21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Hideo Itokawa

Hideo Itokawa, savaş uçağı tasarımcılığından Japonya'nın ilk uydusuna uzanan roket çalışmalarını başlatan mühendistir; adını bir asteroit taşır.

Doğum tarihi
20 Temmuz 1912
Ülke
Japonya
Görevi
Havacılık mühendisi ve roket öncüsü
Kurum
Tokyo Üniversitesi
Rolü
Mühendis
Ölüm tarihi
21 Şubat 1999

Hideo Itokawa (1912-1999), Japonya'nın uzay çalışmalarının temelini atan havacılık mühendisidir. Önce savaş uçakları tasarlayan ekibin başında yer aldı, ardından Tokyo Üniversitesi'nde küçük katı yakıtlı roketlerle başlayan bir programı yürüttü. Bu programın devamı, Japonya'nın 1970'te kendi roketiyle uzaya gönderdiği ilk uydu olan Ohsumi'ye uzandı. Sıkça "Japonya'nın roket babası" diye anılır; bir asteroit ve o asteroite giden uzay aracı da onun adını taşır.

Hayatı ve eğitimi

Itokawa 20 Temmuz 1912'de Tokyo'da doğdu. 1935'te Tokyo İmparatorluk Üniversitesi'nden (bugünkü Tokyo Üniversitesi) havacılık mühendisliği alanında mezun oldu. 21 Şubat 1999'da, 86 yaşındayken öldü.

Kariyeri iki ayrı dönemde okunabilir: savaş yıllarında uçak mühendisliği, sonraki on yıllarda ise roket ve uzay bilimi. İkisini birbirine bağlayan şey, aerodinamik ve itki konusundaki mühendislik birikimiydi.

Nakajima'da uçak tasarımı: Ki-43 Hayabusa

İkinci Dünya Savaşı döneminde Itokawa, Nakajima Uçak Şirketi'nde çalıştı. Şirketin geliştirdiği Ki-43 av uçağının tasarım ekibine liderlik ettiği kaynaklarda belirtilir. Bu uçağın ilk prototipi 1939 Ocak başında ilk uçuşunu yaptı. Müttefiklerin kullandığı rapor adı "Oscar" idi; Amerikalı pilotlar uçağa bazen görünüşü yüzünden "Army Zero" da diyordu, çünkü Mitsubishi A6M Zero'ya benziyordu. Tüm versiyonlarıyla toplam 5.919 adet üretildi; bu rakam onu Zero'dan sonra savaşın en çok üretilen ikinci Japon av uçağı yapıyor.

Uçağın Japonca adı "Hayabusa" (隼), yani peregrine şahini (Peregrine falcon) demektir. Aynı sözcük yıllar sonra, Itokawa'nın adını taşıyan asteroite giden uzay aracının da adı olacaktı.

Üniversite kariyeri

Itokawa 1941'de Tokyo Üniversitesi'nde yardımcı profesör oldu, 1948'de aynı üniversitede profesörlüğe yükseldi ve 1967'de üniversitedeki görevinden emekli oldu. Roket çalışmaları bu akademik görevin içinde, üniversitenin laboratuvarlarında başladı.

Kalem Roket ve ilk deneyler

Itokawa 1954'te Tokyo Üniversitesi'nde bir roket geliştirme merkezi oluşturdu. Çalışmayı yürüten grup, aviyonik ve ses üstü aerodinamik alanında araştırma yapan bir ekipti. Bu ekibin 1955'te ürettiği Pencil Rocket (Kalem Roket), adından anlaşılacağı gibi bir kalem boyutundaydı: 23 cm uzunluğunda, 1,8 cm çapında ve yaklaşık 200 gram ağırlığındaydı. Tek kademeli, katı yakıtlıydı ve motorunda "çift bazlı" tipte dumansız barut kullanıldı. Doğrulanmış motor değerleri şöyle: 112 atmosferlik iç basınç, 63 milisaniyelik yanma süresi ve yaklaşık 29 kilogramlık itki.

