21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Urbain Le Verrier

Uranüs'ün yörüngesindeki sapmalardan yola çıkıp Neptün'ün yerini kâğıt üzerinde hesaplayan, gök mekaniğinin en önemli isimlerinden Fransız gökbilimci ve matematikçi.

Doğum tarihi
11 Mart 1811
Ülke
Fransa
Görevi
Gökbilimci ve matematikçi
Kurum
Paris Gözlemevi; Fransız Bilimler Akademisi
Rolü
Bilim insanı
Ölüm tarihi
23 Eylül 1877

Urbain Jean Joseph Le Verrier, gezegenlerin hareketini matematikle inceleyen gök mekaniği alanında çalışmış Fransız gökbilimci ve matematikçidir. Uranüs'ün yörüngesindeki açıklanamayan küçük sapmalardan yola çıkarak henüz kimsenin görmediği bir gezegenin yerini hesapladı; 23 Eylül 1846'da teleskop bu noktaya çevrildiğinde Neptün bulundu. Bu başarı, Newton mekaniğinin gücünü gösteren en çarpıcı örneklerden biri sayılır. Le Verrier, Merkür'ün yörüngesindeki bir tuhaflığı da ilk saptayanlardandır; bu sorun ancak yıllar sonra Einstein'ın kuramıyla çözülecekti.

Erken yaşamı ve eğitimi

Le Verrier, 11 Mart 1811'de Fransa'nın kuzeybatısındaki Saint-Lô kentinde doğdu. Fransa'nın önde gelen mühendislik ve bilim okullarından École Polytechnique'te okudu. Kariyerine gökbilimle değil kimyayla başladı: bir süre ünlü kimyager Gay-Lussac'ın yanında çalıştı ve fosfor bileşikleri üzerine makaleler yayımladı. Ardından ilgisini gökyüzüne çevirdi.

Gök mekaniğine geçişi

Gökbilimdeki ilk makalesi 1839'da çıktı ve Güneş Sistemi'nin kararlılığını, yani gezegen yörüngelerinin uzun zaman içinde dağılıp dağılmayacağını ele alıyordu. 1844-1847 yıllarında periyodik kuyruklu yıldızlar üzerinde çalıştı; Lexell, Faye ve de Vico kuyruklu yıldızlarını inceledi ve bazı kuyruklu yıldızların yörüngelerinin Jüpiter'in çekimiyle değiştiğini, yani aynı cisimlerin farklı yörüngelerle geri döndüğünü gösterdi.

Neptün'ün keşfi

19. yüzyılın ortasında Uranüs, gökbilimcilerin hesapladığı yolda tam olarak ilerlemiyordu. Newton'un kütleçekim yasasına göre beklenen konum ile gözlenen konum arasında küçük ama inatçı farklar vardı. Le Verrier, bu farkların Uranüs'ün ötesindeki görünmeyen bir gezegenin çekiminden kaynaklandığını varsaydı ve bu gezegenin gökyüzünde nerede olması gerektiğini hesapladı.

Son hesabını 31 Ağustos 1846'da Fransız Bilimler Akademisi'ne sundu. Ardından Berlin Gözlemevi'nden Johann Galle'ye bir mektup yazarak bu noktada arama yapmasını istedi. Mektup beş gün sonra ulaştı; Galle ve Heinrich d'Arrest aynı akşam, 23 Eylül 1846'da, yeni gezegeni Oğlak ile Kova takımyıldızlarının sınırında, öngörülen yerin 1 derece yakınında buldular. Arago'nun onun için "bir gezegeni kaleminin ucuyla keşfetti" dediği aktarılır.

İngiliz matematikçi John Couch Adams da benzer hesapları bağımsız olarak yapmıştı; ancak çalışması gezegen bulunana kadar yayımlanmadı. Adams, Kasım 1846'da Kraliyet Astronomi Derneği'ne yaptığı sunumda Le Verrier'nin önceliğini kabul etti. Yine de keşfin itibarının nasıl paylaşılacağı konusundaki tartışma bir ölçüde sürmektedir. Hikâyenin ayrıntısı Neptün'ün keşfi sayfasında.

Merkür ve "Vulkan" gezegeni

Le Verrier 1843'ten itibaren Merkür'ün yörüngesini de inceledi. 1859'da, Merkür'ün yörüngesinin Güneş etrafında yavaşça dönmesinin (günberi kayması) bilinen gezegenlerin çekimi ve Newton mekaniğiyle tam olarak açıklanamadığını bildirdi. Neptün'deki başarısından cesaret alarak Merkür'den de içeride, Güneş'e daha yakın bir gezegen ya da küçük cisimler kuşağı bulunabileceğini önerdi. Varsayımsal gezegene "Vulkan" adı verildi, fakat hiçbir zaman bulunamadı. Bu sapmanın gerçek açıklaması, 20. yüzyılda Einstein'ın genel görelilik kuramından geldi.

