21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Reinhard Genzel

Samanyolu'nun merkezindeki süper kütleli kara deliği yıldız yörüngeleriyle ortaya koyan, 2020 Nobel Fizik Ödülü'nü Andrea Ghez ve Roger Penrose'la paylaşan Alman astrofizikçi.

Doğum tarihi
24 Mart 1952
Ülke
Almanya
Görevi
Astrofizikçi
Kurum
Max Planck Dünya Dışı Fizik Enstitüsü; Kaliforniya Üniversitesi Berkeley; Münih Ludwig Maximilian Üniversitesi
Rolü
Bilim insanı

Reinhard Genzel, Samanyolu'nun tam merkezinde Güneş'in milyonlarca katı kütleye sahip, son derece sıkışık bir cisim bulunduğunu yıldızların hareketlerinden ortaya koyan Alman astrofizikçidir. Ekibi, Sagittarius A* adı verilen radyo kaynağının çevresinde dönen yıldızları on yıllarca izleyerek bu cismin bir süper kütleli kara delik olduğuna dair en güçlü kanıtlardan birini sundu. Bu çalışmayla 2020 Nobel Fizik Ödülü'nü Andrea Ghez ve Roger Penrose'la paylaştı. Genzel, Garching'deki Max Planck Dünya Dışı Fizik Enstitüsü'nün yöneticilerinden biridir.

Erken yaşamı ve eğitimi

Genzel 24 Mart 1952'de o zamanki Batı Almanya'nın Bad Homburg vor der Höhe kentinde doğdu. Freiburg ve Bonn üniversitelerinde fizik okudu. 1978'de Max Planck Radyo Astronomi Enstitüsü'nde, Peter Georg Mezger danışmanlığında radyo astronomisi alanında doktorasını tamamladı.

Kariyeri

Doktorasının ardından ABD'ye giderek Massachusetts'in Cambridge kentindeki Harvard-Smithsonian Astrofizik Merkezi'nde çalıştı. 1980-1982 arasında Kaliforniya Üniversitesi Berkeley'de Miller Araştırma Bursu'yla bulundu ve 1981'de burada profesör oldu. 1986'da Almanya'ya dönerek Garching'deki Max Planck Dünya Dışı Fizik Enstitüsü'nün yöneticilerinden biri oldu. 1988'den beri Münih Ludwig Maximilian Üniversitesi'nde onursal profesördür. 1999-2016 arasında Berkeley'de yarı zamanlı ortak profesörlük yaptı ve bugün oranın emekli profesörüdür.

Bilime katkıları

Genzel'in çalışma alanı kızılötesi ve milimetre altı dalga boylarında gökbilimdir; yerdeki ve uzaydaki teleskoplar için gözlem aygıtları geliştirmek de işinin önemli bir parçasıdır. Gökadamızın merkezi, aradaki yoğun toz nedeniyle görünür ışıkta gözlenemez; ancak kızılötesi ışık bu tozu aşabilir. Genzel'in ekibi bu sayede Sagittarius A* çevresindeki yıldızları tek tek izleyebildi.

Yıldızların yörüngeleri, Kepler'in gezegen hareketleri için kurduğu yasalara benzer biçimde merkezdeki kütleyi hesaplamaya olanak tanır. Ekip 2002'de S2 adlı yıldızın on yıllık izlemesini yayımladı. 16 yıllık izlemenin ardından, merkezdeki cismin kütlesini yaklaşık 4,3 milyon Güneş kütlesi olarak hesapladılar. Genzel'in ifadesiyle gökadamızın merkezindeki yıldız yörüngeleri, yaklaşık dört milyon Güneş kütlesinde bir kütle yoğunlaşmasına işaret ediyordu. Bu kadar büyük bir kütlenin bu kadar küçük bir hacme sığması, onu bir süper kütleli kara delik olarak yorumlamanın en akla yatkın açıklama olduğunu gösterdi.

2018'de, Çok Büyük Teleskop (VLT) sisteminin dört teleskobunu tek bir aygıt gibi birleştiren GRAVITY girişimölçeriyle yapılan gözlemlerle S2'nin kara deliğe en çok yaklaştığı an izlendi; Genzel'in bildirdiğine göre yıldız bu sırada saniyede yaklaşık 7650 kilometre hıza ulaştı. Bu gözlem, genel göreliliğin öngördüğü kütleçekimsel kızıla kaymanın, yani güçlü kütleçekim alanından çıkan ışığın dalga boyunun uzamasının, bir süper kütleli kara delik yakınında sınanmasını sağladı. Girişimölçer, birbirinden uzaktaki teleskoplardan gelen ışığı birleştirerek çok daha büyük tek bir teleskobun keskinliğine yaklaşan görüntüler elde etmeye yarar; bu sayede kara deliğe çok yakın geçen yıldızın konumu son derece hassas ölçülebildi. Genzel'in ilgi alanı yalnız gökadamızın merkeziyle sınırlı değildir; gökadaların oluşumu ve evrimi üzerine de çalışmaktadır.

Nobel Fizik Ödülü

2020 Nobel Fizik Ödülü'nün yarısı, “gökadamızın merkezinde süper kütleli sıkışık bir cismin keşfi” için Genzel ile Kaliforniya Üniversitesi Los Angeles'tan (UCLA) Andrea Ghez'e verildi. Ghez, 10 metrelik Keck teleskoplarıyla gökadamızın merkezini ayrı bir ekiple inceliyordu. Ödülün diğer yarısı, kara delik oluşumunun genel göreliliğin sağlam bir öngörüsü olduğunu keşfettiği için Roger Penrose'a gitti.

Uzay ve astronomiye etkisi

Genzel'in çalışmaları, kara deliklerin kuramsal bir olasılık olmaktan çıkıp gözlemle ölçülen gök cisimlerine dönüşmesinde önemli bir adımdır. Samanyolu'nun merkezindeki kara deliğin kütlesinin yıldız yörüngeleriyle doğrudan ölçülebilmesi, gökadaların merkezindeki dev kara deliklerin incelenmesinde bir ölçüt oluşturdu. Ayrıca gökadamızın merkezi, genel göreliliğin uç koşullarda sınanabildiği ender doğal laboratuvarlardan biri hâline geldi.

Mirası

Genzel, Nobel'den önce de pek çok ödül aldı: 1980'de Otto Hahn Madalyası, 1990'da Gottfried Wilhelm Leibniz Ödülü, 2003'te Balzan Ödülü, 2008'de Shaw Ödülü, 2011'de Karl Schwarzschild Madalyası, 2012'de Crafoord Ödülü ve Tycho Brahe Ödülü, 2014'te Harvey Ödülü ve Herschel Madalyası. Adını dönmeyen bir kara deliğin olay ufkunu veren ilk kesin çözümü bulan Karl Schwarzschild'dan alan madalya ile 16. yüzyılın büyük gözlemcisi Tycho Brahe'nin adını taşıyan ödül, onun gözlem odaklı çalışmalarının gökbilim topluluğunda nasıl karşılık bulduğunu gösterir. 2013'te Almanya'nın bilim ve sanat alanındaki Pour le Mérite nişanına layık görüldü. Fransız Bilimler Akademisi (1998), ABD Ulusal Bilimler Akademisi (2000) ve Kraliyet Cemiyeti (2012) yabancı üyesidir; 2020'de Papalık Bilimler Akademisi üyeliğine seçildi.

Bilmeye değer

  • Doktorasını radyo astronomisi alanında yaptı, ünü ise kızılötesi gözlemlerden geldi.
  • Ekibinin izlediği S2 yıldızı, kara deliğe en çok yaklaştığı anda saniyede yaklaşık 7650 kilometre hıza ulaştı.
  • Gökadamızın merkezindeki kütleyi yaklaşık 4,3 milyon Güneş kütlesi olarak hesaplayan Alman ekibin başındaydı.
  • Hem Almanya'da hem ABD'de profesörlük yaptı.

Fotoğraf: HHgarching · CC BY-SA 3.0 · Wikimedia Commons

Aynı alandan isimlerTümü →

Hakkındaki haberler

  1. Samanyolu'nun kara deliğini besleyen gaz yumakları çifte yıldız IRS 16SW'den gelmiş olabilirSamanyolu'nun kara deliğini besleyen gaz yumakları çifte yıldız IRS 16SW'den gelmiş olabilir20 Kasım 2026, 16:34
  2. Interstellar'daki zaman yavaşlaması gerçek mi? Kara delik yakınında ölçülen saatlerInterstellar'daki zaman yavaşlaması gerçek mi? Kara delik yakınında ölçülen saatler30 Ekim 2026, 17:32
  3. Galaksinin en hızlı yıldızı S301, kara deliğin dönüşünü ölçebilirGalaksinin en hızlı yıldızı S301, kara deliğin dönüşünü ölçebilir21 Ağustos 2026, 14:00
  4. Samanyolu'nun en hızlı yıldızı kara deliğin dönüşünü hissediyorSamanyolu'nun en hızlı yıldızı kara deliğin dönüşünü hissediyor19 Ağustos 2026, 18:00

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Görev dosyalarıTümü →

  1. Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)Lunar Gateway (Ay Geçidi istasyonu)NASA, ESA, JAXA, CSA, MBRSC
  2. Artemis MutabakatıArtemis MutabakatıNASA ve ABD Dışişleri Bakanlığı
  3. Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon Leo (Project Kuiper)Amazon
  4. Sovyet Uzay ProgramıSovyet Uzay ProgramıSSCB (OKB-1 ve diğer tasarım büroları)

Son haberler

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor14 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar