Gus Grissom

Virgil Ivan "Gus" Grissom (3 Nisan 1926 – 27 Ocak 1967), ABD Hava Kuvvetleri pilotu ve NASA'nın ilk yedi astronotundan biridir. 1961'de Liberty Bell 7 kapsülüyle uzaya giden ikinci Amerikalı oldu, 1965'te Gemini 3'ün komutanı olarak uzaya iki kez çıkan ilk NASA astronotu unvanını aldı. Apollo programının ilk insanlı uçuşunun komutanlığına seçilmişti; ancak 27 Ocak 1967'de, fırlatmadan haftalar önce yapılan bir yer testinde çıkan yangında mürettebat arkadaşları Ed White ve Roger Chaffee ile birlikte öldü. Bu kaza, Apollo uzay aracının kapsamlı biçimde yeniden tasarlanmasına yol açtı.

Indiana'dan Kore semalarına

Grissom, Indiana eyaletinin küçük kasabası Mitchell'de, demiryolunda işaretçi olarak çalışan bir babanın oğlu olarak doğdu. "Gus" lakabı, bir arkadaşının skor kâğıdındaki "Griss" yazısını yanlış okumasından kaldı. 1944'te liseyi bitirirken havacılık öğrencisi olarak orduya yazıldı; ancak İkinci Dünya Savaşı'nın son aylarında pilot olamadı, büyük ölçüde büro işlerinde çalıştı ve Kasım 1945'te terhis edildi.

Savaştan sonra Purdue Üniversitesi'nde makine mühendisliği okudu ve Şubat 1950'de mezun oldu. Ardından Hava Kuvvetleri'ne yeniden katıldı, Mart 1951'de pilot brövesini aldı. Şubat 1952'de Kore'ye gönderildi ve 334. Avcı Filosu'nda F-86 Sabre jetiyle 100 muharebe uçuşu yaptı. Bu görevler ona Seçkin Uçuş Haç Nişanı ile Hava Madalyası'nı kazandırdı. Kore'den dönünce bir süre uçuş öğretmenliği yaptı, 1956'da havacılık mekaniği alanında ikinci bir lisans derecesi aldı, Edwards Hava Üssü'ndeki test pilotu okulunu bitirdi ve 1957'de Wright-Patterson Hava Üssü'nde test pilotu olarak çalışmaya başladı.

Mercury Yedilisi

NASA, ilk insanlı uzay programı Mercury için astronotlarını askerî test pilotları arasından seçti. Grissom'a seçildiği 13 Nisan 1959'da bildirildi; 508 askerî aday arasından belirlenen yedi kişiden biriydi. 27 Nisan 1959'da Virginia'daki Langley Hava Üssü'nde Uzay Görev Grubu'nda eğitime başladı. Ekipteki diğer isimler arasında ilk Amerikalı astronot olacak Alan Shepard ile Dünya yörüngesine çıkan ilk Amerikalı olacak John Glenn vardı.

Liberty Bell 7: batan kapsül

Grissom'un ilk uçuşu, Shepard'ın Freedom 7 uçuşundan yaklaşık bir ay sonra, 21 Temmuz 1961'de gerçekleşti. Mercury-Redstone 4 adlı görev, yörüngeye oturmadan yay çizip okyanusa inen bir alt yörünge uçuşuydu. Kapsül yaklaşık 190 kilometre yüksekliğe çıktı, fırlatma noktasından 486 kilometre uzağa düştü ve uçuş toplam 15 dakika 37 saniye sürdü. Grissom kapsülüne, ünlü çatlağıyla birlikte Özgürlük Çanı'nın adını vermişti: Liberty Bell 7.

Asıl dram inişten sonra yaşandı. Kapsül Atlas Okyanusu'na indikten sonra, acil durumda dışarı çıkmak için tasarlanan patlayıcı cıvatalı kapak beklenmedik biçimde ateşlendi ve fırladı. İçeri dolan su kapsülü batırmaya başladı. Grissom kendini dışarı attı, ancak giysisi kaldırma kuvvetini yitirdiği için bir süre su üstünde kalmakta zorlandı ve sonunda bir helikopterle kurtarıldı. Kapsül ise yaklaşık 4.900 metre derinliğe gömüldü.

Grissom, kapağı kendisinin açmadığını söyledi. Sonradan yapılan bağımsız teknik inceleme, Grissom'un kapağı patlattığı yönündeki görüşü kuşkulu buldu; astronot ofisi de ona güvenini, onu sonraki görevlerin ön sırasında tutarak gösterdi. Liberty Bell 7, kaybolduktan 38 yıl sonra, 20 Temmuz 1999'da Curt Newport'un yönettiği bir keşif ekibince okyanus tabanından çıkarıldı. Enkazdan, hatıra olarak uzaya götürülmüş 35 madenî para da çıktı. Restore edilen kapsül bugün Kansas'taki Cosmosphere müzesinde sergileniyor.

Uçuştan sonra gazetecilere duygularını anlatırken söylediği söz, kayıtlara şöyle geçti:

Well, I was scared a good portion of the time; I guess that's a pretty good indication.

Türkçesiyle: zamanın epey bir kısmında korktuğunu, bunun da yaşadıklarına dair iyi bir gösterge olduğunu söylüyordu.

Gemini 3: "Molly Brown" ve ilk yörünge manevrası

Mercury'nin ardından gelen Gemini programı, iki kişilik bir araçla Ay yolculuğu için gereken teknikleri denemek üzere tasarlanmıştı. Grissom, yedi astronotun en kısa boylusuydu ve aracın geliştirilmesinde üretici McDonnell'in mühendisleriyle yakın çalıştı; arkadaşları araca şakayla "Gusmobile" diyordu. İlk insanlı Gemini uçuşunun komutanlığı ona verildi, pilot koltuğunda ise John Young oturuyordu.

23 Mart 1965'te fırlatılan Gemini 3, iki kişilik mürettebatla yapılan ilk Amerikan uzay uçuşu oldu. Grissom, kapsülüne Broadway müzikalindeki "batmayan" kahramana gönderme yaparak Molly Brown adını verdi; Liberty Bell 7'nin akıbetine yapılmış bir esprisiydi. Araç Dünya çevresinde üç tur attı ve uçuş 4 saat 52 dakika 31 saniye sürdü. Birinci turda yapılan 1 dakika 14 saniyelik itki ateşlemesiyle aracın yörüngesi yaklaşık 161 × 224 kilometreden 158 × 169 kilometreye indirildi. Bu, insanlı bir uzay aracının yaptığı ilk yörünge manevrasıydı ve ileride yapılacak buluşma ve kenetlenmelerin ön adımı sayılır.

Uçuşun bilinen bir yan hikâyesi de var: Young araca gizlice bir sandviç sokmuş, iki astronot birer ısırık aldıktan sonra yeniden kaldırmıştı. Kırıntıların elektronik donanıma zarar verebileceği gerekçesiyle NASA ikisini de uyardı. Kapsül hedeflenen noktanın 84 kilometre gerisine indi ve USS Intrepid gemisi tarafından kurtarıldı. Gemini 3, Houston'daki uçuş kontrol merkezi devreye girmeden önce Cape Kennedy'den yönetilen son görev oldu.

Apollo 1 yangını

Gemini 3'ün ardından Grissom, Apollo programının ilk insanlı uçuşunun komutanlığına getirildi; ekibinde Ed White ve Roger Chaffee vardı. Fırlatma 21 Şubat 1967 için planlanmıştı. Mürettebat geliştirme sürecindeki sorunlardan hoşnut değildi; Grissom'un, sürekli değişen mühendislik ayrıntılarına tepki olarak simülatöre bir limon astığı anlatılır.

27 Ocak 1967 akşamı, Cape Kennedy'deki 34 numaralı fırlatma rampasında, aracın dış bağlantıları kesilmiş hâlde kendi iç gücüyle çalışıp çalışmadığını sınayan bir prova yapılıyordu. Kabin, dış basıncın biraz üstünde saf oksijenle doluydu. Hasarlı bir kablodan çıkan kıvılcım, bu ortamda kabindeki yanıcı malzemeleri hızla tutuşturdu. Kabin basıncı birden yükseldi; içeri doğru açılan kapak, içerideki basınç dışarıdakini aştığı için açılamadı. Üç astronot da hayatını kaybetti. Grissom 40 yaşındaydı.

Floyd L. Thompson başkanlığındaki inceleme kurulu tek bir hata değil, bir zincir saptadı: açıkta kalmış kablolar, saf oksijen ortamı, kabindeki yanıcı malzemeler, acil durumda açılamayan kapak ve yetersiz acil durum hazırlığı. Sonuçta Apollo kumanda modülü yeniden tasarlandı: dışarı doğru açılan ve birkaç saniyede açılabilen bir kapak, rampada azot-oksijen karışımı bir kabin havası, yanmaz kumaştan giysiler ve korumaya alınmış kablolar getirildi. İnsanlı uçuşlar yaklaşık bir yıl ertelendi; bu göreve resmî olarak Apollo 1 adı verildi. Programın ilk başarılı insanlı uçuşunu Ekim 1968'de, Grissom'un yedek ekibi Apollo 7 ile yaptı. Ayrıntılı Ay yolculuğu tarihi için Ay'a yolculuklar sayfasına bakılabilir.

Grissom, Arlington Ulusal Mezarlığı'nda Roger Chaffee'nin yanına defnedildi. Uzayda toplam 5 saat 7 dakika geçirmiş, uçaklarla 4.600 saatten fazla uçmuştu.

Verileri göster

1926	Mitchell, Indiana'da doğdu
1950	Purdue'den mezun oldu
1952	Kore'de 100 muharebe uçuşu
1959	Mercury Yedilisi'ne seçildi
1961	Liberty Bell 7 uçuşu
1965	Gemini 3 ile yörüngede
1967	Apollo 1 yangınında öldü
1999	Kapsül denizden çıkarıldı

Mirası

Grissom'a 1978'de ölümünden sonra Kongre Uzay Onur Madalyası verildi; madalyayı ailesi Başkan Jimmy Carter'ın elinden aldı. Daha hayattayken, 1965'te Bedford'daki havalimanına adı verilmişti. Havalimanlarına genellikle ölmüş havacıların adının verildiğine dair şakalara verdiği yanıt da aktarılır: "But this time they've named one for a live one", yani bu kez yaşayan birinin adı verilmişti.

Bugün adını taşıyan yerler arasında Indiana'daki Grissom Hava Üssü (1994'ten beri Grissom Hava Yedek Üssü), Purdue Üniversitesi'ndeki Grissom Hall ve çok sayıda okul var. Ay'ın uzak yüzündeki Grissom krateri adını Apollo 8 astronotlarından aldı ve 1970'te Uluslararası Astronomi Birliği tarafından resmîleştirildi. Mars'taki Apollo 1 Tepeleri'nden biri de 2004'te, yangının 37. yıl dönümünde Grissom Tepesi adını aldı. 2161 Grissom adlı asteroit de onu anıyor.

Kısaca

• 1926'da Indiana'da doğdu; Kore Savaşı'nda F-86 ile 100 muharebe uçuşu yaptı.
• 1959'da NASA'nın ilk yedi astronotundan biri olarak seçildi.
• 21 Temmuz 1961'de Liberty Bell 7 ile uzaya giden ikinci Amerikalı oldu; kapsül inişten sonra battı, 1999'da çıkarıldı.
• 23 Mart 1965'te Gemini 3'ün komutanı olarak uzaya iki kez çıkan ilk NASA astronotu oldu.
• Gemini 3, insanlı bir aracın yaptığı ilk yörünge manevrasını gerçekleştirdi.
• 27 Ocak 1967'de Apollo 1 yangınında Ed White ve Roger Chaffee ile birlikte hayatını kaybetti; kaza Apollo aracının yeniden tasarlanmasını sağladı.