Graham Hancock

Graham Hancock kimdir?

Graham Bruce Hancock (2 Ağustos 1950, Edinburgh), son Buzul Çağı'nda ileri bir uygarlığın var olduğunu ve yaklaşık 12.900 yıl önce kuyruklu yıldız çarpmalarıyla yok olduğunu savunan İngiliz gazeteci ve yazardır. Tanrıların Parmak İzleri (Fingerprints of the Gods, 1995) ve Magicians of the Gods (2015) en çok satan kitapları arasındadır; Netflix'in Ancient Apocalypse (2022) belgesel dizisini de o sunmuştur. Kitaplarında piramitlerin yıldızlarla hizalandığını, Mars'taki "yüzün" yapay olabileceğini ve antik anıtların gökbilimsel şifreler taşıdığını öne sürer. Arkeologlar, tarihçiler ve gökbilimciler bu tezleri büyük ölçüde reddeder ve sözde arkeoloji (bilimsel yöntemi izlemeden arkeolojik iddia üretme) olarak sınıflandırır. Hancock'un uzayla ilişkisi bu yüzden bir bilim insanının değil, gökyüzünü kayıp uygarlık anlatısına kanıt olarak kullanan bir yazarın ilişkisidir.

Hayatı

Hancock, İskoçya'nın başkenti Edinburgh'da doğdu. Üç yaşındayken cerrah olan babasının işi nedeniyle ailesiyle Hindistan'a taşındı. İngiltere'ye döndükten sonra Durham Üniversitesi'nde sosyoloji okudu ve 1973'te mezun oldu. The Times, The Sunday Times, The Independent ve The Guardian gibi İngiliz gazetelerinde yazdı; 1976-1979 arasında New Internationalist dergisinin eş editörlüğünü, 1981-1983 arasında The Economist'in Doğu Afrika muhabirliğini yaptı.

İlk kitapları gelişmekte olan ülkelerin ekonomik ve toplumsal sorunları üzerineydi. 1989'da yayımlanan Lords of Poverty, uluslararası yardım sistemindeki yolsuzluğu sert bir dille eleştirdi; eleştirmenler kitabın gücünü övdü ama yardımın özünde zararlı olduğu sonucuna pek çoğu katılmadı. 1992'de Ahit Sandığı'nın Etiyopya'ya nasıl gitmiş olabileceğini araştıran The Sign and the Seal ile kariyeri değişti: Bundan sonraki kitapları insanlığın tarih öncesi ve kayıp uygarlıklar üzerine spekülatif anlatılar oldu. 2010'da Entangled ile fantastik roman yazarlığına da başladı.

Uzay ve gökyüzüyle ilgili eserleri

Tanrıların Parmak İzleri (1995): Hancock'un en çok tanınan kitabıdır. Son Buzul Çağı'nın sonunda yok olan bir uygarlığın hayatta kalanlarının, gökbilim ve mimarlık bilgisini Mısır, Mezopotamya ve Orta Amerika'daki sonraki kültürlere aktardığını savunur. Kitap, gökyüzü ile anıtlar arasında kurulan bağlantıları bu mirasın izleri olarak sunar.

The Message of the Sphinx / Keeper of Genesis (1996): Robert Bauval ile birlikte yazılan kitap, Gize'deki büyük piramitlerin Orion Kuşağı'nın üç yıldızını yansıttığını ve gökyüzü simülasyonlarına göre anıt düzeninin MÖ 10.500 yılındaki ilkbahar ekinoksu gökyüzünü kaydettiğini öne sürer. Bu tarih, Dünya'nın dönme ekseninin yaklaşık 26.000 yılda bir tamamladığı yalpalama hareketine (presesyon) dayanılarak hesaplanır.

The Mars Mystery: Hancock, Bauval ve John Grigsby, Viking sondalarının Mars'ın Cydonia bölgesinden çektiği düşük çözünürlüklü görüntülerdeki "Mars'taki yüz" ve "beş kenarlı piramit" biçimlerini, bir felaketle yok olmuş Mars uygarlığının kalıntıları olarak yorumladı ve bunu Dünya için bir uyarı mesajı diye sundu.

Magicians of the Gods (2015) ve America Before (2019): Bu kitaplarda Hancock, kayıp uygarlığın sonunu Genç Dryas soğuma döneminin başına, yaklaşık 12.900 yıl önceki bir kuyruklu yıldız bombardımanına bağlar. America Before ise kayıp uygarlığı Amerika kıtasıyla ilişkilendirir.

Bu tezler televizyona da taşındı. Hancock 1998'de Quest for the Lost Civilization, 2002'de Underworld: Flooded Kingdoms of the Ice Age dizilerini sundu. Netflix'te 2022'de Ancient Apocalypse, Ekim 2024'te de Amerika kıtasındaki alanları dolaşan ikinci sezonu Ancient Apocalypse: The Americas yayımlandı. Felaket filmi 2012'nin yönetmeni Roland Emmerich, filmin çıkış noktası olan yer kabuğu kayması fikrini ilk kez Tanrıların Parmak İzleri'nde okuduğunu söylemiştir.

Bilimle ilişkisi: iddialar ve eleştiriler

Hancock'un gökbilimsel iddiaları, uzmanların ayrıntılı eleştirilerine konu oldu. Gökbilimci Tony Fairall, piramitlerin ana yönlerle bir derecenin kesirleri kadar hassas hizalandığını, ancak Orion Kuşağı yıldızlarıyla iddia edilen eşleşmenin beş dereceden fazla saptığını gösterdi. BBC'nin Horizon dizisi 1999'daki "Atlantis Reborn" bölümünde, yeterince nokta seçilip hepsinin uyması gerekmediğinde neredeyse her deseni bulmanın mümkün olduğunu göstermek için Aslan takımyıldızını New York'taki ünlü yapılara eşledi. Hancock ve Bauval'in şikâyeti üzerine Yayın Standartları Komisyonu programın iyi niyetle hazırlandığına karar verdi; yalnız gökbilimci Edwin Krupp'un görüşlerine verilen bir cevabın atlandığı yönündeki şikâyeti haklı buldu ve BBC ertesi yıl düzeltilmiş bir sürüm yayımladı.

"Mars'taki yüz" iddiası da uzay araçlarının gözlemleriyle çürüdü. Viking 1'in 25 Temmuz 1976'da çektiği görüntüdeki, yaklaşık iki kilometre uzunluğundaki tepe, ışık ve gölge oyunu yüzünden yüze benziyordu. Sonraki yıllarda NASA'nın Mars Global Surveyor ve Mars Reconnaissance Orbiter araçları ile Avrupa Uzay Ajansı'nın Mars Express'i bölgeyi çok daha yüksek çözünürlükte görüntüledi. NASA'nın ayrıntılı incelemesi, yüz görünümünün bakış ve aydınlanma açısına bağlı bir yanılsama olduğunu, yapının doğal görünümlü bir Mars tepesi olduğunu gösterdi. Bilim insanları bunu, insanın rastgele şekillerde yüz görme eğilimi olan pareidolinin bir örneği sayar. Carl Sagan da Karanlık Bir Dünyada Bilimin Mum Işığı'nda bu yüz hakkındaki spekülasyonları eleştirmişti. Gezegenin keşif tarihi için Mars'ın keşfi sayfamıza bakılabilir.

Hancock'un dayandığı Genç Dryas çarpma hipotezi, ilk kez 2007'de bir grup araştırmacı tarafından bilimsel dergide yayımlanmış olsa da ilgili uzmanların çoğu tarafından açık kanıt bulunmadığı gerekçesiyle reddedilir. Bilim dünyasında Genç Dryas soğumasının başlangıcı daha çok Kuzey Amerika'dan Atlas Okyanusu'na ani buzul erimesi suyu boşalmasıyla ya da volkanizmayla açıklanır. Kuyruklu yıldız ve göktaşı çarpmalarının gerçek bilimi için kuyruklu yıldızlar ve meteorlar ve göktaşları sayfalarımız bir başlangıç noktasıdır.

Arkeolojik açıdan da eleştiriler ağırdır. Tarihçi Garrett G. Fagan, Hancock'un Antarktika'nın yakın zamana kadar buzsuz olduğu iddiasında buz tabakasının yüz binlerce yıllık olduğunu gösteren 1981 tarihli çalışmaları anmadığını, Bolivya'daki Tiwanaku'yu "hakkında çok az şey bilinen" bir yer diye sunarken radyokarbon tarihlerini göz ardı ettiğini yazdı. Kenneth Feder, tezin onlarca yıldır dolaşan "hiperdifüzyonizm" (bütün büyük uygarlıkların tek bir kaynaktan yayıldığı görüşü) fikirlerini yinelediğini belirtti. Amerikan Arkeoloji Derneği, Ancient Apocalypse'in belgesel değil bilimkurgu olarak sınıflandırılmasını istedi; arkeologlar dizinin Yerli halkların başarılarını küçümseyen 19. yüzyıl ırkçı kuramlarını hatırlattığını da vurguladı. Hancock ırkçılık suçlamalarını reddeder ve Yerli haklarını desteklediğini söyler. Nisan 2024'te Joe Rogan'ın podcast'inde arkeolog Flint Dibble ile tartıştı; iki taraf da arkeolojik araştırmanın sürmesinin insanlık için yararlı olacağı konusunda uzlaştı. Hancock'un kendi tutumu, akademik arkeolojinin dogmatik olduğu ve kendi çalışmasının görmezden gelinen kanıtları öne çıkardığı yönündedir; ancak çalışmalarını hakemli bilimsel dergilere sunmamıştır.

Ödülleri ve tanınırlığı

Hancock'un bilimsel ya da akademik bir ödülü yoktur; tanınırlığı satış rakamlarından ve medyadan gelir. Resmî sitesine göre kitapları dünya genelinde beş milyonun üzerinde satmış ve 27 dile çevrilmiştir; aynı kaynak Tanrıların Parmak İzleri'nin tek başına üç milyonu aştığını belirtir. 2013'te ayahuasca kullanımını savunduğu TEDx konuşması, TED Bilim Kurulu'nun önerisiyle TEDx YouTube kanalından kaldırılıp tartışmalı yönlerini belirten bir çerçeveyle TED'in sitesine taşındı.

Kitapları

• Tanrıların Parmak İzleri (Graham Hancock): iddiaları ve arkeolojinin cevabı (1995)

Etkisi

Hancock, 20. yüzyılın ikinci yarısında Tanrıların Arabaları ve On İkinci Gezegen gibi kitaplarla yükselen "alternatif tarih" türünün bugünkü en etkili temsilcisidir. Ondan farkı, kayıp uygarlığı uzaylılara değil insanlara bağlamasıdır; antik anıtları gökbilimsel mesajlar olarak okuma yaklaşımı ise ortaktır. Antropolog Jeb Card, Hancock'u başarısız bir arkeolog değil, bilim sonrası çağın başarılı bir mit yazarı olarak tanımlar. Bu tür iddiaların nasıl değerlendirileceğine dair antik astronot iddiaları yazımız, Hancock'u okuyanlar için de yararlı bir karşılaştırma sunar. Eleştirilere rağmen kitapları ve dizileri geniş kitlelere ulaşmayı sürdürüyor; bu da bilim insanlarını onun iddialarına halkın anlayacağı dilde cevap vermeye yöneltiyor.