Barbarella (Jean-Claude Forest): konusu, bilimi ve okuma rehberi
Jean-Claude Forest'in 1962'de V Magazine'de başlattığı çizgi roman, gezegenden gezegene gezen özgür bir kadını anlatır ve 1968 Jane Fonda filminin kaynağıdır.
- Tür
- Çizgi roman
- Yazar
- Jean-Claude Forest
- İlk yayın yılı
- 1962
- Filmi / dizisi
- Sayfasını aç →
Barbarella, Fransız çizer ve yazar Jean-Claude Forest'in yarattığı bir bilimkurgu çizgi romanıdır. Kahramanı, gezegenden gezegene dolaşan, her gittiği yerde yeni bir maceraya karışan genç bir kadındır. İtalyanca kaynaklara göre hikâye, 40.000 yılında, Lythion gezegeninde geçer. Seri ilk kez 1962'de Fransa'daki V Magazine dergisinde yayımlandı; 1964'te Éric Losfeld'in ilk albümü, Fransa'da yetişkinlere yönelik ilk çizgi roman sayılacak kadar tartışma yarattı. Bugün daha çok Roger Vadim'in Jane Fonda'lı 1968 filmiyle tanınıyor, ama kaynak olan çizgi roman filmden hem daha eski hem de ondan oldukça farklı.
Bu yazıda çizgi romanın ne anlattığını, Forest'i, işin bilimle olan zayıf ama ilginç bağını ve nereden başlanabileceğini topluyoruz. Çizgi romanın Türkçe baskısına dair doğrulanmış bir bilgiye ulaşamadığımız için Türkçe baskı adı verilmiyor; yazı Fransızca, İngilizce, Almanca ve İtalyanca kaynaklardaki bilgilere dayanıyor.
Barbarella ne anlatıyor?
Barbarella, gezegenden gezegene seyahat eden, cesur ve meraklı bir kadındır. Forest, adını "biraz vahşi, yani barbar, ama aynı zamanda nazik biri" fikrinden türetmiştir; küçültme eki de bu nezaketi vurgular. Karakterin görünüşü Brigitte Bardot'yu hatırlatır; Forest onu, cinsel özgürlüğün tartışıldığı bir dönemde "özgür, vahşi, bağımsız ve yine de çok kadınsı" bir genç kadın olarak tasarladığını söylemiştir.
Anlatım bölümlere ayrılmıştır ve bölümler kendi içinde tamamlanır; Barbarella, suçlulara, canavarlara ve tuhaf yaratıklara karşı bir gezgin gibi yol alır. Seride bilimkurgu, erotizm ve mizah iç içe geçer. Bir yandan klasik uzay operası kalıpları vardır; öte yandan bu kalıplar ironiyle işlenir.
Kitabın özeti
Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır. Çizgi roman bölüm bölüm ilerlediği ve olay örgüsüne dair ayrıntılı bir kaynak özeti bulamadığımız için aşağıdaki özet, doğrulanabilen ana hatlarla sınırlı tutuldu; sahne sahne anlatım yapılmıyor.
İlk dönemin merkezinde, Lythion gezegeni ve orada bir kent olan Sogo vardır. Kaynaklar, buranın hükümdarını "Kara Kraliçe" diye adlandırır. Kara Kraliçe, serinin kötü karakteri olarak anılır. Hikâyenin önemli yan karakterlerinden biri Pygar'dır: kör bir "melek" olarak betimlenen Pygar, kuş-insan soyunun son temsilcisidir ve Barbarella onu yönlendirir. Bir diğer isim, yaşlı ve tek gözlü bir akıl hocası olan Profesör Ping'dir.
Anlatının genel çerçevesi şöyle özetlenebilir: Barbarella, 40.000 yılında yaşayan "meraklı ve girişken bir kız"dır; yolu suçlulara, canavarlara ve tuhaf dünyalara düşer. Bölümler kendi içinde tamamlandığı için hikâye parçaları arasında sıkı bir kronolojik bağ aranmaz; her bölüm yeni bir mekân ve yeni bir karşılaşma demektir. İlk albümün sansürle karşılaşması ve eserin "fantaerotik" (fantastik ile erotiğin birleşimi) diye anılan bir türün örneği sayılması, çizgi romanın o günün okuruna ne kadar şaşırtıcı geldiğini gösterir. Eleştirmenler eseri, klasik uzay operasının mizahla birleştiği, yetişkinlere dönük bir çizgi roman olarak değerlendirdi.
