The Way Back Home (Oliver Jeffers): konusu, bilimi ve okuma rehberi
Oliver Jeffers'ın 2007 tarihli resimli kitabı, Ay'a inen bir çocuk ile mahsur kalmış bir Marslının dostluğunu anlatır; konusu, Ay ve Mars bilimi, ödülleri ve okuma rehberi.
- Tür
- Masal / efsane
- Yazar
- Oliver Jeffers
- İlk yayın yılı
- 2007
The Way Back Home ("Eve dönüş yolu"), Kuzey İrlandalı sanatçı ve yazar Oliver Jeffers'ın hem yazdığı hem resimlediği resimli çocuk kitabıdır. 2007'de yayımlandı; ABD'deki Philomel baskısı bir eleştiri kaynağında 1 Nisan 2008 çıkış tarihiyle ve 32 sayfa olarak listelenir. Kitap, dolabında bir uçak bulan bir çocuğun uzaya çıkıp Ay'a inmesini, orada kendisi gibi mahsur kalmış bir Marslıyla karşılaşmasını ve ikisinin birbirine yardım etmesini anlatır. Sade bir macera gibi görünür; ama arkasında yalnızlık, yardımlaşma ve "farklı" olanla dost olma fikri vardır. Uzay açısından da ilginçtir: Ay'ı ve Mars'tan gelen bir konuğu aynı hikâyeye taşır.
Kitap ne anlatıyor?
Kitabın kahramanı küçük bir çocuktur. Kirkus Reviews'a göre Jeffers'ın daha önceki kitaplarındaki çocuk karakterlere benzer. Çocuk bir gün dolabında bir uçak bulur ve onunla uzaya çıkar. Yolculuğu onu Ay'a götürür. Ay'a vardığında yalnız olmadığını, benzer bir sorun yaşayan bir Marslıyla karşılaştığını görür. Aynı eleştiriye göre iki karakter ellerindeki araçları onarmak için birlikte çalışır ve aralarında kalıcı bir dostluk doğar. Kitap, önceki Jeffers kitapları kadar sevimli bulunmuş ve 3-6 yaş arası çocuklara yönelik olarak tanıtılmıştır.
Resimler, Kirkus'un tanımıyla sade suluboya ve kurşun kalem çizimleridir. Bu sadelik, kitabın temasıyla uyum içindedir: hikâye uzayın büyüklüğünü değil, iki küçük karakterin birbirini bulmasını öne çıkarır.
Kitabın özeti
Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.
Kitap, bir çocuğun hayal gücünün onu çok uzaklara götürmesini anlatır. Çocuğun elindeki tek araç, dolabında bulduğu bir uçaktır; onunla uzaya çıkar ve Ay'a ulaşır. Başlıktaki "eve dönüş yolu" ifadesi, yolculuğun asıl meselesinin gitmek değil, geri dönebilmek olduğunu düşündürür: çocuk hayal ettiği yere varmıştır, ama oradan nasıl çıkacağı henüz belli değildir.
Ay'da çocuk yalnız olmadığını anlar. Orada, Mars'tan gelmiş bir yaratık da kendi araçlarıyla ilgili bir sorun yüzünden mahsur kalmıştır. Kirkus'un özetine göre ikisi ellerindeki araçları onarmak için işbirliği yapar ve bu ortak çaba kalıcı bir dostluğa dönüşür. Hikâye, iki karakterin birbirinin dilini ya da dünyasını bilmesine değil, ortak bir sorunun karşısında yan yana durmasına dayanır. Kitabın kısa olması nedeniyle burada sahne sahne bir döküm gerekmez; çünkü hikâyenin gücü olay örgüsünden çok, bu yardımlaşma fikrinde yatar.
Ana fikirleri üç başlıkta toplayabiliriz. Yalnızlık yardımlaşmayla azalır: mahsur kalan iki karakter, birbirinin sıkıntısını fark edince yalnız olmaktan çıkar. Farklı olan düşman değildir: çocuk, Marslıyı bir tehdit ya da garip bir yabancı olarak değil, aynı derdi paylaşan biri olarak karşılar. Dönüş de bir maceradır: kitap bize yola çıkmanın kadar geri dönmenin de bir hikâye olduğunu hatırlatır. Okurken çocuğa şunları sorabilirsiniz: Çocuk Ay'a varınca neden korkmuyor? Marslının sorunu ile kendi sorunu nasıl benziyor? İki karakter birbirine nasıl yardım ediyor? Biz de birine ne zaman yardım ettik? Kitabın bu yönü, Ay ve Mars gibi uzak yerleri çocuğun anlayabileceği bir duyguya, yani yalnızken birine denk gelmenin sevincine bağlar; uzay burada bir bilgi konusundan çok, iki karakterin buluşabildiği bir sahne olarak kullanılır. Bu sorular, kitabı sadece bir uzay macerası olmaktan çıkarıp çocuğun günlük ilişkileriyle bağlayan bir sohbet başlangıcına çevirir.
Yazar ve yazıldığı dönem
Oliver Brendan Jeffers, 5 Ekim 1977'de Batı Avustralya'nın Port Hedland kentinde doğdu. Avustralya doğumlu bir Kuzey İrlandalı sanatçı ve illüstratör olarak anılır; eğitimini Ulster Üniversitesi'nde aldı, bir süre New York'un Brooklyn semtinde yaşadı ve 2020'lerin başında Kuzey İrlanda'ya döndü. 2022'de sanata hizmetleri nedeniyle MBE nişanı aldı. Kitapları arasında How to Catch a Star (2004), Lost and Found, The Incredible Book Eating Boy (2007), Stuck (2011) ve Here We Are: Notes for Living on Planet Earth (2017) sayılabilir.
The Way Back Home, yazarın kariyerinin ilk yıllarında, 2007'de çıktı; aynı yıl The Incredible Book Eating Boy de yayımlanmıştı. Jeffers'ın başka bir kitabı olan Lost and Found ise Studio AKA tarafından animasyon filme çevrildi. Bu animasyon 2008'in Noel arifesinde Britanya'da Channel 4'te yayımlandı, 40'tan fazla uluslararası ödül kazandı ve 2009'da BAFTA'da en iyi animasyon ödülünü aldı. The Way Back Home'un kendisinin ise sitemizde bir film uyarlaması sayfası yok.
Kitaptaki bilim: Ay, Mars ve uçakla uzaya çıkmak
Çocuk kitabından bilimsel kesinlik beklenmez; ama kitabın üç ögesi gerçek bilimle karşılaştırmaya değer: uçakla uzaya çıkmak, Ay'ın yüzeyi ve Marslı.
- Uçak uzayda uçmaz. Kanatlar, havanın üzerinden akmasıyla kaldırma elde eder; Ay'da ise NASA'nın deyişiyle yalnızca çok ince ve zayıf bir "ekzosfer" vardır. Gerçek uzay yolculuğu için roket gerekir. Kitaptaki uçak bu yüzden masalın büyüsüne aittir; gerçek dünyada ise astronotlar fırlatma roketleriyle çıkar.
- Ay uzaktır ve sert bir yerdir. Ay'ın yarıçapı yaklaşık 1.740 kilometredir; Dünya'dan ortalama uzaklığı yaklaşık 238.855 mil, yani yaklaşık 384.000 kilometredir. Yüzey çekimi Dünya'nınkinin altıda biri; sıcaklık ise Güneş altında yaklaşık 127 °C'ye, gölgede yaklaşık -173 °C'ye ulaşır. Ay'da ince atmosfer güneş radyasyonuna ve göktaşlarına karşı koruma sağlamaz. Çocuğun kitapta yalnızca bir uçakla ve açık bir bedenle dolaşması bu yüzden gerçekte mümkün değildir; astronotlar özel giysiler kullanır.
- Mars farklı bir dünyadır. NASA'ya göre Mars, yarıçapı 2.106 mil olan, Dünya'nın yaklaşık yarısı büyüklüğünde bir gezegendir. Güneş'ten yaklaşık 142 milyon mil (yaklaşık 228 milyon kilometre) uzaktadır; Güneş ışığı oraya yaklaşık 13 dakikada ulaşır. Atmosferi çoğunlukla karbondioksit, azot ve argondan oluşan ince bir tabakadır; sıcaklık yaklaşık 70 °F ile -225 °F (yaklaşık 21 °C ile -143 °C) arasında değişir. Mars günü (sol) 24,6 saattir, bir yılı ise 687 Dünya günü sürer. Kızıl rengi, toprağındaki demir minerallerinin paslanmasından gelir. İki küçük uydusu vardır: Phobos ve Deimos.
Marslı konusunda ise bugün bilim şunu söylüyor: NASA, Mars'ta bugün yaşam bulunduğuna dair bir kanıt bulmadı. Curiosity gezgini, Mars'ın geçmişte mikrobik yaşama uygun olup olmadığını araştırıyor; Perseverance ise eski yaşamın izlerini arıyor ve ileride Dünya'ya getirilmesi planlanan örnekleri topluyor. NASA'ya göre Mars bir zamanlar bugünden daha nemli ve daha sıcaktı. Yani kitaptaki Marslı bir masal figürüdür; ama "Mars'ta yaşam var mıydı?" sorusu gerçek bir araştırma konusudur. Ayrıntılar için Mars, Mars'ın yüzeyi ve Phobos ve Deimos sayfalarına bakabilirsiniz. Ay hakkında genel bilgi için Ay, insanlı yolculuklar için Ay'a yolculuklar sayfaları var.
Ay'a gitmek masal olmaktan çıkıyor da: Apollo programında on iki astronot Ay'da yürüdü (NASA); Artemis II ekibi ise NASA'nın açıklamasına göre 6 Nisan 2026'da yaklaşık yedi saatlik Ay yakın geçişinde Ay'ın uzak yüzünün arkasından geçerek Dünya'nın "batışını" fotoğrafladı. Bu sayfanın kapak görseli de o fotoğraftır; Apollo 8'in ünlü "Dünya doğuşu" karesinin 2026'daki yankısı. Ay'a yolculuğun tarihi için Artemis II görevi ve Apollo 8 (Jeffrey Kluger) sayfaları ilginç olabilir.
Etkisi ve ödülleri
The Way Back Home, İrlanda'daki çocuk kitabı ödüllerinde dikkat çekti: 2008'de CBI Bisto Book of the Year Awards'ta "Merit" (övgü) aldı ve aynı yıl Irish Book Awards kısa listesine girdi. Kirkus eleştirmeni kitabı yazarın önceki işleri kadar çekici buldu; uzay temasının ve resimlerinin hayalperest çocuklara hitap edeceğini belirtti.
Uyarlamaları
The Way Back Home'un film ya da dizi uyarlaması bilinmiyor; sitemizde de bu kitap için bir uyarlama sayfası yok. Jeffers'ın Lost and Found kitabının Studio AKA animasyonu ise yukarıda anıldığı gibi ödüllüdür ve yazarın dünyasına ilgi duyanlar için ayrı bir izleme önerisidir; ancak bu ayrı bir kitabın uyarlamasıdır.
Kimlere uygun, nereden başlanır?
Kitap 3-6 yaş arası çocuklar için uygun görülüyor (Kirkus). Küçük çocuğa okurken şu sorular iyi bir başlangıçtır: Çocuk neden eve dönemiyor? Marslı ona nasıl yardım ediyor? Biz de kimlere yardım edebiliriz? Büyükler için de kısa ve sıcak bir okuma. Ay'a ve Mars'a ilgi duyan ailelere öneri sırası şöyle olabilir: önce Margaret Wise Brown'ın Goodnight Moon kitabı (Ay'a iyi geceler), sonra Eric Carle'ın Papa, Please Get the Moon for Me kitabı (Ay'ın evreleri) ve ardından bu kitap (Ay'da bir Marslıyla buluşma). Jeffers'ın öteki kitaplarına Oliver Jeffers sayfasından ulaşabilirsiniz.
Bu kitap için doğrulanmış bir Türkçe baskı bilgisi bulunmadığından burada verilmiyor; Türkçe baskı arıyorsanız kitabevlerinden güncel durumu ayrıca sorun.


























