Tales of Known Space (Larry Niven): içindekiler ve okuma rehberi
Larry Niven'ın 1975 tarihli derlemesi Tales of Known Space, on üç öyküyü, denemeleri ve Bilinen Uzay evreninin zaman çizelgesini bir araya getirir.
- Tür
- Öykü
- Yazar
- Larry Niven
- İlk yayın yılı
- 1975
- Sayfa
- 240
Tales of Known Space: The Universe of Larry Niven (Türkçe karşılığıyla "Bilinen Uzay'dan Öyküler"), Larry Niven'in Ağustos 1975'te Ballantine Books'tan çıkan derlemesidir. Kitap, 1964 ile 1975 arasında yazılmış on üç öyküyü, yazarın birkaç denemesini ve Bilinen Uzay (Known Space) evreninin zaman çizelgesini bir araya getirir. Kapak çizimi Rick Sternbach'a aittir; ilk baskı 240 sayfalık bir ciltsiz (paperback) kitaptır.
Kitap ne anlatıyor?
Bilinen Uzay, Niven'ın 1964'ten bu yana kurduğu, yaklaşık bin yıllık bir geleceği kapsayan ortak bir evrendir. İnsanlığın Güneş'e en yakın yaşanabilir yıldız sistemlerini bir düzineden fazla uzaylı türle paylaştığı bu evrende Kzinti, Pierson'ın Kuklacıları ve Pak koruyucuları gibi tanıdık adlar vardır. Niven bu evreni kendisi "oyun alanı donanımı" olarak tanımlar ve Bilinen Uzay'ın, her şeyi doğru bilmeyen insanlar tarafından anlatılmış olası bir gelecek tarihi gibi görülmesi gerektiğini söyler.
Tales of Known Space, bu evrene bir "giriş kitabı" gibi çalışır: tek bir hikâye anlatmaz, bunun yerine evrenin farklı köşelerinden öyküler sunar. Kitabın başındaki "Timeline for Known Space" yazısı ve "My Universe and Welcome to It!" başlıklı girişi, okurun öykülerin nasıl birbirine bağlandığını görmesini sağlar. Sondaki "Afterthoughts" yazısında Niven, öykülerin arkasındaki düşünceleri ve okurlardan aldığı tepkileri paylaşır. Kitap ayrıca bir bibliyografya ve Sternbach'ın kapak üzerine yazısını içerir.
John Clute, The Encyclopedia of Science Fiction'daki Niven maddesinde Bilinen Uzay'ı geniş kapsamlı, karmaşık ve alışılmadık derecede iyi bütünleşmiş bir Gelecek Tarihi olarak niteler; evrenin, insanlığın uzaya yayılmasını iyimser ve teknolojiye güvenen bir çerçevede açıkladığını söyler. Clute, özellikle Tales of Known Space'e konan zaman çizelgesine dikkat çeker.
Kitabın özeti
Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.
Bu bir tek hikâyeli roman değil, bir derlemedir; dolayısıyla "özet" öykülerin yapısını ve ana fikirlerini toplar. Kitabın içindekiler listesi şöyledir (parantezde ilk yayın yılı): "The Coldest Place" (1964), "Becalmed in Hell" (1965), "Wait It Out" (1968), "Eye of an Octopus" (1966), "How the Heroes Die" (1966), "The Jigsaw Man" (1967), "At the Bottom of a Hole" (1966), "Intent to Deceive" (1968), "Cloak of Anarchy" (1972), "The Warriors" (1966), "The Borderland of Sol" (1975), "There Is a Tide" (1968) ve "Safe at Any Speed" (1967).
Öykülerin ortak yanı, her birinin bir bilimsel ya da teknolojik fikri merkeze alıp bunu bir insan sorunuyla sınamasıdır. "Wait It Out", Plüton'da mahsur kalmış bir astronotu konu alır. "How the Heroes Die" ile "At the Bottom of a Hole", Mars'ta geçen iki öyküdür; Protector romanında bu iki öyküdeki olaylar, Mars'a yönelik acımasız bir karara yol açan gerekçe olarak anılır. "The Borderland of Sol", gemilerin Güneş Sistemi'nin kıyısında yok olmasının ardındaki gizemi inceleyen bir uzay trafik denetçisini izler; çözüm, çalınmış bir kuantum kara deliğidir ve bu yüzden öykü, kurguda kara delik içeren erken örneklerden biri olarak anılır. Öykü 1976'da Hugo Ödülü'nü En İyi Novelette dalında kazanmıştır.
