Lai Ka-ying

Lai Ka-ying (Çince: 黎家盈; Mandarin okunuşuyla Li Jiaying; d. Kasım 1982, Hong Kong), Çin'in dördüncü astronot grubundan bir yük uzmanı ve Hong Kong'dan uzaya çıkan ilk astronottur. 24 Mayıs 2026'da Shenzhou 23 ekibiyle uzaya çıktı ve o günden beri Tiangong uzay istasyonunda çalışıyor. Çin İnsanlı Uzay Ajansı'na (CMSA) göre dördüncü gruptan uçan ilk astronot, programın Hong Kong ve Makao'dan seçtiği, Çin'in ilk kadın yük uzmanı; Tiangong'a giden ilk Hong Konglu da o. Yörüngedeki tüm ekiplerin listesi için Şu anda uzayda kaç kişi var? sayfamıza bakabilirsiniz.

Hong Kong polisinden astronot birliğine

CMSA'nın yayımladığı ekip tanıtımına göre Lai Ka-ying Kasım 1982'de Hong Kong'da doğdu; aslen Guangdong eyaletinin Shunde bölgesindendir ve doktora derecesine sahiptir. Eylül 2006'da Hong Kong Polis Teşkilatı'nda çalışmaya başladı ve astronot seçildiğinde teşkilatta "superintendent" (警司) rütbesinde bir amirdi. Haziran 2024'te yük uzmanı olarak Çin'in dördüncü astronot grubuna seçildi.

Hong Kong ve Makao'ya açılan seçim

Çin, dördüncü grup için seçimi 2022'de başlattı. CMSA'nın 2023'teki açıklamasına göre seçim ön eleme, ikinci eleme ve son eleme olmak üzere üç aşamada yürütüldü ve ilk kez Hong Kong ile Makao'dan da yük uzmanı adayı alındı. Mart 2023 itibarıyla ikinci aşamaya geçen yüzü aşkın aday arasında Hong Kong ve Makao'dan on kişiden fazla aday vardı. Seçim Mayıs 2024'te tamamlandı: 8 pilot ve 2 yük uzmanından oluşan 10 kişilik grubun iki yük uzmanı Hong Kong ve Makao'dandı. Grup Ağustos 2024'te birliğe katıldı. CMSA'ya göre bu iki astronot için ayrıca insanlı uzay programının değerleri ve Mandarin Çincesi dersleri düzenlendi, beslenme alışkanlıklarına göre ayrı menüler hazırlandı.

Dördüncü grubun eğitimi yalnızca istasyon görevlerine değil, Çin'in 2030'dan önce gerçekleştirmeyi hedeflediği insanlı Ay inişine de yönelik. CMSA'ya göre bu eğitim, ağırlıksızlıkta yaşam ve çalışma becerilerinin yanında Ay aracı kullanma, gök cisimlerini tanıma, jeolojik arazi çalışması ve Ay yüzeyinde yük taşıyarak yürüme gibi konuları da kapsıyor. Bu hedefin genel çerçevesi Ay'a yolculuklar sayfamızda.

Uçuşa hazırlık

CMSA'nın Shenzhou 23 basın toplantısında verdiği bilgiye göre Lai, birliğe katıldığı Ağustos 2024'ten bu yana 8 ana kategoride 200'ü aşkın eğitim konusunu tamamladı; toplam eğitim süresi 1.700 saati aştı ve uçuş yeterlilik değerlendirmesini üstün başarıyla geçti. Göreve özel eğitimi uzay bilimi araştırmaları ve teknoloji denemeleri, istasyonun yönetimi, Shenzhou kapsülünün ve istasyonun robot kolunun kullanımı üzerineydi. CMSA, 2025'te Hong Kong ve Makao'dan gelen yük uzmanlarının en erken 2026'da uçabileceğini duyurmuştu.

Çin programında yük uzmanları, istasyondaki bilimsel deney düzeneklerinin yörüngede çalıştırılmasından sorumlu; bu kategoride ilk uçan astronot Shenzhou 16 ekibindeki Gui Haichao'ydu.

Shenzhou 23 ile Tiangong'a

CMSA, 22 Mayıs 2026'da Shenzhou 23 ekibini açıkladı: uçuş mühendisi ve komutan Zhu Yangzhu, pilot Zhang Zhiyuan ve yük uzmanı Lai Ka-ying. Bu, Çin'in ilk kez üçüncü ve dördüncü grup astronotlarından oluşturduğu ekipti. 24 Mayıs'taki uğurlama töreninde Hong Kong Özel İdari Bölgesi hükümetinden, bilim ve teknoloji çevrelerinden ve öğrencilerden temsilciler de bulundu.

Shenzhou 23, 24 Mayıs 2026'da Pekin saatiyle 23.08'de Jiuquan Uydu Fırlatma Merkezi'nden Uzun Yürüyüş 2F roketiyle fırlatıldı. Kapsül, kendiliğinden ve hızlı buluşma yöntemiyle istasyonun Tianhe çekirdek modülünün yan (radyal) kapısına kenetlendi. 25 Mayıs sabahı Pekin saatiyle 05.13'te, istasyonda bulunan Shenzhou 21 ekibi kapıyı açarak yeni gelenleri karşıladı. CMSA bu buluşmayı Çin uzay tarihindeki 8. "uzayda buluşma" olarak kaydetti. 28 Mayıs'ta iki ekip arasında görev devir töreni yapıldı ve istasyonun "anahtarı" Shenzhou 23 ekibine geçti.

CMSA, 25 Mayıs'taki karşılamanın Tiangong'a ilk kez Hong Konglu bir astronotun yerleşmesi anlamına geldiğini vurguladı. 23 Mayıs'taki basın buluşmasında Lai, sıradan bir Hong Konglu olarak böyle bir fırsatı daha önce hayal etmeye bile cesaret edemediğini söylemiş; Hong Kong'da zorluklar karşısında yılmamayı simgeleyen "Lion Rock ruhu"nun insanlı uzay programının değerleriyle örtüştüğünü anlatmış ve konuşmasını Kantonca birkaç cümleyle bitirmişti.

İstasyondaki görevi

CMSA'ya göre Shenzhou 23 ekibi için 100'ü aşkın yeni bilim ve uygulama projesi planlandı. Bunlar arasında zebra balığı ve fare embriyoları ile kök hücreden üretilen "yapay embriyolar" kullanılarak uzayda gelişimin incelenmesi, yüksek performanslı nadir toprak elementli kalıcı mıknatıs alaşımları ve hafif yüksek entropili alaşımların üretilmesi ve yeni bir uzay bataryasının denenmesi var. Ekip ayrıca istasyon bakımı, tıbbi kurtarma ve basınç kaybı acil durum tatbikatları ile dışarıya bilimsel yük çıkarma işlerini yürütüyor. 28 Ağustos 2026'da Zhu ve Zhang güneş kanatlarını onarmak için istasyonun dışına çıktığında Lai, içeriden onlarla eşgüdüm içinde çalıştı.

Hong Kong'un programla bağı Lai ile sınırlı değil: CMSA'ya göre Mayıs 2026'da fırlatılan Tianzhou 10 kargo aracı, bir Hong Kong üniversitesinin geliştirdiği ve orta ve düşük enlemlerdeki büyük karbondioksit ve metan kaynaklarını yüksek çözünürlükle izleyen hafif bir sera gazı algılayıcısını taşıdı.

Kısaca

• Kasım 1982'de Hong Kong'da doğdu; doktoralı, Hong Kong polisinde amir olarak çalıştı.
• 2024'te Çin'in dördüncü astronot grubuna yük uzmanı olarak seçildi.
• 24 Mayıs 2026'da Shenzhou 23 ile uzaya çıkan ilk Hong Konglu astronot oldu.
• Dördüncü gruptan uçan ilk astronot; Tiangong'da yük uzmanı olarak deneyleri yürütüyor.