Lythion ve Sogo'daki bu karakterlerin çevresinde, Barbarella'nın bir yerden bir yere sürüklendiği, her yeni mekânda yeni bir tuhaf toplumla ve yeni bir tehlikeyle yüzleştiği bir yapı kurulur. Çizgi roman 1964'te ilk albümle, sonra 1974'te Les Colères du Mange-Minutes (Mange-Minutes'in Öfkeleri; Kesselring yayımladı), 1977'de Le Semble-Lune (Horay yayımladı) ve 1982'de dördüncü bir albümle devam etti. Barbarella'nın yanındaki kör Pygar'ın "melek" diye anılması, serinin gerçekçilikten çok masalsı bir dil kurduğunu da gösterir. Forest'in kendi tanımıyla kahraman özgür, vahşi ve bağımsızdır; bölümlerin ortak çizgisi de onun bu tavrıdır.
Yazar ve yazıldığı dönem
Jean-Claude Forest (1930-1998), Paris yakınlarındaki Le Perreux-sur-Marne'da doğdu. 1950'lerin başında Paris'te bir tasarım okulunu bitirdi ve hemen illüstratör olarak çalışmaya başladı. Barbarella 1962'de V Magazine'de yayımlanmaya başladı; İtalyanca kaynaklar tarihi 2 Nisan 1962 olarak verir. Çizgi roman kısa sürede büyük satış yaptı ve bir düzine kadar dile çevrildi. Forest, 1968'de İsveç'te "En İyi Uluslararası Çizgi Roman Sanatçısı" için verilen Adamson Ödülü'ne layık görüldü. Ağır astımla yaşadı ve 68 yaşında, 1998'de öldü.
Barbarella'nın doğduğu yıllar, uzay çağının heyecanının yüksek olduğu dönemdi. Valentina Tereshkova, 16 Haziran 1963'te Vostok 6 ile uçarak uzaya çıkan ilk kadın oldu; yani çizgi romanın yayımlanmasından yaklaşık bir yıl sonra, gerçekten bir kadın Dünya yörüngesine çıkmıştı. Forest ise kahramanını cinsel özgürlük çağının özgür ve bağımsız kadını olarak tasarlamıştı; bu iki damar, Barbarella'nın hem uzay hem özgürlük imgesi olarak okunmasını sağladı. Çizgi romanın ilk albümü Fransa'da sansürle karşılaştı; Almanca kaynaklara göre eser, bu müdahaleden sonra daha da tanındı.
Kitaptaki bilim
Barbarella'yı bir bilim çizgi romanı olarak okumak doğru olmaz. Eserin bilimsel iddiası yok; Forest, uzay operası kalıplarını bir yetişkin mizahı ve erotizm için zemin olarak kullanır. Lythion ve Sogo gibi yerler tamamen kurgusaldır, Kara Kraliçe'nin dünyası da öyle. Bu nedenle "kitaptaki bilim" bölümünü, doğrulanabilen gerçek bilgiyle bu hayal dünyası arasındaki farkı göstererek ele alıyoruz.
Birincisi, gezegenden gezegene sürekli gidip gelme fikri. Çizgi romanda uzay yolculuğu sıradan bir ulaşım gibidir. Gerçekte ise insanlı uçuşlar bugüne dek Dünya yörüngesi ve Ay ile sınırlı kaldı. Işıktan hızlı yolculuk, bugünkü fizik bilgisiyle mümkün görünmediği için bu seyahat bilim değil, anlatı kolaylığıdır.
İkincisi, çok sayıda yaşanabilir ya da en azından macera barındıran gezegen fikri. 1962'de Güneş dışı hiçbir gezegen bilinmiyordu. NASA'nın ötegezegen kataloğunda bugün 6.000'den fazla onaylı ötegezegen yer alıyor ve NASA, ilk ötegezegenlerin otuz yıldan biraz uzun bir süre önce bulunduğunu, bu sayıya o günden bugüne ulaşıldığını belirtiyor. Bu gezegenlerin çoğu, Forest'in hayal ettiği gibi kentleri ve krallıkları olan dünyalar değil; boyut, yörünge ve atmosfer gibi ölçümlerle tanımlanan uzak cisimlerdir. Başka bir deyişle, Barbarella'nın evreni gerçek evrenin yönüne doğru isabetli bir sezgi içerir, ama içeriği tamamen kurgudur.