Paris Gözlemevi yılları

1846'da Fransız Bilimler Akademisi'ne seçildi. Kariyerinin büyük bölümünü Paris Gözlemevi'nde geçirdi ve 1854-1870 ile 1873-1877 yıllarında gözlemevinin müdürlüğünü yaptı. Yönetim tarzı yüzünden çıkan anlaşmazlıklar sonucunda 1870'te görevden uzaklaştırıldı; yerine gelen Charles Delaunay'ın 1873'te bir kazada boğulmasının ardından yeniden müdürlüğe getirildi.

1847'den itibaren gezegenlerin konumlarını önceden hesaplamaya yarayan kapsamlı tablolar üzerinde çalıştı. 1858'den başlayarak Paris Gözlemevi yıllıklarında yayımlanan bu tablolar, Fransa'nın resmî gökbilim almanağı Connaissance des Temps için yaklaşık 1912'ye kadar temel kaynak olarak kullanıldı. 1866'da Roma dönemi tarihlerini Jülyen takvimine çevirmek için çizelgeler de hazırladı; ancak bu çizelgelerde, Jül Sezar'ın MÖ 46'da takvime eklediği gün sayısına ilişkin yanlış bir varsayım dahil bazı hatalar bulunur.

11 Mart 1811'de başlayan hayatı, 23 Eylül 1877'de Paris'te sona erdi. Montparnasse Mezarlığı'na gömüldü; mezarının üzerinde büyük, taştan bir gök küresi bulunur.

Uzay ve astronomiye etkisi

Neptün'ün keşfi, bir gök cisminin önce hesapla öngörülüp sonra gözlemle doğrulanabileceğini gösterdi. Gözlenen hareketteki sapmalardan görünmeyen bir kütleyi çıkarma yöntemi, bugün de gökbilimin temel araçlarından biridir. Merkür'deki sapmayı saptaması ise farklı bir ders verdi: her uyumsuzluk yeni bir cisme işaret etmez, bazen kuramın kendisi değişmelidir. Bu iki çalışma birlikte düşünüldüğünde Le Verrier, hem Newton fiziğinin en büyük zaferlerinden birine hem de sınırlarını ortaya koyan ilk ipuçlarından birine imza atmıştır.

Mirası

1846'da Royal Society'nin Copley Madalyası'nı, 1868 ve 1876'da iki kez Kraliyet Astronomi Derneği Altın Madalyası'nı aldı. 1855'te İsveç Kraliyet Bilimler Akademisi'ne dış üye seçildi. Adı, Eyfel Kulesi'ne kazınmış 72 Fransız bilim insanı ve mühendisinin adı arasındadır. Ay'da ve Mars'ta birer krater, Neptün'ün bir halkası ve 1997 Leverrier asteroidi onun adını taşır. Paris Gözlemevi'nde bir heykeli bulunur; bir dönem 50 franklık Fransız banknotunda da yer aldı.

Bilmeye değer

  • Gökbilime geçmeden önce kimyacı olarak çalıştı ve fosfor bileşikleri üzerine makaleler yayımladı.
  • Öldüğü gün olan 23 Eylül, Neptün'ün bulunduğu günün tam 31. yıl dönümüydü.
  • Galle, Neptün'ü Le Verrier'nin mektubunun Berlin'e ulaştığı akşam buldu.
  • Adını Neptün'ün halkalarından birine, Ay ve Mars'taki kraterlere ve bir asteroide verdi.
  • Öngördüğü "Vulkan" gezegeni hiç bulunamadı; Merkür'deki sapmayı genel görelilik açıkladı.

Aynı alandan isimlerTümü →

Hakkındaki haberler

  1. Neptün'ün ötesinde görünmeyen bir dev mi var? Dokuzuncu Gezegen tartışması sürüyorNeptün'ün ötesinde görünmeyen bir dev mi var? Dokuzuncu Gezegen tartışması sürüyor16 Eylül 2026, 23:05

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Görev dosyalarıTümü →

  1. Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)NASA, ESA, JAXA, CSA, MBRSC
  2. Artemis MutabakatıArtemis MutabakatıNASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı
  3. Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon
  4. Sovyet Uzay ProgramıSovyet Uzay ProgramıSSCB (OKB-1 ve diğer tasarım büroları)

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor15 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar