NASA'nın Ay Üssü gezicileri: VIPER son testlerde, astronot araçları tasarım incelemesinde

NASA, Ay'da kurmayı planladığı kalıcı üs için geliştirilen gezicilerin son durumunu 20 Ekim'de yayımladığı bir video ve açıklamayla paylaştı. Tablo şöyle: su arayacak robotik gezici VIPER tamamen bitmiş ve son testlerinde; astronotların süreceği iki ticari Ay arazi aracı ise tasarım incelemesi aşamasında. Her iki şirket de uçuşa hazır donanımı 2027'nin sonunda NASA'ya teslim etme takviminde.

NASA'nın Ay Üssü programındaki Yüzey Hareketliliği Ofisi'nin direktörü Robert Pickle, gezicilerin ajansın yüzey hareketliliği stratejisinin merkezinde olduğunu söylüyor. Pickle'a göre bu araçların performansı, uzun süreli keşif için gereken altyapının ne kadar etkili kurulup işletilebileceğini de belirleyecek.

VIPER: kalıcı gölgedeki suyun peşinde

VIPER (Volatiles Investigating Polar Exploration Rover, yani uçucu maddeleri araştıran kutup gezicisi), 2027'de Ay'ın Güney Kutbu bölgesine gidecek. Aracı yüzeye Blue Origin'in Blue Moon Mark 1 iniş aracı bırakacak. VIPER'ın hedefi, Güneş ışığının hiç ulaşmadığı kalıcı gölgeli kraterler: milyarlarca yıldır karanlıkta kalan ve aşırı soğuk olan bu çukurlarda su buzunun korunmuş olabileceği düşünülüyor.

NASA'nın verdiği bilgiye göre gezici 30 kilometreden fazla yol katedecek ve bölgenin sıcaklık, aydınlanma ve arazi koşullarını ölçecek. Bu veriler hem Ay'daki suyun kökeni ve dağılımına ışık tutabilir hem de üste yerel kaynakların nasıl kullanılabileceğine karar verirken işe yarayabilir. Ay'da çıkarılabilecek su, içme suyunun yanı sıra oksijen ve roket yakıtı üretimi için de kritik görülüyor.

VIPER şu anda Houston'daki Johnson Uzay Merkezi'nde. Son testleri bitince fırlatma için Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'ne gönderilecek. Görev, Silikon Vadisi'ndeki Ames Araştırma Merkezi'nden yönetilecek; ekipler orada şimdiden olası görev senaryolarını canlandırıyor.

Astronotların süreceği araçlar

NASA, Mayıs 2026'da Astrolab ve Lunar Outpost'u ilk aşama Ay arazi araçlarını (LTV) yapmak üzere seçmişti. Bu araçları Ay'ın Güney Kutbu bölgesine 2028'e kadar Blue Origin götürecek; teslimat, NASA'nın ticari yük taşıma programı CLPS kapsamında yapılacak.

Araçlar astronotlar gelmeden önce de boş durmayacak. Dünya'dan uzaktan sürülerek günde 6 kilometreye kadar yol alacak ve bölgenin yüksek çözünürlüklü haritalarının çıkarılmasına yardım edecekler. Kalıcı gölgeli bölgelere girip çıkarken enerjiyi ne kadar iyi korudukları da ölçülecek; NASA'ya göre bu bölgelerde sıcaklık eksi 203 dereceye kadar düşebiliyor.

Astronotlar geldiğinde ise araçlar bir Artemis görevinde üç Ay yürüyüşüne kadar destek verecek, 80 kilograma kadar örnek ve alet taşıyacak, tek şarjla 10 kilometreye kadar gidebilecek.

İki şirket, iki yol

Astrolab'ın aracı CLV-1 (Crewed Lunar Vehicle 1), şirketin FLEX adlı mimarisinden uyarlanıyor. Şirket aracın bir maketini Axiom Space'e teslim etti; NASA astronotları orada Artemis Ay giysisinin maketlerini giyerek kabini ve ekranları değerlendirdi. Astrolab, CLV-1'den önce FLIP adlı küçük bir robotik geziciyi Ay'a gönderecek: FLIP, 2026'nın sonunda fırlatılması planlanan Voyager Technologies'in Griffin Mission One görevinde yük olarak yer alıyor ve CLV-1'de kullanılacak benzer tekerlek, batarya, telsiz ve kameraları sınayacak. Bu iniş aracının JPL'deki testlerini daha önce yazmıştık.

Lunar Outpost'un aracı Pegasus, şirketin daha önceki Eagle tasarımının hafifletilmiş ve göreve hazır hâli. Şirket üçüncü bir sabit maketi Johnson Uzay Merkezi'ne teslim etti; astronotlar basınçlı giysilerle aracın kullanışlılığını ve konforunu sınadı. Lunar Outpost'un 2025'te Ay'ın Güney Kutbu'nda çalışan robotik gezicisi MAPP, Pegasus'ta kullanılacak ısı denetimi, seyir kameraları ve görev yazılımı gibi alt sistemleri uçuşta denemişti. İkinci bir MAPP'nin 2027 başında fırlatılması planlanıyor.

Sırada ne var?

Önümüzdeki haftalarda iki şirketin ekipleri de Cleveland'daki Glenn Araştırma Merkezi'ne gidecek. Astrolab, CLV-1'in esnek ve havasız tekerleklerini merkezin Ay yüzeyini taklit eden laboratuvarında deneyecek; Lunar Outpost ise Pegasus'un yaylı tel örgü lastiklerinin çekiş ve hareket kabiliyetini ölçecek. Önümüzdeki aylarda sürülebilir maketler astronotlarla denenecek.

Takvimde iki kritik eşik var: Lunar Outpost'un ön tasarım incelemesini bu ay, Astrolab'ın ise aralık sonuna kadar tamamlaması bekleniyor. Ön tasarım incelemesi, NASA'nın aracın temel tasarımını onaylayıp ayrıntılı tasarıma geçişe izin verdiği aşama. Teslimat tarihleri ve Artemis görevlerinin takvimi ise uzay projelerinde sık görüldüğü gibi değişebilir; bugün açıklanan tarihler hedef niteliğinde. NASA'nın Ay Üssü için eklediği bilimsel araştırmaları şu yazımızda bulabilirsiniz.