Roketin ilk yer testi 11 Mart 1955'te Tokyo'nun Kokubunji semtinde yapıldı. 12 Nisan 1955'te ise hükûmet yetkilileri ve basının önünde halka açık bir gösteri düzenlendi. Roket dikey değil yatay uçurulduğu için, her ne kadar sıkça "Japonya'nın ilk katı yakıtlı roketi" diye anılsa da, bir yükselme denemesi değildi. Kaynaklarda toplam 29 başarılı atış anılıyor. Bu küçük programın devamında, atmosfer gözlemleri için tasarlanan daha büyük Kappa 6 roketi geliştirildi.

Enstitü ve Ohsumi uydusu

Itokawa'nın denemeleri, Tokyo Üniversitesi bünyesindeki bir araştırma kuruluşunun çekirdeğini oluşturdu. Bugün JAXA'nın Uzay ve Astronotik Bilimler Enstitüsü (ISAS) olarak bilinen yapı, 1950'lerde üniversitenin Endüstriyel Bilimler Enstitüsü içindeki küçük katı yakıtlı roket deneylerinden doğdu. 1964'te "Uzay ve Havacılık Bilimleri Enstitüsü" adıyla üniversite içinde resmen kuruldu; 1981'de üniversiteden ayrılıp üniversiteler arası ulusal bir araştırma kuruluşu oldu ve adı bugünkü hâline çevrildi. 2003'te üç ulusal havacılık ve uzay kuruluşunun birleşmesiyle JAXA'nın içine girdi.

Bu çizginin ilk büyük başarısı 11 Şubat 1970'de geldi. Itokawa'nın eski ekibi, Lambda 4S-5 roketiyle Kagoshima Uzay Merkezi'nden (Uchinoura, Ohsumi Yarımadası) Ohsumi adlı uyduyu yörüngeye yerleştirdi. Böylece Japonya, Sovyetler Birliği, ABD ve Fransa'dan sonra uyduyu kendi imkânlarıyla yörüngeye koyan dördüncü ülke oldu. Uydunun kütlesi 24 kilogramdı; yörüngesinin yerberi yaklaşık 335 km, yeröte noktası yaklaşık 5.150 km idi, eğimi 31,0 derece, dolanım süresi 144,0 dakikaydı. Yüksek yörünge sıcaklıkları nedeniyle gücünü kaybettiği için görevi 14-15 saat sürdü; ancak uydu 33 yıl, 5 ay ve 21 gün boyunca yörüngede kaldı ve 2 Ağustos 2003'te atmosfere girdi. Lambda 4S serisinin önceki denemeleri başarısızlıkla sonuçlanmıştı; bu başarı o yüzden de önemliydi.

ISAS'ın sonraki on yıllardaki işleri de bu temele dayanır: 1979'dan itibaren art arda X-ışını astronomisi uyduları (ilki Hakucho), 1985'te Halley Kuyruklu Yıldızı'na gönderilen Sakigake ve Suisei araçları, 1990'da ilk Ay sondası Hiten ve 2003'te fırlatılan Hayabusa.

Asteroit Itokawa ve Hayabusa

25143 Itokawa, 26 Eylül 1998'de LINEAR programı tarafından keşfedilen bir yakın Dünya asteroididir; ilk adı (geçici belirlemesi) 1998 SF36 idi ve sonradan Hideo Itokawa'nın anısına adlandırıldı. Yaklaşık 535 x 294 x 209 metrelik ölçüleriyle fıstık biçimli bir cisimdir, ortalama çapı kabaca 330 metredir ve 12,132 saatte bir döner. S tipi taşlı bir asteroittir; yoğunluğu 1,9-1,95 g/cm³ olarak verilir, bu da onu tek parça bir kaya değil, zayıf kütleçekimiyle bir arada duran bloklar yığını ("moloz yığını") yapar. Araştırmalar, iki küçük asteroitin birleşmesiyle oluşmuş olabileceğini düşündürür.

Hayabusa'nın 2005'teki yaklaşması sırasında görüntülenen fıstık biçimli asteroit Itokawa
JAXA / ESO, CC BY 4.0

Japon uzay aracı Hayabusa 9 Mayıs 2003'te Uchinoura'dan bir M-V roketiyle fırlatıldı. Dört ayrı birimden oluşan ksenon iyon motorlarını yaklaşık iki yıl boyunca neredeyse kesintisiz çalıştırarak 12 Eylül 2005'te Itokawa'ya ulaştı. Görevin asıl amacı örnek getirmekti; ama mühendisler uzay aracını aynı zamanda yeni teknolojiler için bir deneme platformu olarak tasarlamıştı ve iyon motorunun çalışması başarının temel ölçütüydü.

