BepiColombo

BepiColombo, Avrupa Uzay Ajansı (ESA) ile Japonya Uzay Ajansı'nın (JAXA) Güneş'e en yakın gezegen Merkür'e gönderdiği ortak görevdir. Görev iki ayrı yörünge aracından oluşuyor: ESA'nın inşa ettiği Merkür Gezegen Yörünge Aracı (MPO) ve JAXA'nın inşa ettiği Mio (Merkür Manyetosfer Yörünge Aracı). 20 Ekim 2018'de fırlatılan ve üst üste bağlı halde yolculuk eden araçlar, Merkür'ün manyetik alanını, manyetosferini, iç yapısını ve yüzeyini kapsamlı biçimde inceleyecek. Görev, adını Merkür'e gitmenin anahtarı olan kütleçekim yardımı tekniğini öneren İtalyan bilim insanı Giuseppe "Bepi" Colombo'dan alıyor. 7 Ekim 2026 itibarıyla BepiColombo, Kasım 2026'da gerçekleşecek Merkür yörüngesine giriş için son hazırlık evresinde.

Görevin amacı

Merkür, Güneş Sistemi'nin en az bilinen kayalık gezegenlerinden biri. Güneş'e çok yakın olduğu için ulaşmak zor; bir uzay aracının Merkür'e varabilmek için hızlanmak değil, büyük ölçüde yavaşlaması gerekiyor. Bugüne kadar yalnızca NASA'nın Mariner 10 ve MESSENGER araçları gezegeni ziyaret etti.

BepiColombo'nun cevap aradığı sorular şunlar:

• Merkür neden bu kadar büyük bir demir çekirdeğe sahip ve nasıl oluştu?
• Bu küçük gezegen nasıl hâlâ küresel bir manyetik alan üretebiliyor?
• Güneş'e bu kadar yakın bir gezegenin kutuplarındaki kalıcı gölgeli kraterlerde buz var mı?
• Yüzey ile güneş rüzgârı arasındaki etkileşim nasıl işliyor?

İki aracın aynı anda farklı yörüngelerden ölçüm yapması, özellikle manyetosferin hareketli yapısını anlamak için büyük avantaj sağlayacak.

Uzay aracı ve araçları

BepiColombo'nun toplam fırlatma kütlesi yaklaşık 4.100 kilogram. Yolculuk boyunca dört parça birbirine bağlıydı:

• Merkür Transfer Modülü (MTM): 1.400 kilogram ksenon yakıt dahil 2.615 kilogram. Dört iyon motoru ile uzayda çalıştırılmış en güçlü iyon motoru dizisini oluşturuyordu.
• MPO: yaklaşık 1.150 kilogram; kamera, kızılötesi, ultraviyole, X-ışını, gama ışını ve nötron tayfölçerleri, lazer altimetre, manyetometre ve parçacık analizörlerinden oluşan 11 bilim aleti taşıyor.
• Mio: yaklaşık 285 kilogram; plazma, toz ve manyetik alan ölçümleri yapan beş alet grubu taşıyor.
• MOSIF: Mio'yu yolculuk boyunca Güneş'ten koruyan güneşlik ve bağlantı birimi.

MPO'nun güneş paneli yüzeyi 200 derecenin altında tutmak için sürekli döndürülüyor; araç 1 metre çaplı ısıya dayanıklı bir antenle iletişim kuruyor.

Elektrikli itki çok düşük ama sürekli bir itki sağladığı için araç, gezegen geçişleriyle bölünen aylarca süren kesintisiz frenleme evreleri yaşadı. İki ardışık Venüs geçişi ise aracın Güneş'e en yakın noktasını neredeyse hiç motor kullanmadan Merkür mesafesine indirdi.

Yolculuk ve önemli anlar

• 20 Ekim 2018: Fransız Guyanası'ndan Ariane 5 ile fırlatıldı.
• Nisan 2020: Dünya'nın yakınından geçti.
• 2020 ve 2021: Venüs'ün yakınından iki kez geçti.
• 2021-2025: Merkür'ün yakınından altı kez geçerek yavaşladı.
• Nisan 2024: İyon motorlarının tam güçte çalışamadığı fark edildi; Eylül 2024'te yeni rota ile varış Aralık 2025'ten Kasım 2026'ya ertelendi.
• Ocak 2025: Son Merkür geçişinde kuzey kutbu yakınındaki kalıcı gölgeli kraterler görüntülendi.
• 15 Haziran 2026: Elektrikli itki son kez kapatıldı.
• 3 Eylül 2026: Transfer modülü ayrıldı ve Merkür'e varış evresi başladı.
• 24 Eylül 2026: MPO'nun itki sistemi saniyede 11,4 metrelik bir rota düzeltmesiyle sınandı.

Yolculuğun en kritik anı 2024'te yaşandı. ESA, 26 Nisan'daki planlı bir manevrada iticilerin tam güçte çalışmasını engelleyen bir güç sorunu bulunduğunu açıkladı. Ekip, azalan itkiyi telafi etmek için yolculuğa 11 ay ekleyen yeni bir rota hesapladı ve bu rota sorunsuz işledi.

Beklenenler

BepiColombo'nun Kasım 2026'da Merkür'ün kütleçekimi tarafından zayıf biçimde yakalanarak kutupsal bir yörüngeye girmesi planlanıyor. Bu yöntem sayesinde yörüngeye girmek için yalnızca küçük bir manevra gerekecek. Ardından Mio'nun Aralık 2026'da MPO'dan ayrılması, iki aracın da kimyasal iticilerle kendi bilim yörüngelerine geçmesi bekleniyor.

Bilim evresinin bir yıl sürmesi, bir yıllık uzatma seçeneğiyle iki yıla çıkabilmesi planlanıyor. MPO yüzeyi ve iç yapıyı, Mio ise manyetosferi ve güneş rüzgârıyla etkileşimi inceleyecek.

Yolculuk sırasında yapılan altı Merkür geçişi bile değerli veriler sağladı; araçlar bu geçişlerde gezegenin yüzeyini ve manyetik ortamını görüntüleyip ölçtü.

Yakalanmanın ardından ulaşılacak ilk yörüngenin en uzak noktası yaklaşık 178.000 kilometre olacak. MPO'nun verileri X ve Ka bantlarında ortalama saniyede 50 kilobitle, yılda yaklaşık 1.550 gigabit olarak Dünya'ya aktarılacak.

MPO'nun 11 aletinden bazıları Almanya, İtalya, Fransa, Birleşik Krallık ve Rusya'dan ekiplerin katkısıyla geliştirildi. Mio, MOSIF'ten ayrılırken kendi ekseni etrafında döndürülerek dengeye getirilecek.

Bilmeye değer

• Mio adı Japon halkının önerileri arasından seçildi.
• BepiColombo, Merkür yolculuğunda toplam dokuz gezegen kütleçekim yardımı kullandı.
• Görevin 2017 itibarıyla maliyeti yaklaşık 1,65 milyar avro olarak tahmin edildi.
• MPO verileri İspanya'daki 35 metrelik Cebreros yer istasyonu üzerinden alınıyor; araçlar Almanya'nın Darmstadt kentinden yönetiliyor.