WhatsApp X Facebook Telegram LinkedIn E-posta

Mae Jemison

Uzaya çıkan ilk Afrikalı Amerikalı kadın (STS-47, 1992). Hekim ve mühendis; NASA sonrasında eğitim ve 100 Year Starship projesine odaklandı.

Doğum tarihi: 17 Ekim 1956
Ülke: ABD
Görevi: Eski astronot, hekim ve mühendis
Kurum: NASA (eski); 100 Year Starship; Dorothy Jemison Excellence Vakfı
Rolü: Astronot

Mae Jemison, Eylül 1992'de Uzay Mekiği Endeavour ile uzaya çıkan ilk Afrikalı Amerikalı kadındır. Kimyasal mühendisliği ve tıp eğitimini birleştiren Jemison, astronotluktan önce Barış Gönüllüleri'nde doktorluk yaptı; NASA'dan ayrıldıktan sonra da teknoloji, eğitim ve yıldızlararası yolculuk üzerine çalışmayı sürdürdü. Uzay tarihinde yalnızca bir kez uçmuş olsa da, etkisi o tek uçuşun çok ötesine geçti.

Hayatı

Mae Carol Jemison, 17 Ekim 1956'da Alabama'nın Decatur kentinde, üç çocuğun en küçüğü olarak doğdu. Ailesi kısa süre sonra Chicago'ya taşındı. Babası bir hayır kurumunda bakım sorumlusuydu, annesi ilkokulda İngilizce ve matematik öğretmeniydi. Küçük yaşlardan itibaren bilimle ilgileniyordu; doğayı ve insan fizyolojisini gözlemlemekten hoşlanırdı. Anaokulunda bilim insanı olmak istediğini söylediğinde öğretmeni onu hemşire olmak istiyor sanmıştı. Apollo programı sırasında uzaya hiç kadın gitmemesine çok kızdığını, Star Trek'teki Teğmen Uhura karakterinden ise ilham aldığını sonradan anlattı.

Jemison dansa da büyük ilgi duyuyordu; bale, caz, modern dans, Afrika ve Japon dansları öğrendi. Chicago'daki Morgan Park Lisesi'nden 1973'te mezun oldu ve on altı yaşında Stanford Üniversitesi'ne girdi. Orada kimya mühendisliği ile Afrika ve Afrikalı Amerikalı çalışmaları alanlarında eğitim gördü; Siyah Öğrenciler Birliği'nin başkanlığını yaptı ve "Out of the Shadows" adlı bir dans ve müzik gösterisinin koreografisini hazırladı. Ardından Cornell Üniversitesi'nde tıp eğitimi aldı.

1983-1985 arasında Barış Gönüllüleri'nin doktoru olarak Liberya ve Sierra Leone'de çalıştı. Los Angeles'a döndüğünde özel muayenehanede çalışırken mühendislik derslerine devam etti. Sally Ride ve Guion Bluford'un 1983'teki uçuşlarından etkilenerek NASA'ya başvurdu. 1987'de astronot adayı olarak kabul edildi.

Uzay yolculukları

Jemison'ın tek uzay görevi, 12-20 Eylül 1992'de Endeavour ile gerçekleştirilen STS-47'ydi. Yedi kişilik ekibin üyesi olan Jemison, görev uzmanı olarak çalıştı. Uçuş, ABD ile Japonya'nın ortak görevi ve mekik programının 50. uçuşuydu. Sekiz gün süren görevde 190 saat 30 dakikadan fazla uzayda kaldı ve Dünya'nın çevresinde 127 tur attı. Ekip iki vardiyaya bölünmüştü; Jemison "Mavi Vardiya"daydı ve vardiyasını Star Trek'ten alıntıyla "Hailing frequencies open" (Frekanslar açık) diyerek başlatırdı.

Mekik, Japon yapımı Spacelab-J laboratuvarını taşıyordu; içinde Japon ve Amerikan ekiplerin hazırladığı yaşam bilimleri ve malzeme işleme alanında 43 deney vardı. Jemison ve Japon astronot Mamoru Mohri, mide bulantısı, kaygı ve stresle ilgili sorunları kontrol altına almak için geliştirilmiş, biyogeribildirim ve otojenik eğitime dayanan AFTE yöntemini uygulamak üzere eğitim aldı. Jemison ayrıca uzayda damar yoluyla verilecek sıvıların hazırlanmasını sağlayan bir sistemi sınadı, iki kemik hücresi deneyinde ortak araştırmacı olarak çalıştı ve ağırlıksızlıkta kurbağa yumurtalarının döllenmesi ve iribaş gelişimi üzerine bir deneye katıldı.

Uçuşa kişisel eşyalar da götürdü: Alvin Ailey Amerikan Dans Tiyatrosu'ndan bir afiş, Batı Afrika'dan bir heykelcik ve uluslararası pilot lisansı alan ilk Afrikalı Amerikalı kadın olan Bessie Coleman'ın fotoğrafı.

Sonraki yılları

Jemison, Mart 1993'te NASA'dan ayrıldı. Aynı yıl, teknolojik gelişmelerin toplumsal ve kültürel etkilerini inceleyen bir danışmanlık şirketi olan The Jemison Group'u kurdu. Annesinin adını taşıyan Dorothy Jemison Excellence Vakfı aracılığıyla, 12-16 yaş arasındaki öğrenciler için "The Earth We Share" adlı bilim kampı düzenledi; kamplar ABD'nin yanında Güney Afrika, Tunus ve İsviçre'de de yapıldı. 1995-2002 arasında Dartmouth Koleji'nde çevre çalışmaları profesörlüğü yaptı, gelişmekte olan ülkeler için ileri teknoloji enstitüsünü yönetti.

1999'da, STS-47'de denediği AFTE yöntemini ticarileştirmek için BioSentient şirketini kurdu. 2012'de vakfı, DARPA'nın "100 Year Starship" (100 Yıllık Yıldız Gemisi) projesini kazandı ve 500 bin dolarlık hibe aldı; projenin başkanlığını Jemison üstlendi. Amaç, önümüzdeki yüzyıl içinde insanlığı başka bir yıldız sistemine ulaştırabilecek teknolojilerin ve toplumsal koşulların geliştirilmesiydi.

Jemison, 1993'te "Star Trek: The Next Generation" dizisinin bir bölümünde rol alan ilk gerçek astronot oldu. Çocuklar için yazdığı anı kitabı "Find Where the Wind Goes" (2001) ve 2013'te yayımlanan çocuk kitap serisiyle bilimi yeni nesillere anlatmayı sürdürdü. 2018'de Bayer Crop Science ve Ulusal 4-H Konseyi ile birlikte, çocukları tarım bilimlerine yönlendiren "Science Matters" girişimini yürüttü.

Mirası

Jemison Ulusal Kadınlar Onur Listesi'ne ve Uluslararası Uzay Onur Listesi'ne girdi, çok sayıda fahri doktora aldı. Bilim ve mühendislik alanlarında azınlıkların ve kadınların karşılaştığı engellere dikkat çekmekten hiç vazgeçmedi. Ona göre uzay yalnızca birkaç kişinin değil, herkesin hakkıydı; bu yüzden hem eğitimde hem uzak gelecek tasarımlarında geniş bir katılımı savundu.

Jemison, uzaya çıkmadan önce de çıktıktan sonra da disiplinler arası düşünmenin savunucusu oldu. Mühendislik, tıp, dans ve toplumbilim arasında sınır görmedi; uzayın yalnızca fizik ve mühendislik meselesi olmadığını, sağlık, eğitim ve eşitlik meselelerinin de bu yolculuğun parçası olduğunu vurguladı. Konuşmalarında sık sık çocukların hayal gücünün önünde engel olmaması gerektiğini söyler. Uzayda yalnızca tek bir görev yapmış olması, onun etkisini küçültmedi; Star Trek hayranlığından başlayıp gerçek bir astronotluğa uzanan öyküsü, kuşaklara ilham verdi.