Jim Bell

Jim Bell kimdir?

Jim Bell (tam adıyla James F. Bell III; doğumu 23 Temmuz 1965), Amerikalı gezegen bilimci, gökbilimci ve popüler bilim yazarıdır. Arizona Devlet Üniversitesi (ASU) Dünya ve Uzay Araştırmaları Okulu'nda "Regents Professor" unvanlı profesördür. Mars gezginlerinin "gözleri"ni yapan bilim insanı olarak bilinir: Spirit ve Opportunity'nin renkli panoramik kamerası Pancam'in baş bilim insanıydı, bugün de Perseverance gezgininin Mastcam-Z kamera sisteminin baş araştırmacısıdır (Principal Investigator). Aynı zamanda Postcards from Mars, The Space Book ve Voyager görevini anlatan The Interstellar Age gibi bol görselli uzay kitaplarının yazarıdır.

Bell, kitaplarını bilimkurgu olarak değil, bizzat çalıştığı görevlerden gelen gerçek görüntüler ve verilerle yazar. Okuru Mars'ın yüzeyine, Ay'ın kraterlerine ya da Güneş Sistemi'nin kıyısına götüren bu kitaplar, onu bilim iletişiminin tanınmış isimlerinden biri yaptı. 2008-2020 arasında dünyanın en büyük kamuya açık uzay örgütlerinden The Planetary Society'nin başkanlığını yürüttü.

Hayatı ve eğitimi

Bell, ABD'nin Rhode Island eyaletindeki Coventry'de doğdu. 1987'de Kaliforniya Teknoloji Enstitüsü'nden (Caltech) gezegen bilimi ve havacılık alanında lisans diploması aldı. Ardından Hawaii Üniversitesi Mānoa kampüsünde yüksek lisansını (1989) ve doktorasını (1992) tamamladı; Hawaii'deki çalışmaları jeoloji ve jeofizik ile gezegen yer bilimlerine odaklandı. Doktora sonrası araştırmalarını Ulusal Araştırma Konseyi bursuyla NASA'nın Ames Araştırma Merkezi'nde sürdürdü. Araştırmalarında Hubble Uzay Teleskobu'nu ve Hawaii'deki Mauna Kea Gözlemevi'nin teleskopları dahil pek çok yer teleskobunu kullandı.

Cornell Üniversitesi'nde çalıştıktan sonra Arizona Devlet Üniversitesi'ne geçti; Cornell'in astronomi bölümünde yardımcı (adjunct) profesörlüğü sürüyor. NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'nda (JPL) "seçkin konuk bilim insanı" olarak da görev yapıyor. Gezegen bilimi dergisi Icarus'un editörlüğünü de üstlendi.

Bilime katkısı: Mars'ın kamerası

Bell'in araştırma alanı gezegenlerin, uyduların, asteroitlerin ve kuyruklu yıldızların jeolojisi, jeokimyası ve mineralojisidir; yani bir gök cisminin yüzeyinin neyden yapıldığını ve zamanla nasıl değiştiğini anlamaya çalışır. Bunu teleskop gözlemleri, laboratuvar çalışmaları ve uzay araçlarının verileriyle yapar. Mars'ın yüzey mineralleri ve aşınma geçmişi, Ay yüzeyinin bileşimi ve karasal gezegenlerdeki jeolojik süreçler araştırma grubunun başlıca konularıdır.

NASA'nın pek çok robotik görevinde yer aldı: Dünya'ya yakın asteroit Eros'u inceleyen NEAR Shoemaker, Mars Pathfinder, kuyruklu yıldız görevi CONTOUR, Mars Odyssey ve Mars Reconnaissance Orbiter yörünge araçları ile Lunar Reconnaissance Orbiter bunlar arasındadır. Asıl ünü ise Mars gezginlerinden gelir:

• Spirit ve Opportunity: Mars Exploration Rover görevinde gezginlerin renkli ve stereoskopik (üç boyutlu) görüntü alan Panoramik Kamerası Pancam'in sorumlu bilim insanıydı. Görevin baş araştırmacısı Steve Squyres ile birlikte çalıştı. Opportunity'nin yıllar süren yolculuğunun hikâyesini İyi Geceler Oppy yazımızda anlattık.
• Curiosity: Mars Science Laboratory gezgininin renkli görüntüleme sistemi Mastcam'in baş araştırmacı yardımcısıdır.
• Perseverance: Temmuz 2014'te, Mars 2020 görevinin yakınlaştırma yapabilen kamera sistemi Mastcam-Z'nin baş araştırmacısı seçildi. Kameraları ASU'daki ekibi tasarladı ve işletiyor.
• Psyche: 16 Psyche asteroidine giden NASA görevinin baş araştırmacı yardımcısıdır.

Bu görevlerin ortak noktası, insanların başka bir dünyayı "görmesini" sağlamasıdır. Bir gezginin kamerası yalnız güzel manzara çekmez; farklı filtrelerle alınan görüntüler kayaçların mineral bileşimi hakkında ipucu verir, stereo görüntüler aracın nereye gideceğine karar vermeye yardım eder. Mars keşfinin bütün tarihini Mars'ın keşfi sayfamızda, gezegenin kendisini Mars sayfamızda bulabilirsiniz.

Bell, 40 ilk yazarlı ve 215'ten fazla ortak yazarlı hakemli makale yayımladı. Cambridge University Press için üç bilimsel kitabın editörlüğünü ya da ortak editörlüğünü yaptı: NEAR görevini anlatan Asteroid Rendezvous (2002), Mars yüzeyi üzerine The Martian Surface: Composition, Mineralogy and Physical Properties (2008) ve gezegen yüzeylerinin uzaktan bileşim analizini ele alan Remote Compositional Analysis.

Uzay kitapları

Bell'in genel okura yönelik kitapları, uzay programının en etkileyici görüntülerini merkeze alır:

• Postcards from Mars: The First Photographer on the Red Planet (2006): Spirit ve Opportunity'nin Pancam görüntüleriyle hazırlanan, Mars yüzeyinden "kartpostallar" kitabı. Kitabı övenler arasında Mars Yıllıkları'nın yazarı Ray Bradbury de vardı.
• Mars 3-D (2008) ve Moon 3-D (2009): Mars'ın ve Ay'ın yüzeyini uzay görevlerinin stereo görüntüleriyle üç boyutlu olarak sunan kitaplar. Ay kitabını Apollo 11 astronotu Buzz Aldrin, Mars kitabını "The Science Guy" lakaplı Bill Nye övdü.
• The Space Book (2013): Uzay ve astronomi tarihindeki 250 dönüm noktasını kısa yazılar ve görsellerle anlatan başvuru kitabı.
• The Interstellar Age: Inside the Forty-Year Voyager Mission (2015): 1977'de fırlatılan Voyager sondalarının hikâyesi. Bell, görevin baş bilim insanı Ed Stone ve yörünge mühendisi Charley Kohlhase gibi isimlerin çalışmasını, bir gezegen bilimcinin içeriden bakışıyla anlatır. Kitabı övenler arasında Neil deGrasse Tyson da vardı.
• The Earth Book (2019): Dünya bilimi tarihinde 250 dönüm noktası.
• Hubble Legacy (2020): Hubble Uzay Teleskobu'nun 30 yılının görüntüleri ve keşifleri.
• Discovering Mars (2021): Tarihçi William Sheehan ile birlikte yazdığı, Mars'ın gözlem ve keşif tarihini çıplak gözden teleskoplara, oradan uzay araçlarına uzanan bir çizgide anlatan kitap.
• The Art of the Cosmos (2022): Derin uzay keşfinin görüntülerini sanat ile bilimin buluştuğu bir seçki olarak sunar.

Bunların yanında, okuru gelecekteki bir gezegenler arası tatile çıkaran The Ultimate Interplanetary Travel Guide adlı kitabı da vardır. Bell'in kitapları bilimkurgu değildir, ama bilimkurgu okurlarının sevdiği "orada olmak" duygusunu gerçek verilerle verir.

Bilim iletişimi ve The Planetary Society

Bell, bilimi geniş kitlelere anlatmayı araştırmasının ayrılmaz bir parçası olarak görür. 2005'te The Planetary Society'nin yönetim kuruluna girdi ve 2008-2020 arasında kurulun başkanlığını yaptı. Topluluk, uzay keşfini kamuoyunda savunan ve bağışlarla yapılan LightSail aracıyla küçük uyduların güneş yelkeniyle ilerleyebildiğini gösteren bir örgüttür. Bell Sky & Telescope, Astronomy ve Scientific American gibi dergilere yazar; NBC'nin "Today" programı, PBS "Newshour" ve Discovery, National Geographic ve History kanallarında konuk oldu.

Ödülleri ve onurları

• 2011 Carl Sagan Madalyası: Amerikan Astronomi Derneği'nin Gezegen Bilimleri Bölümü (DPS), gezegen bilimlerinde kamuya iletişimdeki üstün başarısı için verdi.
• NASA Grup Başarı Ödülleri: Ekip arkadaşlarıyla birlikte uzay görevlerindeki çalışmaları için 18 kez aldı; Mars Exploration Rover genişletilmiş görevleri ve Phoenix görevi destek ekibi bunlar arasındadır.
• 2007 Kavli Fellow: ABD Ulusal Bilimler Akademisi tarafından seçildi.
• 8146 Jimbell: Asteroit kuşağındaki bir asteroit onun adını taşır.
• Amerikan Astronomi Derneği (AAS) ve Amerikan Jeofizik Birliği (AGU) üyesi (Fellow).

Etkisi

Mars'ı bugün bir "yer" gibi, tepeleri, kumulları ve ufku olan bir manzara olarak hayal edebiliyorsak, bunda Bell'in yönettiği kameraların payı büyüktür. Spirit ve Opportunity'nin panoramaları, Curiosity'nin ve Perseverance'ın renkli görüntüleri hem bilimsel çalışmaların hem de kamuoyunun Mars algısının temelini oluşturdu. Bell'in kitapları bu görüntüleri bilim insanlarının arşivinden çıkarıp okurun eline verdi. Bir bilim insanının, çalıştığı görevlerin hikâyesini aynı zamanda iyi bir anlatıcı olarak yazabilmesi, onu hem gezegen biliminde hem de bilim iletişiminde örnek bir isim yapıyor.

Kısaca

• Amerikalı gezegen bilimci (d. 1965); Arizona Devlet Üniversitesi'nde profesör.
• Spirit ve Opportunity'nin Pancam kamerasının sorumlusu, Perseverance'ın Mastcam-Z kamerasının baş araştırmacısı.
• 2008-2020 arasında The Planetary Society başkanı.
• Postcards from Mars, The Space Book, The Interstellar Age gibi uzay kitaplarının yazarı.
• 2011'de Carl Sagan Madalyası aldı; 8146 Jimbell asteroidi adını taşıyor.