Mary Jackson

Mary Winston Jackson, 1958'de NASA'nın ilk Afro-Amerikalı kadın mühendisi olarak tarihe geçti. Langley Araştırma Merkezi'nde rüzgâr tüneli ve uçuş deneyi verilerini inceleyen bir mühendisti; kariyerinin ikinci yarısında ise NASA'da kadınların ve azınlıkların işe alınması ile terfisi için çalıştı. 2016 yapımı "Gizli Sayılar" filmiyle tanındı, ölümünden sonra NASA'nın Washington'daki genel merkez binasına adı verildi.

Hayatı

Mary Jackson, 9 Nisan 1921'de Virginia'nın Hampton kentinde doğdu. Hampton Enstitüsü'nde (bugünkü Hampton Üniversitesi) matematik ve fizik bilimleri alanında iki lisans diploması aldı (1942). Önce öğretmenlik ve çeşitli işlerde çalıştı; ayrımcılığın yaygın olduğu Virginia'da, eğitimine uygun mesleki fırsatlar kısıtlıydı.

1951'de NACA'nın Langley merkezinde, ırk ayrımına tabi tutulan Batı Alanı Hesaplama Bölümü'nde "insan bilgisayar" olarak işe başladı. 1953'te mühendis Kazimierz Czarnecki, onu mühendislik eğitimi almaya teşvik etti. Mühendis kadrosuna geçmek için Virginia Üniversitesi'nin gece derslerinden lisansüstü matematik ve fizik dersleri alması gerekiyordu. Bu dersler o dönemde yalnızca beyazlara ayrılmış okulda verildiği için özel izin almak zorunda kaldı. Dersleri tamamlayınca 1958'de NASA'nın ilk siyahi kadın mühendisi oldu.

Kariyeri

Jackson, Langley'deki çeşitli aerodinamik bölümlerinde rüzgâr tüneli ve uçuş deneyi verilerini çözümleyen bir mühendis olarak çalıştı. On iki teknik makale yazdı veya ortak yazar oldu. Çalışmaları, uçak ve uzay araçlarının havada davranışını anlamak ve sınırlarını belirlemek için gerekli olan hava akımı verilerini yorumlamaya dayanıyordu.

Mühendis olarak otuz dört yıl ilerledikten sonra 1979 dolaylarında, Jackson daha yüksek bir mühendislik görevini, daha az ücretli bir göreve çevirmeyi kabul etti: Federal Kadın Programı ve Pozitif Ayrımcılık Programı'nın yöneticisi oldu. Bu görevinde NASA'nın bilim, mühendislik ve matematik alanlarındaki işe alım ve terfi uygulamalarını kadınlar lehine etkilemek için çalıştı; kadınların NASA'da bilim, mühendislik ve matematik kariyeri edinmesi için çaba gösterdi. 1985'te emekli oldu.

Jackson'ın başlangıç noktası olan Batı Alanı Hesaplama Bölümü, 1940'larda İkinci Dünya Savaşı sırasında kurulmuş ve siyahi kadın matematikçileri işe almıştı. Bölüm, ırk ayrımı kuralları yüzünden ayrı bir binada çalışıyor, ayrı yemek ve dinlenme alanları kullanıyordu. NACA'nın NASA'ya dönüştüğü 1958'de bölüm kapatıldı ve çalışanları Langley'nin diğer birimlerine dağıtıldı. Jackson'ın mühendisliğe geçişi tam da bu geçiş yılına denk gelir. Hikâyesi, ırk ve cinsiyet engellerinin hem hukuki hem de gündelik yapıları nasıl belirlediğini, onları aşmanın da bireysel başarının yanı sıra kurumsal değişim gerektirdiğini gösterir. Margot Lee Shetterly'nin 2016'da yayımlanan "Gizli Sayılar" kitabı ve aynı adlı film, Jackson'ın ve meslektaşlarının hikâyesini geniş kitlelere ulaştırdı.

Mirası

Jackson, 11 Şubat 2005'te Hampton'da 83 yaşında öldü. Ölümünden sonra daha çok tanındı: 2018'de Salt Lake City'deki bir ilkokul onun adını aldı. 2019'da Kongre Altın Madalyası, aynı ödül Katherine Johnson, Dorothy Vaughan ve Christine Darden ile birlikte "Gizli Sayılar" için verildi. 26 Şubat 2021'de NASA, Washington'daki genel merkez binasının adını "Mary W. Jackson NASA Genel Merkezi" olarak değiştirdi. 2016 yapımı "Gizli Sayılar" filminde onu Janelle Monáe canlandırdı.

Jackson'ın hikâyesi, uzay çağının arkasında yalnızca astronotların ve roket mühendislerinin değil, onların hesaplarını yapan, verilerini çözümleyen ve sistemleri daha adil hâle getirmeye çalışan insanların da bulunduğunu hatırlatır. Aynı zamanda, ırk ve cinsiyet engellerini aşmak için eğitimden, kuralları öğrenmeye ve başvuru yollarını zorlamaya kadar uzanan çok yönlü bir çabayı gösterir.

Bugün Langley'deki yeni nesil mühendisler için Jackson, hem teknik yeteneğin hem de kurumsal değişim için gösterilen sabrın bir simgesidir. Adının taşındığı genel merkez binası, NASA'nın tarihindeki bu katkıyı herkesin görebileceği bir yerde yaşatır.

Jackson, mühendisliğin yanı sıra toplumsal sorumluluk da üstlendi. Federal Kadın Programı yöneticisi olarak yaptığı iş, kâğıt üzerinde bir idari görev gibi görünse de pratikte NASA'nın nasıl işe aldığını ve kimleri terfi ettirdiğini değiştirmeye çalışmaktı. Bu karar ona mühendis olarak daha yukarı çıkma fırsatı bırakmadı; ama sonraki kuşaktan birçok kadına yol açtı. Hampton Üniversitesi'nden mezun, memleketinde yaşayan biri olarak, Langley'e ve Hampton'a bağlı kaldı; ömrünün sonuna kadar bölgesinde saygı gören bir isim oldu.

Jackson'ın katkıları, bir mühendis olarak yaptığı teknik çalışmalarla ve kurum içindeki eşitlik çabalarıyla iki ayrı alanda değerlendirilir. İlki, uçuş verilerini çözümleyen titiz bir bilim insanının yeteneğini; ikincisi, bir kurumun kendi kuralları içinde adil bir uygulama için nasıl çaba gösterilebileceğini gösterir. NASA'nın bugün kendi tarihinde ona verdiği yer, her iki yönün de takdir edildiğini ortaya koyar.

Kısaca

• 9 Nisan 1921'de Hampton, Virginia'da doğdu; 11 Şubat 2005'te orada öldü.
• 1951'de NACA'ya "insan bilgisayar" olarak girdi.
• 1958'de NASA'nın ilk siyahi kadın mühendisi oldu.
• 12 teknik makale yazdı veya ortak yazar oldu.
• Federal Kadın Programı'nı yöneterek kadın ve azınlık çalışanların terfisi için çalıştı; 1985'te emekli oldu.
• 2019'da Kongre Altın Madalyası aldı; NASA genel merkezi 2021'de adını aldı.

Fotoğraf: NASA