Üçüncüsü, kuş-insan Pygar gibi yaratıklar. Bunlar tamamen fantastik öğelerdir; gerçek biyolojide insan ile kuşun melezi diye bir şey yoktur. Çizgi romanın değeri, bilimsel kesinlik değil, tarzı ve dönemin imgelemini taşımasındadır.
Etkisi ve ödülleri
Barbarella'nın etkisi çizgi romanın sınırlarını aştı. Çizgi roman Amerika'da önce Evergreen Review'nun 37-39. sayılarında (1965-1966) Richard Seaver'in çevirisiyle yayımlandı, Amerikan dağıtımında Grove Press de yer aldı; 1978'de Heavy Metal dergisinde de yer buldu. Almanca baskıları 1966'dan itibaren çeşitli yayınevlerinde çıktı; İtalya'da ise 1967 Ekim'inden itibaren Linus dergisinde yayımlandı. Eleştirmenler eseri bir yandan "klasik uzay operasını mizahla birleştiren" bir yetişkin çizgi romanı olarak değerlendirdi, bir yandan da "modaya uygun bir züppelik cazibesi" taşıdığını söyledi. Bugünün okuru ise onu zaman zaman "eskimiş ve cinsiyetçi" bulur; Barbarella aynı anda hem bir kültür ikonu hem tartışmalı bir figürdür.
Popüler kültürdeki izleri geniştir. Belçikalı şarkıcı Lio sahne adını bir Barbarella karakterinden aldı; Duran Duran adını, 1968 filmindeki kötü karakter Durand Durand'dan türetti. 2004 Mart'ında Viyana'da bir müzikal uyarlaması sahnelendi. 2017'den itibaren Dynamite Entertainment, seriyi farklı yaratıcı ekiplerle yeniden yayımlamaya başladı; 35'ten fazla yeni sayı çıktı. Ekim 2022'de ise Sydney Sweeney'nin başrolde olacağı yeni bir film duyuruldu; kaynaklarımız filmin o tarihte hâlâ geliştirme aşamasında olduğunu belirtiyor, güncel durumunu doğrulayamadık.
Uyarlamalar
Çizgi romanın en bilinen uyarlaması, Roger Vadim'in yönettiği ve Jane Fonda'nın oynadığı 1968 yapımıdır; film sayfamız: Barbarella. Yapımcılığını Marianne Productions ile Dino De Laurentiis Cinematografica'nın üstlendiği film, Paramount tarafından dağıtıldı. Senaryo üzerinde sekiz yazarın adı geçer ve film çizgi romandan ciddi biçimde ayrılır. Forest filmde tasarım danışmanı olarak çalıştı. Filmin görsel tasarımı eleştirmenlerce övüldü, öykü zayıf bulundu; zamanla bir kült film statüsüne ulaştı ve 2003'te Entertainment Weekly'nin en iyi 50 kült film listesinde 40. sırada yer aldı. Çizgi romanı okuyanlar için filmle çizgi roman arasındaki farkları görmek ayrı bir keyif olabilir.
Karakterleri
Kimlere uygun, nereden başlanır?
Barbarella, yetişkinlere yönelik bir çizgi romandır; erotik içeriği nedeniyle genç okuyuculara önerilmez. 1960'ların Avrupa çizgi romanına, uzay operasının mizahi yorumuna ve cinsel özgürlük döneminin imgelerine ilgi duyanlar için ilginç bir tarihsel belgedir. Bilimkurguyu bilimsel doğruluk için okuyanlar ise bu seride aradıklarını bulamaz.
- Başlangıç noktası: 1964 tarihli ilk albüm. Sonrası için sırayla Les Colères du Mange-Minutes (1974), Le Semble-Lune (1977) ve 1982 tarihli dördüncü albüm gelir.
- Filmle karşılaştırma: 1968 filmi çizgi romandan çok farklıdır; hangisinden başlarsanız başlayın, ikisini ayrı eserler olarak ele almak daha doğrudur.
- Aynı geleneğin başka örnekleri: Avrupa bilimkurgu çizgi romanına ilgi duyanlar için Valérian ve Laureline ile Incal sitemizde ayrıca ele alınıyor; Forest'in hayatı ve diğer işleri için Jean-Claude Forest sayfasına bakabilirsiniz.


























