JUICE

Juice (Jupiter Icy Moons Explorer, Jüpiter Buzlu Uydular Kâşifi), Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) Jüpiter'in üç büyük buzlu uydusu Ganymede, Callisto ve Europa'yı incelemek için gönderdiği sondadır. Bu uyduların donmuş yüzeylerinin altında sıvı su okyanusları bulunduğu düşünülüyor ve bu durum onları Güneş Sistemi'nde yaşama elverişli olabilecek yerler arasına sokuyor. 14 Nisan 2023'te fırlatılan Juice, dış gezegenlere ABD dışında fırlatılan ilk gezegenler arası araç ve Dünya'nın Ay'ı dışında bir uydunun yörüngesine girmesi planlanan ilk uzay aracı. 7 Ekim 2026 itibarıyla yolda olan Juice, 28 Eylül 2026'da Dünya'nın yakınından ikinci kez geçerek rotasına devam etti.

Görevin amacı

Juice'un merkezinde Güneş Sistemi'nin en büyük uydusu Ganymede var. Ganymede, kendi manyetik alanını üreten bilinen tek uydu. Juice, bu uydunun yörüngesine girerek iç yapısını, buz kabuğunu, yüzey altı okyanusunu ve manyetik alanını ayrıntılı olarak inceleyecek ve yaşamı destekleme potansiyelini değerlendirecek.

Europa ve Callisto incelemeleri ise karşılaştırmalı bir resim sunacak. Bunlara ek olarak Juice, Jüpiter'in atmosferini, manyetosferini, halkalarını ve küçük uydularını da gözlemleyecek. Görevin genel sorusu, buzlu dünyaların nasıl oluştuğu ve Jüpiter gibi dev gezegenlerin çevresinde yaşanabilir ortamların ortaya çıkıp çıkamayacağı.

Juice, NASA ile ortak planlanıp sonra iptal edilen Europa Jüpiter Sistem Görevi'nin (EJSM-Laplace) Avrupa ayağından türedi. 2012'de X-ışını teleskobu ATHENA ve kütleçekim dalgası gözlemevi LISA gibi güçlü adaylara tercih edilerek seçildi. Aracın ana yüklenicisi Airbus Defence and Space oldu.

Uzay aracı ve araçları

Juice'un fırlatma kütlesi yaklaşık 6.070 kilogram, kuru kütlesi yaklaşık 2.420 kilogram. Jüpiter'de yörüngeye girmek, Ganymede yörüngesine geçmek ve onlarca kütleçekim yardımı manevrası yapmak için yaklaşık 3.000 kilogram kimyasal yakıt taşıyor. Güneş panelleri açıldığında araç yaklaşık 27 metre genişliğe ulaşıyor; Jüpiter'deki güç kapasitesi yaklaşık 850 vat. Elektronik aksam radyasyon kalkanıyla korunuyor.

Toplam kütlesi 280 kilogram olan bilim yükü şunları içeriyor:

• JANUS: yüksek çözünürlüklü kamera sistemi.
• MAJIS: görünür ve kızılötesi görüntüleme tayfölçeri.
• UVS: ultraviyole tayfölçer.
• SWI: milimetre altı dalga aleti.
• GALA: Ganymede yüzeyinin topoğrafyasını ölçecek lazer altimetre.
• RIME: buz kabuğunu tarayacak radar.
• J-MAG: manyetometre.
• PEP ve RPWI: parçacık, plazma ve radyo dalgası ölçerler.
• 3GM ve PRIDE: radyo bilimi deneyleri.

Araç X ve K bantlarında haberleşiyor; yer istasyonlarıyla günde 2 gigabite kadar veri indirebiliyor ve 1,25 terabitlik veri depolama kapasitesine sahip. Ana motoru 425 newton itki üreten iki bileşenli bir motor. Elektronik aksam için ekipman düzeyinde 50 kiloradlık radyasyon dayanımı şartı aranıyor.

Yolculuk ve önemli anlar

• 2 Mayıs 2012: ESA'nın Kozmik Vizyon programının ilk büyük görevi olarak seçildi.
• 14 Nisan 2023: Fransız Guyanası'ndan Ariane 5 ile fırlatıldı; bu, Ariane 5'in taşıdığı son ESA bilim göreviydi.
• 12 Mayıs 2023: Takılan RIME radar anteni haftalar süren çabanın ardından açıldı.
• 19-20 Ağustos 2024: Önce Ay'ın, ertesi gün Dünya'nın yakınından geçti; iki cisimden art arda kütleçekim yardımı alan ilk uzay aracı oldu.
• 31 Ağustos 2025: Venüs'ün 5.088 kilometre yakınından geçti.
• Kasım 2025: Yıldızlararası kuyruklu yıldız 3I/ATLAS'ı gözlemledi.
• 28 Eylül 2026: Hint Okyanusu üzerinde Dünya'nın 8.640 kilometre yakınından geçerek hızını saniyede 3,5 kilometre artırdı.

Beklenenler

Juice, Ocak 2029'da Dünya'nın yakınından son bir kez geçtikten sonra Temmuz 2031'de Jüpiter'e ulaşacak. Jüpiter sisteminde birçok Ganymede ve Callisto yakın geçişiyle yörüngesini şekillendirecek, Europa'nın yakınından iki kez geçecek. Aralık 2034'te Ganymede yörüngesine girmesi ve görevin en yoğun bilim evresine başlaması planlanıyor. Ekip, Jüpiter'in küçük düzensiz uydularından Kallichore'ye 2031'de yakın geçiş yapılıp yapılmayacağına da karar verecek.

Görev, NASA'nın Europa Clipper aracıyla aynı dönemde Jüpiter sisteminde bulunacak; iki aracın verileri birbirini tamamlayacak.

Yolculuk sırasında bile sonuçlar geldi: Juice'un 3I/ATLAS gözlemleri, bu yıldızlararası kuyruklu yıldızın Kasım 2025'te saniyede yaklaşık 2.000 kilogram su saldığını ortaya koydu.

Juice'un yolculuk boyunca asteroit kuşağından iki kez geçmesi gerekiyor. 2029'da 223 Rosa asteroidinin yakınından geçilmesi önerilmişti; ancak yakıtı asıl Jüpiter görevi için saklamak amacıyla bu geçiş plandan çıkarıldı. Temmuz 2025'te, Venüs geçişinden kısa süre önce yaşanan geçici bir iletişim kesintisi ise giderildi ve geçiş planı değişmeden uygulandı.

Bilmeye değer

• Juice, Ağustos 2024'teki Ay-Dünya geçişiyle yaklaşık 150 kilogram yakıt tasarrufu sağladı.
• Venüs geçişinde araç, yüksek kazançlı antenini Güneş'e karşı ısı kalkanı olarak kullandı.
• JANUS kamerasının adı, Latince bir ifadenin kısaltması ve iki yüzlü Roma tanrısı Janus'a gönderme.
• Görevin ESA'ya maliyetinin yaklaşık 1,5 milyar avro olduğu tahmin ediliyor.
• Juice'un fırlatılması kötü hava nedeniyle bir gün ertelendi; 14 Nisan 2023'teki ikinci deneme başarılı oldu.
• Venüs yakınında güneş ışınımı metrekarede yaklaşık 3.000 vat iken Jüpiter'de 50 vata düşüyor; araç bu iki uç arasında çalışacak şekilde tasarlandı.