21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Ödev ve Etkinlik

Uzayda ağırlıksızlık nedir? Delikli bardakla ağırlıksızlık deneyi nasıl yapılır?

Astronotlar yerçekimi yok olduğu için değil, serbest düştükleri için süzülür. Delikli plastik bardak deneyiyle, düşerken suyun neden akmayı kestiğini görebilirsin.

Ödev ve EtkinlikNASA
Uzayda ağırlıksızlık nedir? Delikli bardakla ağırlıksızlık deneyi nasıl yapılır?

Astronotlar uzayda yerçekimi olmadığı için değil, serbest düştükleri için süzülür. Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) ve içindeki her şey Dünya'nın çevresinde sürekli düşüyor; hepsi aynı hızla düştüğü için kimse yere basmıyor, ağırlık hissi yok oluyor. Bunu delikli bir plastik bardakla evde görebilirsin: bardak düşerken içindeki su fışkırmayı bırakır.

Kısaca

  • Yaş/sınıf: 3-8. sınıf; küçük çocuklar yetişkinle birlikte izleyerek yapabilir.
  • Süre: Yaklaşık 20 dakika.
  • Yer: Banyo, bahçe ya da su dökülebilecek bir alan.
  • Ne öğrenilir: Ağırlıksızlığın serbest düşüşle ilgisi ve basıncın rolü.

Astronotlar neden yüzer?

NASA'nın mikro yerçekimi anlatımına göre istasyonun içindeki nesneler, "sıfır yerçekimi" diye bilinen ama doğrusu mikro yerçekimi (yaklaşık milyonda bir g) olan bir durumda süzülür. Astronot, elma ve istasyon hep birlikte düşer; ama Dünya'ya doğru değil, Dünya'nın çevresinde düşerler. Aynı anlatımda, istasyonun uçtuğu yaklaşık 250 millik (yaklaşık 400 kilometre) yükseklikte Dünya'nın yerçekimi alanının yüzeydeki gücünün yüzde 88,8'i kadar olduğu söylenir. Yani yerçekimi oradadır; istasyonu yörüngede tutan da odur.

ISS'in yörüngede nasıl kaldığını merak ediyorsan yörünge maddesine, durumun adına bakmak istersen mikro yerçekimi sayfasına göz at.

Deney: Delikli bardak düşerken su akar mı?

Malzemeler

  • Şeffaf bir plastik bardak (tek kullanımlık)
  • Toplu iğne ya da ince çivi (deliği yetişkin açacak)
  • Su, geniş bir leğen ya da tepsi
  • Eski bir havlu, silme bezi
  • Telefon (yavaş çekim videosu için, isteğe bağlı)

Yapılışı

  1. Deliği aç. Bir yetişkin bardağın yan yüzeyinde, dibe yakın bir yere (yaklaşık bir santimetre yukarıya) küçük bir delik açsın. İstersen karşılıklı ikinci bir delik de açabilir.
  2. Doldur. Deliği parmağınla kapatıp bardağı suyla doldur.
  3. Normal durumu gör. Bardağı leğenin üstünde tut, parmağını çek. Su, delikten ince bir akıntı halinde fışkırır. Akıntının uzunluğunu kaydet.
  4. Bardağı bırak. Yetişkin, akıntı sürerken bardağı yaklaşık bir metre yükseklikten leğenin içine ya da zemindeki havluya bıraksın. Bu sırada bardağın nereye düşeceğine dikkat et; ellerini çek.
  5. Gözlemle. Düşme sırasında su akıntısına bak. Telefonla yavaş çekim kaydedersen akıntının düşüş boyunca zayıfladığını ya da kesildiğini daha iyi görürsün.
  6. Tekrarla. Deneyi üç kez tekrarla ve her seferinde ne gördüğünü yaz.

Güvenlik notu

  • Deliği mutlaka yetişkin açsın; toplu iğne ve çivi elini yaralayabilir.
  • Su dökülecek yeri baştan hazırla; ıslak zemin kayma tehlikesi yaratır, havluyu serip silin.
  • Elektrikli aletlerden, prizlerden ve telefondan uzak dur; telefon ıslanmasın.
  • Bardağı yukarıdan, başkasının üstüne ya da ayağına düşmeyecek biçimde bırak.

Bilimsel açıklama

Normal durumda bardaktaki su kendi ağırlığıyla aşağıdaki suya bastırır; bu yüzden dibe yakın yerde basınç yüksektir ve su deliğin dışına itilir. Bardak serbest düşerken bardak ve içindeki su aynı ivmeyle düşer. Su artık bardağın dibine ve alttaki suya bastırmaz; basınç farkı kaybolur ve su akmayı bırakır. Tıpkı istasyondaki astronotlar gibi, düşen bardağın içindeki su da "ağırlıksız" olur.

Gerçekte bardağın düşüşü kısa sürdüğü ve havanın küçük bir etkisi olduğu için akıntı tamamen kesilmeyebilir; ama belirgin biçimde zayıfladığını görürsün. Ağırlıksızlıkta suyun nasıl davrandığının en güzel kanıtı, istasyonda havada duran küre biçimli su damlalarıdır. Dünya'daki gibi yere akmak yerine yüzey gerilimi nedeniyle küre hâline gelirler.

Merak edilenler

  1. Uzay istasyonunda yerçekimi gerçekten yok mudur?
  2. Delikli bardak düşerken su neden akmayı kesti?
  3. İstasyondaki bir astronot elindeki kalemi bıraksa ne olur? Neden?

Cevaplar: (1) Vardır; yüzeydekinin yaklaşık yüzde 89'u kadardır, ama istasyon ve içindekiler serbest düştüğü için ağırlık hissedilmez. (2) Su ve bardak birlikte düşer, su altındaki suya bastırmaz ve basınç farkı ortadan kalkar. (3) Kalem yere düşmez, olduğu yerde süzülür; çünkü kalem, astronot ve istasyon birlikte düşmektedir.

Fizikteki etki-tepki ilkesini görmek için balonlu ve gazlı roket deneyi rehberine de bakabilirsin.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) nedir? Ödev için kısa bilgi ve gözlem etkinliği
  2. Kuyruklu yıldız nedir? Okul ödevi için kuyruklu yıldız modeli nasıl yapılır?
  3. Eratosthenes deneyi nedir? Çubuk ve gölgeyle Dünya'nın çevresi nasıl ölçülür?
  4. Ay'ın evreleri gözlem çizelgesi: Bir ay boyunca Ay nasıl gözlenir?
  5. Uzay konulu afiş ve resim ödevi: fikirler ve dikkat edilecek noktalar
  6. Uzay konulu sunum ödevi nasıl hazırlanır? 10 slaytlık plan ve örnek

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi
  6. NASA'nın saha ekibi Arizona'da krater, lav mağarası ve kül tarlasında Ay ile Mars'a hazırlandı

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar