6 saat önce
  4. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  5. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar