The Interstellar Age (Jim Bell): Voyager'ın öyküsü, bilimi ve rehberi
Jim Bell'in 2015 tarihli kitabı, Voyager ikizlerinin kırk yıllık yolculuğunu hem görev tarihi hem de görevi gençliğinden beri izleyen bir bilim insanının anısı olarak anlatır.
- Tür
- İnceleme / belgesel
- Yazar
- Jim Bell
- İlk yayın yılı
- 2015
- Sayfa
- 336
The Interstellar Age, gezegen bilimci Jim Bell'in 2015'te yayımlanan kitabıdır; alt başlığı Inside the Forty-Year Voyager Mission, yani "Kırk Yıllık Voyager Görevinin İçinden"dir. Kitabı ABD'de Dutton çıkardı; ilk basım 336 sayfadır. Konusu, 1977'de fırlatılan ve bugün Güneş Sistemi'nin dışında yol alan iki NASA sondası, yani Voyager 1 ve Voyager 2'dir. Bell bu hikâyeyi yalnızca bir mühendislik ve keşif tarihi olarak değil, görevi gençliğinden beri yakından izlemiş birinin anlatısı olarak da kuruyor.
Kitap ne anlatıyor?
Kitap, Voyager görevini baştan sona izler: araçların fırlatılışı, Jüpiter ve Satürn'ün yakından incelenmesi, Voyager 2'nin Uranüs ve Neptün'e uzanması ve en sonunda iki aracın da Güneş'in etki alanının dışına çıkması. Kirkus Reviews'un tanıtımına göre Bell, eski teknolojiyle yola çıkmış sondaların on yıllar sonra hâlâ veri göndermesini merkeze alıyor; sekiz izli teyp kasetleri ve bugünkü bir cep telefonundan çok daha zayıf bilgisayarlarla başlayan bir görevin yıldızlararası uzaya ulaşması anlatının sürükleyici yanı.
Aynı değerlendirmeye göre kitabın bölümlerinden dördü Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün geçişlerine ayrılmış; diğerleri görevin aşamalarını ele alıyor. Kirkus, metni "otobiyografi ile coşkulu bir tarihçenin" karışımı olarak niteliyor: Bell, görevin bilimsel sonuçlarını anlatırken kendi hikâyesini de araya katıyor.
Roman olmadığı için "spoiler" kaygısı yok; görevin genel seyri bilinen bir tarihtir. Kitabın değeri, bu bilinen çizgiyi içeriden biri gibi anlatması ve kamu parasıyla yürütülen bir bilim görevinin neden bu kadar verimli olduğunu okura göstermesidir.
Kitabın özeti
Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır. Kitapta olay örgüsü yerine görev tarihi bulunduğu için özet, bölüm bölüm ana fikirler biçiminde verilmiştir; tarihler ve ölçümler Voyager programının bilinen kayıtlarına dayanır.
- Fırlatma ve tasarım: Voyager 2 20 Ağustos 1977'de, Voyager 1 ise 5 Eylül 1977'de fırlatıldı. Görev, dört dev gezegenin yaklaşık 175 yılda bir kez uygun konumda dizilmesinden yararlanıyordu; her gezegenin yerçekimi aracı bir sonrakine doğru hızlandıran bir sapan gibi çalıştı.
- Jüpiter: Voyager 1, 5 Mart 1979'da yaklaşık 349.000 km mesafeden geçti; Voyager 2 aynı gezegene 9 Temmuz 1979'da yaklaştı. Io üzerinde sürmekte olan volkanik etkinliğin görülmesi, Dünya dışındaki ilk aktif volkan gözlemi olarak anılır. Ayrıntılar için Jüpiter görevleri sayfasına bakılabilir.
- Satürn: Voyager 1, 12 Kasım 1980'de Satürn'ün yanından geçti. Titan'ın yoğun atmosferi nedeniyle bu uyduya yapılan yakın geçiş öncelik kazandı; bu tercih, aracın Plüton'a gitmesi yerine seçilen yoldu. Voyager 2 Satürn'e 1981'de ulaştı.
- Uranüs ve Neptün: Voyager 2, 24 Ocak 1986'da Uranüs'e, 25 Ağustos 1989'da Neptün'e vardı ve bu iki buz devini yakından gören tek uzay aracı olarak kaldı. Uranüs için on bir yeni uydu, Neptün için Büyük Karanlık Leke ve altı yeni uydu, bu geçişlerin sonuçları arasında sayılır.
- Soluk mavi nokta: 14 Şubat 1990'da Voyager 1, kameraları kapatılmadan önce Güneş Sistemi'nin bir "aile portresi"ni çekti. Dünya bu karede yaklaşık 6 milyar kilometreden, bir pikselden küçük bir ışık noktası olarak görünür.
- Yıldızlararası uzay: Voyager 1, 25 Ağustos 2012'de Güneş'ten yaklaşık 121 astronomik birim uzaklıkta heliyopozu, yani Güneş rüzgârının sınırını geçen ilk araç oldu. Voyager 2 aynı sınırı 5 Kasım 2018'de aştı. Kirkus'a göre kitap, 2012'de Voyager 1'in yıldızlararası uzaya girişine kadar uzanıyor ve Voyager 2'nin de aynı yolu izlemesinin beklendiğini belirtiyor.
Yazar ve yazıldığı dönem
James F. Bell III, 23 Temmuz 1965'te ABD'de doğdu. Caltech'ten gezegen bilimi ve havacılık alanında lisans, Hawaii Üniversitesi'nden jeoloji ve jeofizik alanında yüksek lisans ve gezegen yerbilimi alanında doktora derecesi aldı. Arizona Eyalet Üniversitesi'nde astronomi profesörüdür ve Planetary Society'nin başkanıdır. Mars gezginleri Spirit ve Opportunity'nin Pancam kamera sisteminin başbilimcisiydi; 2014'te Mars 2020 görevinin Mastcam-Z kamerasının baş araştırmacısı seçildi. Postcards from Mars (2006) ve Mars 3-D (2008) gibi popüler kitapları da var. 2011'de gezegen bilimlerinin kamuya anlatılmasındaki katkısı nedeniyle Carl Sagan Madalyası'nı aldı; 1996'da Uluslararası Astronomi Birliği 8146 numaralı asteroite onun adını verdi.
Kirkus'a göre Bell, 1977'deki fırlatmalar sırasında lise öğrencisiydi ve 1980'lerde Caltech'te okurken Pasadena'daki NASA'nın Jet Propulsion Laboratory'sinde görevin veri akışını izlemeye gitti. Kitap, görevin kırkıncı yıldönümüne doğru 2015'te çıktı; yani Voyager 1 yıldızlararası ortama girdikten üç yıl sonra, Voyager 2 ise henüz bu sınırı geçmemişken yazıldı. Bugün okuyan biri, kitabın bittiği yerden sonrasını da biliyor: Voyager 2 de 2018'de heliyopozu geçti.
Kitaptaki bilim: Voyager neyi ölçtü, bugün ne biliyoruz?
Voyager'lar gezegen biliminin kitaplarını yeniden yazdırdı. Jüpiter ve Satürn sistemleri bu görevden önce birkaç soluk görüntüyle bilinirken sondalar bu dünyaları ayrıntıya kavuşturdu. Uranüs ve Neptün için ise bugün bile elimizdeki yakın plan veriler büyük ölçüde Voyager 2'ye aittir. Bu iki gezegen hakkında bilgi için Uranüs ve Neptün sayfalarına bakılabilir.
Kitabın asıl etkileyici yanı, aracın eski olmasına rağmen uzun süre çalışması. Voyager programı kayıtlarına göre iki araç da plütonyum-238 ile çalışan üç radyoizotop termoelektrik jeneratörle yola çıktı; fırlatma sırasında yaklaşık 470 vat üreten bu güç yılda yaklaşık yüzde 0,79 azalıyor. Bu yüzden ekip yıllardır aletleri tek tek kapatarak enerjiyi en önemli ölçümlere ayırıyor. Haberleşmenin ne zamana kadar sürebileceğine dair tahminler 2020'lerin sonu ile 2030'ların ortası arasında bir aralığa yayılıyor.
İki sonda aynı yoldan gitmedi. Voyager 2 daha yavaş ve farklı bir rotada ilerledi; bu yüzden yıldızlararası sınıra altı yıl sonra, 2018'de vardı. Aynı rota, onu Uranüs ve Neptün'ün yanından geçirdi. Voyager 1 ise 1990'da Dünya'yı fotoğraflarken gezegenlerin yörünge düzleminin yaklaşık 32 derece yukarısındaydı.
Başka bir bilim başlığı heliyopoz ve yıldızlararası ortamdır. Heliyopoz, Güneş rüzgârının yıldızlararası ortamla dengelendiği sınırdır; ona ulaşan iki araç, yıldızlararası ortamda çalışan tek insan yapımı nesnelerdir. NASA'nın bildirdiğine göre Voyager 1, 18 Kasım 2026'da Dünya'dan bir ışık günü uzaklığa ulaşacak; bu kilometre taşı sitemizde haber olarak da işlendi. Daha geniş çerçeve için Güneş Sistemi nerede biter? yazısına bakabilirsiniz.
Voyager'ların bir başka yüzü, taşıdıkları Altın Plak'tır. Carl Sagan'ın başkanlık ettiği bir kurulun seçtiği ses ve görüntüler, Dünya'dan gelen bir mesaj olarak yola çıktı. Bu bölümü merak edenler için Murmurs of Earth yazısı iyi bir başlangıçtır; Sagan'ın Voyager 1'in çektiği fotoğraftan doğan düşünceleri ise Soluk Mavi Nokta sayfasında özetlenmiştir.
Etkisi ve değerlendirmeler
Kitabın aldığı bir edebiyat ödülü, bu yazı hazırlanırken güvenilir kaynaklarda doğrulanamadı; bu yüzden etkisi eleştirilerinden okunuyor. Kirkus Reviews kitabı "coşkulu" bir anlatı olarak niteledi ve yazarın görevin ne kadar değerli olduğu yönündeki heyecanını yerinde buldu. Dergi, kamu kaynağıyla yürütülen ve komiteyle tasarlanan bir projenin 20. yüzyılın en büyük bilimsel keşiflerinden birini ürettiğini, bu nedenle bilimsel hedefli insansız görevlere kaynak ayırmayı sürdüren Kongre'nin de takdire değer olduğunu vurguladı.
Voyager okuma listesinde bu kitabın yeri açık: Sagan'ın Soluk Mavi Nokta'sı felsefi bir çerçeve sunar, Murmurs of Earth Altın Plak'ın hazırlanışını anlatır, The Interstellar Age ise görevin tarihini bir bilim insanının gözünden toplar.
Uyarlaması var mı?
Kitabın film ya da dizi uyarlaması yok. Voyager hikâyesine ve Altın Plak'a değinen daha geniş çerçeveli bir yapım olarak Kozmos belgesel serisi önerilebilir.
Kimlere uygun, nereden başlanmalı?
Kitap, lise düzeyinde bilim okuryazarlığı olan ve uzay görevlerinin arkasındaki insan hikâyesini merak eden herkese uygundur; uzay mühendisliği bilmek gerekmez. Voyager'a ilk kez yaklaşanlar için şu sıra önerilebilir: önce sitemizdeki Voyager 1 ve Voyager 2 sayfasıyla genel çerçeveyi edinmek, sonra bu kitaba geçmek, daha felsefi bir okuma isteyenlerin de Soluk Mavi Nokta'yı eklemesi.
Belirli bir gezegenle ilgilenenler, ilgili geçişe ayrılmış bölümlere doğrudan atlayabilir. Ancak anı ve tarih iç içe ilerlediği için en doyurucu okuma baştan sona sırayladır.
Kısaca
- Kitap: The Interstellar Age: Inside the Forty-Year Voyager Mission, Jim Bell, Dutton, 2015, 336 sayfa.
- Konu: 1977'de fırlatılan Voyager 1 ve Voyager 2'nin gezegen geçişleri ve yıldızlararası yolculuğu.
- Tür: görev tarihi ve anı karışımı; teknik ön bilgi gerektirmez.

























