The Orion Mystery (Robert Bauval): konusu, iddiaları ve bilimin cevabı
Robert Bauval ve Adrian Gilbert'in 1994 tarihli kitabı Giza piramitlerinin Orion'un Kemer'ini yansıttığını ve MÖ 10.500'ü işaret ettiğini savunur; Mısırbilim ve gökbilim ne diyor?
- Tür
- Gizem / sözde bilim
- Yazar
- Robert Bauval
- İlk yayın yılı
- 1994
- Sayfa
- 325
The Orion Mystery (alt başlığıyla Unlocking the Secrets of the Pyramids, yani "Piramitlerin Sırlarını Çözmek"), Robert Bauval ile Adrian Gilbert'in 1994'te yayımlanan kitabıdır. Kitap, Giza'daki üç büyük piramidin Avcı (Orion) takımyıldızının Kemer'indeki üç yıldızın yeryüzündeki bir haritası olduğunu savunur. Mısırbilimciler ve gökbilimciler bu tezi, "Orion korelasyon teorisi" adıyla bilinen bir sözde arkeoloji örneği olarak değerlendirir. Bu sayfa önce kitabın ne iddia ettiğini tarafsızca özetliyor, ardından "Bilim ne diyor?" bölümünde arkeolojinin ve astronominin kanıta dayalı cevabını veriyor. Kitap bir bilim kitabı değil, yazarlarının tezini savunduğu bir yorum denemesidir.
Kitap ne anlatıyor?
Kitabın temel iddiası şudur: Giza'daki üç büyük piramit, gökyüzünde Avcı takımyıldızının Kemer'ini oluşturan üç yıldıza karşılık gelir. Büyük Piramit (Keops) Alnitak'ı, Kefren Piramidi Alnilam'ı, Mikerinos Piramidi Mintaka'yı temsil eder. Yazarlara göre bu yerleşim, Kemer'in gökyüzünde MÖ 10.500 dolayında göründüğü konumu yansıtır. Yani piramitler, kitabın tezine göre, Mısırbilimin verdiği tarihten yaklaşık 8.000 yıl önceki bir tasarımı taşır.
Fikrin ilk tohumu, Bauval'in 1983'te Suudi Arabistan'da bir kampta yıldızlara bakarken kurduğu bağlantıdır. Bauval teoriyi ilk kez 1989'da Discussions in Egyptology dergisinin 13. cildinde yayımladı; kitap bunu genişletir. (Benzer bir bağlantıyı James Hurtak'ın daha önce, 1973'te kurduğu ve 1977'de yayımladığı da kayda geçmiştir.) Kitabın kütüphane kaydındaki tanıtım metni, çalışmanın Rudolf Gantenbrink'in 1993'te Büyük Piramit'in içindeki dar bir kanalda robotla yaptığı keşfin ardından yazıldığını ve Orion takımyıldızını piramitlerin inşasını yöneten "planın anahtarı" olarak sunduğunu söyler. Kitaba göre piramitler "yeryüzünde göğün bir kopyası", yani ölen kralın yıldızlara açılan geçididir.
Kitabın özeti
Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır. Aşağıdaki özet yayıncı tanıtımına, kitabın kütüphane kaydına ve kitap hakkında yazılmış değerlendirmelere dayanır; kitabı bölüm bölüm aktarmıyoruz.
Kitabın akışı kabaca şöyle kurulur. Önce eski Mısır'ın ölüm ve ahiret inancına bakılır: Piramit Metinleri'nde ölen kralın göğe yükselip tanrılar arasında yer aldığı anlatılır. Yazarlar bu yıldızsal inanışı Orion'la ilişkilendirir ve piramitleri kralın göğe yolculuğunun taştaki aracı olarak yorumlar. Ardından Giza'daki piramitlerin yerleşimine geçilir ve üç piramidin Kemer'in üç yıldızıyla eşleştiği öne sürülür. Gantenbrink'in keşfi de kitabın çıkış bağlamıdır: yazarlar, Büyük Piramit'in iç yapısındaki kanalların bu göksel tasarımın bir parçası olabileceğini düşünür.
Üçüncü adımda zaman sorusu gelir. Dünya'nın dönme ekseni çok yavaş bir daire çizdiği için (buna presesyon denir, bir tam devri yaklaşık 25.772 yıl sürer) yıldızların gökyüzündeki konumları binlerce yılda kayar. Yazarlar Kemer'in piramit planına en iyi uyduğu anı hesaplayarak MÖ 10.500 yılına varır. Bu tarih Mısırbilimin piramitlere verdiği tarihle çelişir; kitap çelişkiyi, tasarımın çok daha eski bir bilgiden ya da bir geleneğin hafızasından devralınmış olabileceği yorumuyla aşmaya çalışır.
Sonuç olarak kitap, piramitlerin yalnızca mezar değil, gökyüzünü yeryüzüne yansıtan astronomik bir anıt olduğunu savunur. Bu yaklaşım sonraki kitaplara da taşındı: Bauval, Graham Hancock'la birlikte yazdığı Keeper of Genesis (1996) kitabında teoriyi Büyük Sfenks'e ve Nil'e de genişletti. Burada dikkat edilecek nokta, kitabın bir kazı raporu değil bir eşleştirme yorumu olduğudur: yazılı belgeler, kazılar ve radyokarbon tarihleri piramitlerin ne zaman ve kimler için yapıldığını ayrıca belgeler, kitabın yorumu ise bu kanıtlarla uyuşmaz. Kitabın güçlü yanı, okuru gökyüzüne bakmaya ve eski Mısır'ın göğe verdiği önemi sorgulamaya çağıran anlatımıdır; zayıf yanı, eşleşmenin hangi koşulda tutup hangi koşulda tutmadığını açıkça sınamamasıdır. Bunu aşağıdaki bilim bölümünde ayrıntılı ele alıyoruz.
Yazar ve yazıldığı dönem
Robert Bauval 5 Mart 1948'de İskenderiye'de doğdu; ailesi Belçika ve Malta kökenlidir. 1967'de Mısır'dan ayrıldı ve Orta Doğu ile Afrika'da inşaat mühendisi olarak çalıştı. 1992 sonlarında yeni bir Hermetica baskısında Adrian Gilbert'in önsözünü gördü; iki yazarın ortak çalışması buradan doğdu. Kitap Londra'da Heinemann tarafından 1994'te yayımlandı (325 sayfa ve 16 sayfa levha), New York'ta Crown baskısı çıktı. Uluslararası çok satanlar arasına girdi ve yayımıyla aynı dönemde bir BBC Two belgeseli yayınlandı.
Bauval sonraki yıllarda Graham Hancock'la birlikte üç kitap yazdı. Bu iki yazarın tezleriyle ilgili BBC'nin hazırladığı Atlantis Reborn belgeseli 4 Kasım 1999'da yayımlandı; Bauval ve Hancock şikâyet etti, İngiltere'deki Yayın Standartları Komisyonu Kasım 2000'de on şikâyetten dokuzunu haklı buldu ve belgesel Atlantis Reborn Again adıyla düzeltilmiş hâliyle 14 Aralık 2000'de yeniden yayımlandı. Düzeltilmiş sürümde de gökbilimciler Anthony Fairall ve Ed Krupp, Mısırbilimci Kate Spence gibi eleştirel uzmanlar yer aldı.
Kitaptaki bilim: Orion, presesyon ve yıldız yerleşimi
Kitabın bilimle gerçek bağı iki noktadadır. Birincisi, eski Mısırlıların gökyüzüne gerçekten büyük önem vermesidir. Piramit Metinleri'nin en eski örnekleri Unas'ın piramidindeki (yaklaşık MÖ 2353-2323) yazılardır; bu metinler ölen kralın göğe çıkıp ölümsüz bir varlığa dönüşmesini anlatır. Mısır inancında Orion, Sah adıyla bir tanrıyla özdeşleşir ve Sirius'un tanrıçası Sopdet onun eşi sayılır. Orion'un Mısır dininde önemli olduğu doğrudur; tartışma, bu önemin piramitlerin yerleşimine dönüşüp dönüşmediği noktasındadır.
İkincisi presesyondur. Dünya'nın ekseni çok yavaş yalpaladığı için Kemer'in gökteki yüksekliği MÖ 10.500'de bugünkünden farklıydı; bu tür gökyüzü hesapları gerçekten yapılabilir. Ama yıldızlara yakından bakınca "yeryüzü haritası" fikri zayıflar: Alnitak yaklaşık 1.260, Alnilam yaklaşık 1.250, Mintaka yaklaşık 1.200 ışık yılı uzaktadır. Üçü birbirine fiziksel olarak yakın değildir; Dünya'dan bakıldığında yaklaşık 2,3 derecelik bir hat boyunca dizilmiş görünürler. Üç piramidin bir gök haritası olarak okunması yalnızca bu görünüşe dayanır.
Bilim ne diyor?
Piramitlerin tarihi
Giza piramitleri Mısır'ın Dördüncü Hanedanı döneminde yapıldı; Büyük Piramit'in Firavun Hufu (Keops) için yaklaşık MÖ 2600'de inşa edildiği yerleşik bilgidir. Büyük Piramit'in harcından alınan örneklerin radyokarbon tarihleri MÖ 2620-2484 aralığını verir; Keops'un hükümdarlığı için önerilen aralık MÖ 2589-2566 dolayıdır. Bu, kitabın öne sürdüğü MÖ 10.500'den yaklaşık 8.000 yıl yenidir. 2013'te Vadi el-Cerf'te bulunan ve piramit için taş taşıyan ekibin kayıtlarını içeren Merer Günlüğü, yapının dönemin adıyla, "Hufu'nun Ufku" olarak anıldığını ve taşların Tura'dan getirildiğini gösterir. İşçi kamplarına ilişkin kanıtlar, işgücünün binlerce çalışandan oluştuğunu ortaya koyar. Yani yapı için yazılı, arkeolojik ve tarihsel kanıt vardır ve hepsi aynı döneme işaret eder.
Dizilim gerçekten tutuyor mu?
Gökbilimciler Ed Krupp (Griffith Gözlemevi) ve Tony Fairall (Cape Town Üniversitesi), üç piramidin kuzeye doğru hafifçe kıvrıldığını, Kemer'in ise güneye doğru kıvrıldığını gösterdi. Eşleşme için piramit haritasını ters çevirmek gerekir ve Krupp ile Fairall'ın aktardığına göre bu durum ilk kitapta belirtilmemişti. İki hat arasındaki açı da uyuşmaz: planetaryumda ölçülen Kemer açısı 47-50 derece, piramitlerin açısı ise yaklaşık 38 derecedir. Esnek bir ölçek, yön ve eşleştirme seçilebildiğinde, üç noktalı benzer dizilimler başka yerlerde de bulunabilir; bu yüzden benzerlik tek başına bir tasarım kanıtı sayılmaz.
Diğer iddialar
Eleştirmenler, MÖ 10.500'de ilkbahar noktasının Aslan'da değil Başak'ta olduğunu, burç takımyıldızlarının ise Mezopotamya kökenli olup Mısır'a Greko-Romen döneminde girdiğini belirtti; bu, Hancock ile Bauval'in sonraki Sfenks-Aslan yorumunu zayıflatır. Büyük Sfenks için ana akım tarihleme MÖ 2520-2494 aralığında, Kefren dönemidir. Robert Schoch'un su aşınmasına dayanan MÖ 7000-5000 önerisi ise jeologlar tarafından büyük ölçüde reddedildi. Garrett Fagan da teoriyi Archaeological Fantasies (2006) kitabında sözde arkeoloji örneği olarak ele aldı. Kısacası eşleştirme için güçlü bir gökbilim ya da arkeoloji kanıtı yoktur; geriye bir yorum kalır.
Etkisi ve ödülleri
Kitap uluslararası çok satanlar arasına girdi ve Orion korelasyonunu popüler kültürün parçası yaptı; Giza'nın bir yıldız haritası olduğu fikri belgesellerde ve internette sıkça yinelenir. Bilimsel dünyada ise kitabın tezi benimsenmedi; akademik bir ödülü ya da bilimsel onayı doğrulanamadı. Etkisinin bir yanı da piramitlerin tarihi ve yerleşimi üzerine kamuoyundaki tartışmayı canlandırması, bir yanı ise Bauval ile Hancock'un ortak kitaplarına yol açmasıdır.
Uyarlamaları
Kitabın yayımlandığı dönemde bir BBC Two belgeseli yayınlandı. Sitemizde kitabın bir film ya da dizi uyarlamasına ait sayfa yoktur. Yayın Standartları Komisyonu'na konu olan Atlantis Reborn ise ayrı bir belgesel yapımıdır ve yukarıda anlatılmıştır.
Kimlere uygun / nereden başlanır?
Kitap, eski Mısır dini ile astronomi arasındaki ilişkiyi merak eden okurlar için ilginçtir, ama iddiaları ayrıştırarak okumak gerekir. Önce piramitleri kimin yaptığı sorusunu ele alan sayfamızı okumak, ardından bu kitabın Orion eşleştirmesine bakmak iyi bir yoldur. Tarihleme ve yıldız ölçümleri konusunda yukarıdaki "Bilim ne diyor?" bölümünü yanınızda tutun. Aynı çizgideki ortak tezlerle ilgilenirseniz Tanrıların Parmak İzleri ve Sfenks'in Gözleri sayfalarımız da benzer iddiaları bilimin cevabıyla birlikte ele alır.

























