Gemini programı

Gemini programı, ABD'nin uçuş yapan ikinci insanlı uzay programıdır. İlk program olan Mercury programı ile Apollo programı arasında bir köprü olarak 1961'de tasarlandı ve 1966'da tamamlandı. İki astronot taşıyan Gemini kapsülleriyle 1965 ve 1966'da on insanlı uçuş yapıldı, 16 astronot uzaya çıktı. Program, Ay'a gidip gelmek için gereken teknikleri Apollo'dan önce geliştirdi ve ABD'nin, uzay yarışının ilk yıllarında Sovyetler Birliği'nin sahip olduğu üstünlüğü kapatmasını sağladı.

Görevin amacı

Fikir, Uzay Görev Grubu'nun mühendislik şefi Jim Chamberlin'den çıktı. Chamberlin Şubat 1961'de Mercury ile Apollo arasında bir köprü programı üzerinde çalışmaya başladı ve önce "Mercury Mark II" adı verilen iki kişilik kapsül tasarımlarını sundu. Başkan Kennedy'nin 25 Mayıs 1961'de Ay hedefini açıklamasından sonra NASA, Apollo'ya hazırlık için ara bir programa ihtiyaç olduğunu gördü. "İkizler" anlamına gelen Latince adını, ikiz yıldızları Castor ve Pollux'u barındıran İkizler takımyıldızından alan program 7 Aralık 1961'de onaylandı ve 3 Ocak 1962'de duyuruldu. Ana hedefleri şunlardı:

• İnsanların ve araçların, Ay yolculuğu için gereken en az sekiz günlük, en çok iki haftalık uçuşlara dayanabildiğini göstermek
• Yörüngede başka bir araçla buluşmak ve kenetlenme yapmak
• Aracın dışında çalışmayı, yani uzay yürüyüşünü sınamak
• Atmosfere giriş ve önceden seçilmiş bir noktaya iniş tekniklerini geliştirmek

Uzay aracı ve araçları

Kapsülü, Mercury'yi de yapan McDonnell Aircraft üretti. Araç 5,61 metre uzunluğunda ve 3 metre genişliğindeydi; fırlatma kütlesi 3.220 ile 3.790 kilogram arasında değişiyordu. Gemini temelde büyütülmüş bir Mercury kapsülüydü, ama önemli yenilikleri vardı: Tamamen katı hâl elektroniği kullanıldı, sistemler ayrı ayrı sınanıp değiştirilebilen modüllere yerleştirildi. Fırlatma kaçış kulesi yerine uçaklardaki gibi fırlatma koltukları vardı. Kapsüller, kıtalararası balistik füzeden uyarlanan Titan II roketiyle, Florida'daki Cape Kennedy'nin 19 numaralı rampasından fırlatıldı. Buluşma ve kenetlenme denemeleri için Agena adlı insansız hedef araçlar kullanıldı. Gemini, Houston'daki yeni Görev Kontrol Merkezi'ni kullanan ilk program oldu; Gemini 3 hâlâ Cape Kennedy'deki Mercury kontrol merkezinden yönetildi, Gemini 4 ise Houston'dan yönetilen ilk uçuştu.

Titan II'nin seçilmesinin bir nedeni yakıtıydı. Birbirine değince kendiliğinden tutuşan bu yakıtlar uzun süre depolanabiliyor ve roket kolayca fırlatmaya hazırlanabiliyordu; ancak son derece zehirliydi ve roketin titreşim sorunları insan taşıyacak hâle getirilmesini zorlaştırdı. Mühendisler, bir patlamanın Atlas ve Saturn'e göre daha küçük alevle sonuçlanacağını düşünerek kaçış kulesi yerine fırlatma koltuklarını yeterli buldu.

Yolculuk ve önemli anlar

• 8 Nisan 1964: İlk insansız deneme uçuşu Gemini 1 yapıldı; Ocak 1965'te insansız Gemini 2 ısı kalkanını sınadı.
• 23 Mart 1965: Gus Grissom ve John Young'lı Gemini 3, ilk insanlı Gemini uçuşu oldu ve iticileriyle yörüngesini değiştiren ilk insanlı araç olarak kayda geçti.
• 3 Haziran 1965: Gemini 4'te Ed White, uzay yürüyüşü yapan ilk Amerikalı oldu.
• 21-29 Ağustos 1965: Gemini 5, Ay yolculuğu için gereken sekiz günlük dayanıklılığı gösterdi ve elektriği ilk kez yakıt hücreleriyle üretti.
• Aralık 1965: Gemini 6A, Gemini 7 ile uzayda ilk buluşmayı gerçekleştirdi; Gemini 7 de 14 günlük uçuşla dayanıklılık rekoru kırdı.
• 16 Mart 1966: Neil Armstrong ve David Scott'lı Gemini 8, iki aracın yörüngedeki ilk kenetlenmesini yaptı; ardından mürettebat aracın yönelim denetimini geçici olarak yitirdi ve uçuş hemen sonlandırıldı.
• Eylül 1966: Gemini 11, 1.369 kilometreyle Dünya yörüngesinde insanlı irtifa rekoru kırdı.
• 11 Kasım 1966: Son uçuş Gemini 12'de Buzz Aldrin, tutamaklar ve dinlenme araları sayesinde araç dışında yorulmadan iş yapılabildiğini gösterdi.

Başarılar ve etkisi

Gemini, Apollo'nun ihtiyaç duyduğu üç büyük beceriyi kanıtladı: iki haftaya yakın uçuş, verimli uzay yürüyüşü ve yörüngede buluşup kenetlenme. Böylece Apollo, bu teknikleri geliştirmekle zaman kaybetmeden asıl hedefi olan Ay'a inişe odaklanabildi. Programda Mercury Yedilisi'nin yanı sıra "Yeni Dokuzlar" ve "On Dörtler" diye anılan astronot grupları uçtu; bu astronotlar sonraki yıllarda Apollo görevlerinin çekirdeğini oluşturdu. Kapsül o kadar sağlam bulundu ki ABD Hava Kuvvetleri onu, sonradan iptal edilen İnsanlı Yörünge Laboratuvarı projesinde kullanmayı planladı. Gemini'nin 1962-1967 arasındaki maliyeti, 1967 dolarıyla 1,3 milyar dolardı.

Verileri göster

1964	Gemini 1 insansız deneme uçuşu
1965	Gemini 3 ilk insanlı uçuş
1965	Gemini 4'te ilk Amerikan uzay yürüyüşü
1965	Gemini 6A ve 7 yörüngede buluştu
1966	Gemini 8 ilk kenetlenmeyi yaptı
1966	Gemini 12 ile program tamamlandı

Bilmeye değer

• Program boyunca üç astronot eğitim uçuşlarındaki uçak kazalarında öldü; bunlar arasında Gemini 9'un asıl ekibinin iki üyesi de vardı ve uçuşu yedek ekip yaptı.
• Gemini 11'in irtifa rekoru, Eylül 2024'te Polaris Dawn ve Nisan 2026'da Artemis II ile geçildi.
• Gemini 10'da Michael Collins, uzay yürüyüşü sırasında yörüngede başka bir araca ulaşan ilk insan oldu.
• Yörüngede bir araca yetişmek için hızlanmak işe yaramaz; araç daha yükseğe ve yavaş bir yörüngeye çıkar. Doğru yöntem önce alçalmak, sonra hedefe aşağıdan yaklaşmaktır.