Arif Karabeyoğlu

Arif Karabeyoğlu (tam adıyla Mustafa Arif Karabeyoğlu), hibrit roket itkisi alanında uzmanlaşmış Türk mühendis ve akademisyendir. Stanford Üniversitesi'nde 1990'larda yürüttüğü çalışmalarla parafin bazlı yakıtların hibrit roketler için yeni bir yakıt sınıfı olarak öne çıkmasında rol oynadı; ardından ABD'de bu teknolojiyi geliştiren Space Propulsion Group şirketinin kurucuları arasında yer aldı. Koç Üniversitesi'nde öğretim üyeliği yapan Karabeyoğlu, Türkiye'nin Ay görevi için hibrit itki sistemi geliştiren DeltaV Uzay Teknolojileri'nin ilk döneminde genel müdürlük görevini üstlendi.

Eğitim

Karabeyoğlu, İstanbul Teknik Üniversitesi'nden 1991'de mezun oldu. Yüksek lisansını 1993'te, doktorasını 1998'de Stanford Üniversitesi Havacılık ve Uzay Mühendisliği Bölümü'nde tamamladı. Stanford Öğrenci Uzay Girişimi'nin (SSI) kayıtlarına göre 1990'larda Stanford'da parafin mumlarını hibrit roketler için yeni bir yakıt sınıfı olarak ortaya koydu; bu yakıtların yanma hızı, kullanılan diğer hibrit yakıtların yaklaşık beş katına ulaşıyordu.

Hibrit roket ve parafin yakıt

Hibrit roket, katı yakıtlı ve sıvı yakıtlı roketlerin arasında yer alan bir türdür: Yakıt katı hâlde motorun içinde bulunur, oksitleyici ise sıvı ya da gaz olarak ayrı bir tanktan pompalanır. Bu düzen, oksitleyici akışı kesilerek motorun durdurulabilmesi ve yakıtla oksitleyicinin ayrı tutulması sayesinde güvenlik açısından avantaj sağlar. Geleneksel hibrit yakıtların en büyük sorunu ise katı yakıt yüzeyinin çok yavaş "aşınması", yani yanma hızının düşük olmasıdır; bu da yeterli itki için karmaşık ve ağır motor tasarımlarını zorunlu kılar.

Parafin gibi sıvılaşan yakıtlar bu sorunu farklı bir yoldan çözer. Yanma sırasında yakıt yüzeyinde ince bir erimiş tabaka oluşur; üzerinden geçen hızlı gaz akışı bu tabakadan damlacıklar koparıp yanma bölgesine taşır. Böylece yakıt yalnızca buharlaşarak değil, damlacık hâlinde de tüketilir ve yanma hızı belirgin biçimde artar. Stanford'da 2003'te yayımlanan bir çalışmada parafin bazlı hidrokarbon yakıtın geleneksel hibrit yakıtlardan üç ila beş kat hızlı yandığı belirtiliyordu.

Space Propulsion Group ve ABD'deki kariyeri

Karabeyoğlu, doktora çalışmasından çıkan teknolojiyi ticarileştirmek için Kaliforniya'nın Sunnyvale kentinde Space Propulsion Group (SPG) şirketini kuranlar arasında yer aldı ve şirketin başkanı ile baş teknoloji sorumlusu oldu. Stanford SSI'nin 2012 tarihli tanıtımına göre SPG, hibrit roket motorlarını kendi tesislerinde üretiyor ve NASA ile ABD Hava Kuvvetleri'nden destek alıyordu.

Sabancı Üniversitesi'nin 2017'deki bir seminer duyurusunda yer alan özgeçmişe göre Karabeyoğlu; ABD Hava Kuvvetleri, NASA, Federal Havacılık İdaresi (FAA), ABD Donanması ve Scaled Composites tarafından desteklenen programlarda program yöneticisi ya da baş araştırmacı olarak görev yaptı. Scaled Composites'in Tier 1B programındaki kaza dahil, çeşitli kaza ve arıza incelemelerine katıldı. Birçok dergi makalesi ve konferans bildirisinin, çeşitli patentlerin ve hibrit roket itkisindeki kararsızlıklar üzerine bir kitap bölümünün yazarı. Stanford'da 2005'ten bu yana ileri roket itkisi dersi veriyor, Amerikan Havacılık ve Uzay Enstitüsü'nün (AIAA) hibrit roket itkisi kısa kursunda da ders veriyor. 2009-2011 yıllarında AIAA Hibrit Teknik Komitesi'ne başkanlık etti ve bu kuruluşun kıdemli üyesi (Associate Fellow) unvanını taşıyor.

Türkiye'ye dönüş: Koç Üniversitesi ve DeltaV

Karabeyoğlu, Stanford'daki danışman profesörlük görevini sürdürürken Koç Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü'nde öğretim üyesi olarak çalışmaya başladı. Üniversitenin araştırma arşivinde parafin bazlı hibrit roket motorları ve karbondioksitin oksitleyici olarak kullanımı gibi konularda yayınları bulunuyor.

2017'de kamu iştiraki olarak faaliyete geçen DeltaV Uzay Teknolojileri'nin ilk döneminde genel müdürlüğünü üstlendi. Şirket bugün kendi açıklamalarına göre Türkiye Uzay Ajansı ile yürütülen Ay Araştırma Programı'ndaki Ay'a sert iniş görevi için hibrit itki sistemini geliştiriyor, sonda roketleri ve uzay itki sistemleri üzerinde çalışıyor. DeltaV'nin iki kademeli hibrit roket sistemi, şirketin duyurusuna göre 200 kilometrenin üzerindeki irtifaya ulaşarak hibrit roket motorlarıyla erişilen irtifa rekorunu kırdı. Şirketin genel müdürlüğünü bugün Mehmet Kahraman yürütüyor. Türkiye'nin Ay aracı hakkında ayrıntılar için AYAP-1 sayfamıza bakabilirsiniz.

Kısaca

• İTÜ mezunu (1991); Stanford'da yüksek lisans (1993) ve doktora (1998).
• Stanford'da parafin mumlarını hızlı yanan hibrit roket yakıtı olarak öne çıkaran çalışmalar.
• Space Propulsion Group'un kurucularından; başkan ve baş teknoloji sorumlusu.
• Koç Üniversitesi öğretim üyesi, Stanford'da danışman profesör; AIAA Associate Fellow.
• DeltaV Uzay Teknolojileri'nin ilk döneminde genel müdür.