Beowulf Shaeffer kimdir? Bilinen Uzay'ın pilotu
Beowulf Shaeffer, Larry Niven'in Neutron Star öyküsüyle tanıttığı, We Made It doğumlu pilot ve gezgindir. Bilinen Uzay'ın nötron yıldızından galaksi merkezine uzanan hikâyelerinde Kuklacılar'la iş yapar.
- Tür
- İnsan
- Geçtiği eser
- Neutron Star (1966)
- Yaratıcısı
- Larry Niven
- İlk göründüğü yıl
- 1966
- Kitabı
- Sayfasını aç →
Beowulf Shaeffer kimdir? Shaeffer, Larry Niven'in Bilinen Uzay (Known Space) öykülerinin en bilinen insan başrollerinden biri, kendi gezegeni We Made It'ten gelen bir pilot ve gezginidir. 1966'da Worlds of If dergisinde çıkan "Neutron Star" öyküsüyle tanıtılmıştır. Kahramanca bir asker değil, işi bitirmeye çalışan, biraz tembel, ama iyi bir pilot ve her yeri merak eden bir "doğuştan turist" olarak çizilir. Yani Niven'in sert bilimini insani bir gözle gezen anlatıcıdır.
Hangi eserlerde geçer?
Shaeffer'ın ilk öyküsü olan "Neutron Star", Niven'in Neutron Star derlemesinin de adını verir. Öyküde Shaeffer'ın başından geçenlerin zamanı Bilinen Uzay takvimine göre 2641'dir. Sonraki öykülerinde 2645'te "At the Core", 2648'de "Grendel", 2650'de "The Borderland of Sol" ve 2655'te "Ghost" yer alır; bunların arasında "Flatlander" ve "Procrustes" da bulunur. Hepsini bir arada okumak için Tales of Known Space iyi bir başlangıçtır; evrenin geri kalanı için Bilinen Uzay okuma sırası yardımcı olur. Yazarın kendisi için Larry Niven sayfasına bakın.
Shaeffer kim ve nasıl biri?
Shaeffer, Dünya'dan gelen kâşiflerin torunu olarak Procyon yıldızının yörüngesindeki We Made It adlı gezegende büyümüş bir "crashlander"dır; 2600 civarında doğduğu belirtilir. 2622'den itibaren Nakamura Lines şirketinin baş pilotluğunu yapar, şirket 2639'da borsa çöküşü yüzünden kapanınca işsiz kalır. İlk betimlemede olağanüstü uzun boylu, zayıf, albino bir adamdır; beyaz saçı ve pembe gözleri vardır. Sonraki hikâyelerde yaşadığı olaylar yüzünden fiziği de değişir.
Shaeffer'ın hikâyelerinde tekrar eden ortak, Pierson Kuklacıları'dır. Bu iki başlı uzaylılarla General Products Corporation aracılığıyla yeniden yeniden karşılaşır. Aralarında dostluktan çok ortak çıkara dayalı bir ilişki vardır: Shaeffer pazarlık yapar, gerektiğinde onları şantajla köşeye sıkıştırır. Kuklacılar'ın Halka Dünya'daki temsilcisini merak ediyorsanız Nessus sayfasına bakın; Shaeffer döneminin Kuklacı geçmişi için Fleet of Worlds sayfasındaki arka plan işe yarar.
Shaeffer'ın hikâyelerinde Kuklacılar'ın General Products şirketinin gövde teknolojisi de ilk kez "Neutron Star"da görünür. Bu Kuklacı yapımı gövde, öykünün görevini mümkün kılan araçtır. Niven, 30 Nisan 1938'de Los Angeles'ta doğmuş, yazarlığa 1964'te Merkür'ün karanlık yüzünü konu alan "The Coldest Place" öyküsüyle başlamıştır; yani Shaeffer yazarın ilk yıllarının ürünüdür.
Hikâyedeki yeri
"Neutron Star"da Shaeffer işsizdir ve bir Kuklacı ondan, özel tasarlanmış bir gemiyle BVS-1 adlı bir nötron yıldızına çok yakın uçmasını ister. Daha önce aynı işi deneyen iki araştırmacı ölmüştür. Shaeffer'ın görevi, bu insanların neden öldüğünü anlamaktır. Üstelik BM'nin bir ajanı geminin içine bomba koyarak Shaeffer'ı görevi tamamlamaya zorlar. Yıldıza yaklaşırken yaşananlar, öyküyü hem bir macera hem de bir fizik bulmacası haline getirir.
"At the Core" öyküsünde Shaeffer Samanyolu'nun merkezine gider ve orada bir patlama yaşandığını keşfeder. Bilinen Uzay'ın kronolojisine göre bu keşif, Kuklacılar'ın Dünyalar Filosu'nu (Fleet of Worlds) kaçışa iter.
Neutron Star'ın sonu
Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Shaeffer, yıldızın yakınında yaşadığı ağır, vücudu germeye çalışan etkinin gelgit kuvveti olduğunu fark eder ve geminin kütle merkezinde kalarak hayatta kalır. Döndüğünde Kuklacılar'ın gelgit kavramını bilmediğini anlar; bir ay'a sahip bir tür için açıklanması güç bir eksikliktir. Shaeffer bu bilgiyi, Kuklacılar'ı susturmak için bir koz olarak kullanır. Öykü böylece bilimsel bir keşfi küçük bir şantaj hikâyesine çevirir.
Canlandıranlar
Shaeffer'ın bir film ya da dizide canlandırıldığına dair güvenilir bir kaynak bulamadık; bu yüzden bir oyuncu adı vermiyoruz. Karakter, yazılı kurguda ve bu kurgunun okurlarında yaşamaktadır.
Karakterin arkasındaki bilim: nötron yıldızı ve gelgit
Nötron yıldızı, büyük bir yıldızın çökmesiyle geriye kalan, atom çekirdeği yoğunluğundaki bir kalıntıdır. Kütlesi tipik olarak Güneş'in yaklaşık 1,4 katıdır, yarıçapı ise yaklaşık 10 kilometredir. Yoğunluğu 3,7 ile 5,9 × 10¹⁷ kg/m³ arasındadır; bir kibrit kutusu dolusu madde yaklaşık 3 milyar ton gelir. Yüzeyindeki yerçekimi Dünya'dakinin yaklaşık 200 milyar katıdır. Bilinen en kütleli nötron yıldızı olan PSR J0952−0607'nin kütlesi Güneş'in yaklaşık 2,35 katı olarak kestirilir. Yüzeye bir metre düşen bir cisim saniyede yaklaşık 1400 kilometre hızla çarpar; ama gelgit kuvvetleri cismi daha yüzeye varmadan parçalar. Magnetar adı verilen alt sınıfın manyetik alanı 10⁸ ile 10¹¹ tesla arasındadır. 2017'de LIGO ve Virgo, iki nötron yıldızının birleşmesinden doğan kütleçekim dalgalarını (GW170817) ilk kez doğrudan yakalamıştır. Daha ayrıntılı bilgi için nötron yıldızları ve pulsarlar sayfamıza bakabilirsiniz; pulsarlar ilk kez 1967'de Jocelyn Bell Burnell ve Antony Hewish tarafından doğrulanmıştır; yani öykü yayımlandığında pulsarlar henüz keşfedilmemişti.
Öykünün asıl fiziği ise gelgit kuvvetidir. Bir cismin yakın ucu ile uzak ucu, kütleçekimini farklı şiddette hisseder; aradaki bu fark gelgit kuvvetidir. Kuvvet, cismin boyutuyla doğru, çekici cisme uzaklığın küpüyle ters orantılı olarak değişir. Nötron yıldızı gibi kompakt cisimlerin yakınında bu fark o kadar büyür ki, düşen maddenin ince iplikler gibi gerilmesine yol açar. Buna "spagettileşme" denir. Öykünün temel fikri budur. Yine de yazarın Tales of Known Space kitabındaki sonsözünde, geminin yıldızın çekim kuyusunda kazandığı dönme nedeniyle Shaeffer'ın aslında hayatta kalamayacağını kabul ettiği aktarılır. Kütleçekiminin ayrıntıları için genel görelilik sayfası yardımcı olur.
"At the Core"daki Samanyolu merkezi patlaması ise kurgudur. Bugün bilinen şu: Samanyolu'nun merkezinde yaklaşık 27.000 ışık yılı uzakta, kütlesi Güneş'in yaklaşık 4,3 milyon katı olan Sagittarius A* adlı bir kara delik vardır. Kütlesine göre alışılmadık ölçüde düşük miktarda madde yutar; yine de arada parlamalar verir. Ocak 2015'te normalin yaklaşık 400 katı parlaklıkta rekor bir X-ışını parlaması kaydedilmiştir. Olay Ufku Teleskobu'nun işbirliği 12 Mayıs 2022'de bu kara deliğin ilk görüntüsünü yayımlamıştır. Ayrıntılar için Sagittarius A* sayfamıza bakabilirsiniz.
Kültürdeki etkisi
"Neutron Star", 1967'de Hugo Ödülü'nü Kısa Öykü dalında kazanmıştır. Niven daha sonra "Inconstant Moon" (1972), "The Hole Man" (1975) ve "The Borderland of Sol" (1976, novelet dalında) ile Hugo kazanmıştır; Shaeffer'ın hikâyelerinden biri olan "The Borderland of Sol" da bu listededir. Nötron yıldızı ve gelgit kuvveti gibi kavramların öykü içinde çözülmesi, Niven'in "sert bilimkurgu" ününü pekiştiren özelliklerden biridir.
Shaeffer'ın hikâyeleri, Bilinen Uzay'ın sonraki kitaplarına geçmeden önce evrenin insan ölçeğindeki yüzünü gösterir. Evrenin diğer insan kahramanı için Louis Wu sayfasına, Halka Dünya'ya girmek için Halka Dünya rehberine bakabilirsiniz.
Kısaca
- Tür: İnsan (crashlander); pilot ve gezgin, We Made It doğumlu.
- İlk görünüm: "Neutron Star", Worlds of If, Ekim 1966; 1967 Hugo (Kısa Öykü).
- Bilinen Uzay zamanı: 2641'den 2655'e uzanan maceralar.
- Ortakları: Pierson Kuklacıları ve General Products Corporation.
- Ekran: Doğrulanabilir bir film ya da dizi uyarlaması yok.
Başka karakterlerTümü →
Obelix kimdir? Asterix'in menhir taşıyan Galyalı dostuAstérix le Gaulois (Pilote dergisi, 1959)
Asterix kimdir? Galyalı kahramanın uzaylılarla macerasıAstérix le Gaulois (Pilote dergisi, 1959)
Yoko Tsuno kimdir? Vinéalılarla dost olan elektronik mühendisiYoko Tsuno (Spirou dergisi, 1970; ilk albüm Le Trio de l'étrange, 1972)
Alcide Nikopol kimdir? Bilal'in buzdan çıkan Paris'li mahkûmuLa Foire aux immortels (1980; La Trilogie Nikopol'ün ilk cildi)
Barbarella kimdir? Çizgi romandan sinemaya uzay kadınıBarbarella, V Magazine (1962)
Dan Dare kimdir? Eagle'ın Venüs'e giden uzay pilotuDan Dare, Eagle dergisi (1950)
