Yolculuk sorunsuz geçmedi. Reaksiyon çarklarından ikisi (X ekseni 31 Temmuz 2005'te, Y ekseni 2 Ekim 2005'te) arızalandı; bir iticide sızıntı oluştu. Kasım 2005'te iki iniş denemesi yapıldı. 19 Kasım'daki ilk denemede örnekleme dizisi, bir sensör iniş sırasında engel algıladığı için tetiklenmedi; ancak sonraki analiz aracın yüzeye temas ettiğini doğruladı. Küçük MINERVA iniş aracı 12 Kasım 2005'te bırakıldı, fakat fazla yüksekten bırakıldığı için asteroitin çekiminden kurtulup uzaya savruldu. 8 Aralık 2005'te ani bir yön değişiminin ardından iletişim kesildi. Dünya'ya dönüş başta 2007 için planlanmıştı; sorunların giderilmesiyle tarih 13 Haziran 2010'a kaydı.

Hayabusa'nın 13 Haziran 2010'da Avustralya'daki Woomera Test Alanı üzerinde atmosfere girişi
NASA, Flickr Commons (kamu malı)

Örnek kapsülü 13 Haziran 2010'da atmosfere girdi, Avustralya'nın Woomera bölgesinde bulundu ve 14 Haziran'da toplandı. İçinden yaklaşık 1.500 tanecik çıktı; çoğu 10 mikrometreden küçüktü. Bu, bir asteroitten örnek getiren ilk görev oldu. Çözümlemeler Itokawa'nın bileşiminin Dünya'daki "LL kondrit" meteoritlerine uyduğunu, 2018-2021 arasındaki çalışmalar ise örneklerde su ve organik bileşiklerin bulunduğunu gösterdi.

Roketten asteroite uzanan çizgi
Uzay Gündem
Verileri göster
1912Tokyo'da doğdu
1935Tokyo İmparatorluk Üniversitesi'nden…
1955Kalem Roket testleri
1964Enstitü üniversite içinde kuruldu
1970Ohsumi yörüngede
1999Hayatını kaybetti
2005Hayabusa Itokawa'da
2010Örnek kapsülü Dünya'da

Yazar ve kamuya mal olmuş kişilik

Itokawa, bilim insanlığının yanında çok okunan bir yazardı: 49 kitap yazdı ve bunlar arasında çok satanlar oldu. Basketbol, golf ve yüzme gibi sporların yanı sıra birkaç müzik aletiyle de ilgilendiği, felsefeye ve mah-jong oyununa ilgi duyduğu kaynaklarda anılır. "Dr. Roket" lakabıyla tanınır ve "Japonya'nın uzay çalışmalarının babası" diye betimlenir.

Neden önemli?

  • Savaş yıllarında uçak tasarımı, ardından küçük roketlerle başlayan bir deneme programına geçti; bu program Japonya'nın uzay kuruluşunun çekirdeği oldu.
  • Onun öncülük ettiği çizginin ürünü Ohsumi, 1970'te Japonya'yı kendi roketiyle uydu fırlatan dördüncü ülke yaptı.
  • 25143 Itokawa asteroiti anısına adlandırıldı; Hayabusa görevi o asteroitten ilk kez örnek getirdi.
  • Kalem Roket'ten Hayabusa'ya uzanan çizgi, küçük ölçekli deneylerin on yıllar içinde gezegenler arası görevlere dönüşebildiğini gösterir.

Aynı alandan isimlerTümü →

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Görev dosyalarıTümü →

  1. Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)NASA, ESA, JAXA, CSA, MBRSC
  2. Artemis MutabakatıArtemis MutabakatıNASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı
  3. Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon
  4. Sovyet Uzay ProgramıSovyet Uzay ProgramıSSCB (OKB-1 ve diğer tasarım büroları)

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar