Incal (Jodorowsky ve Mœbius): konusu, bilimi ve okuma rehberi

Incal (Fransızca özgün adı L'Incal), Şilili sinemacı ve yazar Alejandro Jodorowsky'nin senaryosunu yazdığı, Fransız çizer Jean Giraud'nun (Mœbius mahlasıyla) çizdiği altı albümlük bilimkurgu çizgi romanıdır. İlk bölümleri Aralık 1980'de Métal hurlant dergisinde çıkan hikâye, Les Humanoïdes Associés tarafından 1981-1988 arasında altı cilt olarak yayımlandı. Başkahramanı John Difool, sıradan bir özel dedektiftir; eline geçen "Işık Incal" adlı kristal onu iki galaksiye yayılan bir kozmik yolculuğa sürükler. Eser Fransız çizgi romanının en etkili bilimkurgu yapıtlarından biri sayılır ve Jodorowsky'nin "Jodoverse" diye anılan ortak evreninin başlangıcıdır.

Kitap ne anlatıyor?

Hikâye, bir insan egemenliğindeki galakside, yer altı gibi kapalı bir "çukur şehir"de başlar. Difool işini isteksizce yapan bir özel dedektiftir; elindeki kristalin, kendisini bir anda herkesin hedefi hâline getirdiğini fark eder. Kristali ele geçirmek isteyen çok sayıda taraf vardır: yaratıkların kendisi, yozlaşmış hükümet, isyancı bir örgüt ve karanlık bir kristale tapan teknorahipler. Difool'un yanında beton bir martı olan Deepo ile Animah ve Tanatah adlı iki kız kardeş gibi yardımcılar yer alır.

Çizgi roman bir "uzay macerası" kılığındadır, ama asıl ilgisi spiritüel bir arayışadır. Albüm adları simyanın "Büyük İş"inin evrelerine göndermeler taşır; Animah karakteri ise Carl Jung'un "anima" kavramından esinlenmiştir. Dolayısıyla okur burada bir bilimsel yolculuktan çok, bir kahramanın dönüşüm hikâyesini izler.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Hikâye, John Difool'un "Intihar Sokağı"ndan asit gölüne atılmasıyla ve polis tarafından kurtarılmasıyla başlar. Difool, ölmekte olan bir Berg yaratığından kristali aldığını inkâr eder; ama elindeki şey gerçekten de sonsuz güçlere sahip, kendisine inananı yönlendiren ve koruyan Işık Incal'dır. Onu arayan herkes kendi çıkarı için Difool'un peşine düşer: Bergler, çukur şehrin yozlaşmış hükümeti, Amok adlı isyancı grup ve Karanlık Incal'a tapan teknorahipler. Böylece sıradan bir dedektif, bilmediği bir savaşın ortasına düşer. Altı albüm, ilk dört ciltte Difool'un kristali kovalayan güçlerden kaçışı ve bir yerden başka bir yere savrulması, son iki ciltte ise "Beşinci Öz" (La cinquième essence) adı altında evrensel ölçekli bir sonuca doğru ilerlemesi biçiminde okunabilir.

Altı albüm boyunca Difool, yanına Deepo'yu, Animah ve Tanatah kardeşleri, efsanevi paralı asker Metabaron'u, evrenin gelecekteki lideri olacak ikili cinsiyetli Solune'u ve kurt başlı Kill Wolfhead'i katar. Hikâye dört gezegende geçer: çukur şehir Ter21, Techno-Gea, Aquaend ve Altın Gezegen. Teknorahipler, evreni yutmak üzere "Karanlık Yumurta"yı fırlatır; kahramanlar bunu durdurmak için yarışır. Albüm adları simyanın aşamalarına işaret ettiğinden, olay örgüsündeki her aşama aynı zamanda bir iç dönüşümün basamağı gibi okunur. Okur için macera, çatışma ve takip sahneleri bir yandan akarken, bir yandan da kahramanın ruhsal bir inisiyasyondan geçtiği hissi öne çıkar.

Sonda Difool, ilahi bir varlık olan Orh ile karşılaşır ve evreni değiştiren bir olaya tanıklık eder. Ardından başladığı yere, yani bir köprüden düşmeye geri döner. Başlangıçtaki ve sondaki düşüş aynı hareketle kapanır; kitabın yapısı düz bir çizgi değil, kapalı bir döngüdür. Bu yüzden sonuç bir zafer anlatısından çok, kahramanın yaşadığı yolculuğun ona ne kattığı üzerine bir tefekkürdür. Mekân ve zaman ölçeğinin büyüklüğüne rağmen anlatı, tek bir adamın kaderine bağlı kalır.

Yazarlar ve yazıldığı dönem

Alejandro Jodorowsky 17 Şubat 1929'da Şili'nin Tocopilla kentinde doğdu. Sinemadaki en bilinen filmleri El Topo (1970) ve The Holy Mountain (1973)'dır. 1970'lerin ortasında Frank Herbert'in Dune romanını sinemaya uyarlamak için kapsamlı bir hazırlık yaptı; kadroda Jean Giraud ve H.R. Giger gibi isimler vardı, ancak hiçbir stüdyo projeyi Jodorowsky'nin koşullarıyla finanse etmedi ve film çekilemedi. Incal bu başarısız projeden doğdu: çizgi roman, Giraud'nun tasarladığı fikirleri ve görselleri içinde barındırıyor ve genişletiyor.

Jean Giraud 8 Mayıs 1938'de Fransa'nın Nogent-sur-Marne kentinde doğdu, 10 Mart 2012'de Montrouge'da öldü. Batı türünde "Gir" imzasını, bilimkurguda "Mœbius" imzasını kullandı. 1963'ten itibaren Jean-Michel Charlier ile Blueberry serisini yaptı, 1974'te Métal hurlant dergisinin kurucuları arasında yer aldı; bu dergi, ABD'de Heavy Metal adıyla yayımlanarak onun Amerikalı okurlarla buluşmasını sağladı. Film dünyasında Alien (1979) için kostüm ve uzay giysisi tasarımlarında, Tron (1982) için storyboard ve konsept çalışmalarında yer aldı; The Abyss ve Beşinci Element için de konsept çalışmaları yaptı.

Seri, Zoran Janjetov ve José Ladrönn gibi çizerlerle uzayan ek kitaplarla genişledi. Bunların listesi aşağıdaki okuma sırası bölümündedir.

Çizgi romandaki bilim: kozmoloji mi, simya mı?

Incal sert bilimkurgu değildir; yazarın amacı bilimsel doğruluk değil, felsefi ve ruhani bir yolculuk anlatmaktır. Yine de bu hikâyenin bilimle kesiştiği birkaç yeri vardır ve gerçek astronomi ile karşılaştırmak bu kesişimleri netleştirir.

Işıktan hızlı yolculuk ve gezegenler arası mesafe

Difool'un dört gezegen arasında dolaşması, ışıktan hızlı yolculuğu sıradan bir olay olarak kabul eder. Gerçek dünyada böyle bir teknoloji yoktur; yıldızlararası seyahat için önerilen fikirler (nesil gemileri, solucan delikleri) hâlâ kuramsal düzeydedir. Bu konuları nesil gemileri ve solucan delikleri sayfalarında okuyabilirsiniz. Çizgi roman bu yolculuğu açıklamaya girişmez; asıl amaç, kahramanın iç yolculuğunu anlatmaktır.

Evreni yutan tehdit

Hikâyedeki "Karanlık Yumurta", evreni tüketmek üzere bilinçli bir güç tarafından fırlatılır. Bilimsel kozmolojide evrenin sonu için öne sürülen senaryolar ise ölçümlere ve fizik yasalarına dayanır ve bir kişinin ya da topluluğun iradesine bağlı değildir. Konunun kuramsal tablosu için Evrenin sonu sayfasına bakabilirsiniz. Hikâyenin kapanışındaki döngüsel yapı da bir çeşit "yeniden başlama" fikrini çağrıştırır, ama bu, çizgi romanın simgesel bir anlatım tercihidir; bir kozmolojik model önerisi değildir.

Simya ve psikoloji

Incal'in asıl "bilimi", simya ve Jung psikolojisinden aldığı simgelerdir. Bunlar doğa bilimi değil, felsefi ve sembolik gelenekler olduğu için, hikâye bilimsel bir sınama konusu olmaktan çok yorum konusudur. Okur bu açıdan çizgi romanı, bir bilimkurgu masalı olarak değil, simgesel bir anlatı olarak okumalıdır.

Etkisi ve ödülleri

Seri Fransızcadan on birden fazla dile çevrildi ve milyonlarca adet sattığı belirtiliyor. Rolling Stone, "En İyi 50 Süper Kahramansız Çizgi Roman" listesinde onu 30. sıraya yerleştirdi. Çizgi roman yazarı Mark Millar, eseri kurgulanmış en kusursuz çizgi romanlardan biri saydı. Eleştirmen Anthony Paletta, Incal'in yankılarını Miyazaki'nin eserlerinde, Otomo'nun Akira'sında, Blade Runner'da ve Star Wars ön üçlemesinde buldu. Kaynaklarda öne çıkan büyük bir ödül kaydı ise yok; bu yüzden etkisi, ödüllerden çok sanatçılar ve eleştirmenler üzerinden anlatılıyor.

1997'de yayımcılar, Luc Besson'un Beşinci Element filminin Incal'den unsurlar aldığı iddiasıyla dava açtı; dava reddedildi. Besson'un bir başka bilimkurgu uyarlaması için Valerian ve Bin Gezegen İmparatorluğu sayfasına, aynı çizgi roman geleneğinden gelen Valérian ve Laureline sayfasına bakabilirsiniz.

Uyarlamalar

Incal için tamamlanmış bir film ya da dizi uyarlaması yoktur. 2021'de Taika Waititi'nin yönetmenliğinde bir uyarlama duyuruldu; senaryoyu Jodorowsky, Jemaine Clement ve Peter Warren ile birlikte yazacaktı. Projenin güncel durumu bu sayfada doğrulanmadı; yayın tarihi verilmiyor. Jodorowsky'nin hiç çekilemeyen Dune projesi ise çizgi romanın doğuşunda önemli rol oynadı.

Okuma sırası ve evren

• The Incal / L'Incal (1980-1988): Jodorowsky ve Giraud (Mœbius); altı albüm. Albüm adları: L'Incal noir (1981), L'Incal lumière (1982), Ce qui est en bas (1984), Ce qui est en haut (1985), ardından 1988'de iki cilt hâlinde La cinquième essence.
• Before the Incal / Avant l'Incal (1988-1995): Jodorowsky ve Zoran Janjetov; öncül hikâye.
• After the Incal (2000): Jodorowsky ve Giraud.
• Final Incal (2008-2014): Jodorowsky ve José Ladrönn.

Aynı evrende Metabaron ve Technopriests gibi yan seriler de yayımlandı. İngilizcede seri, Heavy Metal dergisinde 1982-1984 arasında çıktı; Epic Comics (Marvel'ın bir kolu) 1988'de üç cilt yayımladı, 2011'den itibaren ise Humanoids Publishing çeşitli yeni baskılar yayımladı.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Görsel çarpıcılığı, felsefi katmanları ve alışılmadık anlatı yapısıyla Incal; Dune gibi geniş dünya kurgularından hoşlananlara, Mœbius'un çizgisine meraklılara ve bilimkurgunun sembolik yönünü sevenlere uygundur. Sert bilim isteyenler için ise doğru adres değildir. Başlamak için en güvenli yol, altı albümlük ana seriyi yayın sırasıyla okumaktır. Önerimiz, ana seriyle başlayıp öncül Before the Incal serisini sonra okumaktır; öncül, ana serinin başlangıcından önceki olayları anlatır. Eserin telifi sürdüğü için ücretsiz okuma bağlantısı verilmemiştir.