Sergey Korolyov

Sergey Pavloviç Korolyov, Sovyetler Birliği'nin uzay programının baş tasarımcısıdır. İlk yapay uydu Sputnik 1'i, ilk insanlı uzay uçuşu olan Vostok 1'i ve ilk uzay yürüyüşünü yapan Voskhod 2'yi bir araya getiren ekip onun yönetimindeydi. Kimliği Soğuk Savaş boyunca devlet sırrı olarak saklandığı için dünya onun adını ancak ölümünden sonra, 1966'da öğrendi. Çoğu tarihçi onu Wernher von Braun'un Doğu'daki karşılığı sayar.

Hayatı

Korolyov 12 Ocak 1907'de bugün Ukrayna sınırları içinde bulunan Jitomir'de doğdu. Anne ve babası, o üç yaşındayken ayrıldı; çocukluğunu Nijin'de anneannesi ve dedesinin yanında geçirdi. Annesi daha sonra elektrik mühendisi Grigori Balanin ile evlenince üvey babası onun gelişimine olumlu etki etti. 1924'te Kiev Politeknik Enstitüsü'nün havacılık bölümüne girdi, 1926'dan 1929'a kadar Moskova'daki Bauman Teknik Üniversitesi'nde okudu. Uçak tasarımcısı Andrey Tupolev onun hocası ve koruyucusu oldu. 1930'da pilot belgesi aldı.

1931'de Friedrich Zander ile birlikte Tepkili Hareket Araştırma Grubu'nu (GIRD) kurdu. Grup, Kasım 1933'te Sovyetler Birliği'nin ilk sıvı yakıtlı roketi olan GIRD-X'i fırlattı. Ancak Stalin'in Büyük Tasfiyesi onun yolunu keskin biçimde kesti: 27 Haziran 1938'de uydurma suçlamalarla tutuklandı, Lubyanka hapishanesinde işkence gördü ve Sibirya'daki Kolıma çalışma kampında altın madenlerinde çalıştırıldı. Orada diş kaybetti, skorbüt ve kalp rahatsızlığı geçirdi. 1939'un sonunda Moskova'ya geri getirildi, cezası sekiz yıla indirildi. Eylül 1940'ta Tupolev'in araya girmesiyle, mahkûm mühendislerin çalıştığı özel bir araştırma tesisine (şaraşka) nakledildi ve savaş yıllarında uçak parçaları tasarladı. Haziran 1944'te serbest bırakıldı; ancak suçlamalar resmen ancak 1957'de kaldırıldı.

1945'te Kızıl Ordu'da albay rütbesiyle Almanya'ya gönderildi ve ele geçirilen V-2 roketlerini inceledi. Orada edindiği bilgilerle Sovyet balistik füze programının başına geçti. Özel hayatında 1931'de Ksenia Vinçentini ile evlendi ve 1935'te kızı Natalya doğdu; evlilik 1948'de bitti, 1949'da Nina Kotenkova ile evlendi. Gösterişten uzak bir yaşam sürdü. Çalışma disiplini sert, ekibine karşı talepkârdı; kozmonotlar ona hem saygı hem çekinme duyardı.

Çalışmaları

Korolyov'un önce V-2'nin kopyası R-1'i (1948), sonra menzili iki katına çıkan R-2'yi (1952) geliştirdi. Asıl sıçrama, dünyanın ilk kıtalararası balistik füzesi R-7 "Semyorka" (1957) ile geldi; yedi bin kilometre menzilli bu füze 21 Ağustos 1957'de ancak dördüncü denemede başarılı oldu. Korolyov, R-7'nin uydu fırlatmaya uygun olduğunu 1954'te önermişti. Sovyet yönetimi planı 1955'te onayladı, basit tasarımlı "PS" uydusu ise 25 Ocak 1957'de kabul edildi.

4 Ekim 1957'de Sputnik 1, insanlığın ilk yapay uydusu olarak yörüngeye çıktı. Korolyov, Amerikalıların öne geçeceğinden endişe ederek fırlatmayı iki gün öne almıştı. Ardından 3 Kasım'da köpek Laika'yı taşıyan Sputnik 2, 15 Mayıs 1958'de Sputnik 3 geldi. Ay programı da onun elinden çıktı: Luna 1 (2 Ocak 1959) kaçış hızına ulaşan ilk araç, Luna 2 (14 Eylül 1959) başka bir gökcismine çarpan ilk insan yapımı nesne, Luna 3 (7 Ekim 1959) Ay'ın görünmeyen yüzünü ilk fotoğraflayan uzay aracı oldu.

İnsanlı uçuş için Vostok'u tasarladı: küresel, tam otomatik, tek kişilik bir kapsül. 19 Ağustos 1960'ta köpekler Belka ve Strelka yörüngeden canlı döndü. 12 Nisan 1961'de Yuri Gagarin'in Vostok 1 ile ilk insanlı uzay uçuşunu yönetti; ardından Valentina Tereshkova, Vostok 6 ile uzaya çıkan ilk kadın oldu. Voskhod programı Hruşçov'un çok kişilik uçuş istemine yanıtıydı: 12 Ekim 1964'te üç kozmonot on altı tur attı, 18 Mart 1965'te Voskhod 2'den Aleksey Leonov ilk uzay yürüyüşünü yaptı ve zorlukla hava kilidinden içeri girebildi.

Mirası

1960'tan itibaren sağlığı bozuldu; 3 Aralık 1960'ta ilk kalp krizini geçirdi, sonraki yıllarda bağırsak kanaması, kalp ritmi bozukluğu ve safra kesesi sorunları yaşadı. 5 Ocak 1966'da rutin sayılan bir ameliyat için hastaneye yattı ve 14 Ocak 1966'da, ameliyat sırasında hayatını kaybetti; ölüm koşulları hâlâ tartışılır. Pravda'daki ölüm ilanı 16 Ocak'ta yayımlandı ve ilk kez adı, fotoğrafı, madalyalarıyla birlikte kamuoyuna duyuruldu. Kremlin Duvarı Mezarlığı'na gömüldü. Ölümüyle Sovyet Ay programı da büyük darbe aldı: halefi Vasili Mişin'in devraldığı N-1 roketi dört başarısız denemeden sonra 1972'ye kadar iptal edildi.

Korolyov, 1956 ve 1961'de iki kez Sosyalist Emek Kahramanı oldu, 1958'de Sovyet Bilimler Akademisi'ne seçildi, üç Lenin Nişanı aldı. Ay ve Mars'taki Korolyov kraterleri, 1855 numaralı asteroit, Moskova bölgesindeki Korolyov şehri ve RKK Enerji'nin "S. P. Korolyov" adı onu anar. Roketlerin kademe ayrılırken oluşturduğu görsel desen bile "Korolyov Haçı" adıyla bilinir.

Kısaca

• 12 Ocak 1907'de Jitomir'de doğdu; 14 Ocak 1966'da Moskova'da öldü.
• 1938'de tutuklandı, Kolıma kampında çalıştırıldı; 1944'te serbest kaldı.
• R-7 füzesini geliştirdi; Sputnik 1 (1957) ile ilk uyduyu yörüngeye çıkardı.
• Vostok 1 ile Yuri Gagarin'i (1961) ve Voskhod 2 ile ilk uzay yürüyüşünü (1965) mümkün kıldı.
• Kimliği ölümüne kadar devlet sırrıydı; adı ilk kez 1966'da açıklandı.
• Sovyet uzay programının baş tasarımcısı olarak anılır.

Fotoğraf: CC BY 4.0 · Wikimedia Commons