Kitabın başındaki zaman çizelgesi ve denemeler, öykülerin bir araya gelişini açıklar. Böylece okur, tek tek öykülerde gördüğü olayların daha büyük bir tarihin parçası olduğunu fark eder; derleme bir öyküler yığınından çok, bir evrenin rehberi gibi okunur.
Kitabın düzeni de dikkat çekicidir. Önce zaman çizelgesi ve giriş yazısı gelir; öyküler yayın sırasına göre değil, Niven'ın seçtiği bir sırayla dizilmiştir (ör. 1968 tarihli "Wait It Out" üçüncü sırada, 1966 tarihli "Eye of an Octopus" dördüncü sıradadır). Öykülerin ardından "Afterthoughts" denemesi, bibliyografya ve kapak üzerine yazı gelir.
Yazar ve yazıldığı dönem
Larry Niven 30 Nisan 1938'de Los Angeles'ta doğdu; 1962'de Washburn Üniversitesi'nden matematik lisansı aldı (psikoloji yan dalıyla). İlk öyküsü olan "The Coldest Place" 1964'te çıktı ve bu derlemedeki en eski öyküdür. Dolayısıyla Tales of Known Space, Niven'ın yazarlığının ilk on yılını bir kitapta toplar. 1970 tarihli Ringworld romanı Nebula, Hugo, Locus ve Ditmar ödüllerini kazanmıştı.
Bilinen Uzay'ın yapısı üç parçaya ayrılır: 2000-2350 arasındaki "Kuşak" öyküleri (ışıktan yavaş yolculuk, füzyon ve Bussard ramjet gemileri), 2651'den sonraki "Neutron Star / Ringworld" dönemi (ışıktan hızlı sürücü) ve ikisinin arasındaki yaklaşık 300 yılı dolduran Man-Kzin Wars antolojileri (1988'den itibaren). Ayrıntılı bir sıra için Bilinen Uzay okuma sırası yazımıza bakabilirsiniz.
Kitabın içeriği daha sonra Niven'ın Three Books of Known Space adlı toplu cildine de girdi; bu ciltte "The Borderland of Sol" yerine "Madness Has Its Place" öyküsü yer aldı.
Kitaptaki bilim
Derleme, Niven'ın "sert bilimkurgu" anlayışının on yıllık bir kesitidir. Birkaç örnekle gerçek bilimle karşılaştıralım.
Plüton
"Wait It Out", Plüton'daki bir mahsur kalmayı anlatır. Gerçekte Plüton, Güneş'ten 30 ile 49 astronomik birim arasında dolaşan, yörüngesini 247,94 yılda tamamlayan ve çapı yaklaşık 2.376,6 kilometre olan bir cüce gezegendir. Ortalama yüzey sıcaklığı 33 ile 55 kelvin arasındadır; ovaları yüzde 98'in üzerinde azot buzundan oluşur. NASA'nın New Horizons aracı 14 Temmuz 2015'te Plüton'un yanından geçmiştir. Plüton 2006'da Uluslararası Astronomi Birliği'nin gezegen tanımına uymadığı için cüce gezegen olarak yeniden sınıflandırılmıştır. Yani Niven'ın yazdığı dönemde (1968) Plüton'a dair bilgi çok sınırlıydı. Charon uydusu bile 1978'de keşfedilmişti; bu keşif sayesinde Plüton'un kütlesinin Dünya'nın yaklaşık 500'de biri olduğu anlaşıldı.
Kara delik
"The Borderland of Sol", kuantum kara delik fikrini kurguya taşır. Kara delik, kütleçekiminin ışığın bile kaçamayacağı kadar güçlü olduğu bölgedir; kara delikler sayfamızda ayrıntılı bilgi bulabilirsiniz. Öyküdeki "çalınmış kuantum kara delik" ise kurgusal bir buluştur; bugüne kadar böyle bir nesnenin varlığına dair gözlem yoktur. Yine de öykü, kara delikleri bilimkurgunun gündemine erken sokan metinler arasında anılır.
Beowulf Shaeffer, Neutron Star derlemesindeki başlık öyküsüyle tanıştığımız pilottur; "The Borderland of Sol", Shaeffer serisinin beşinci öyküsü olarak "Neutron Star" ve "Grendel" gibi öykülerin ardından gelir. Dolayısıyla bu derleme, daha önce okunmuş bir macera çizgisini sürdürdüğü gibi okura yeni bir evren kapısı da açar.
Hepsi bir arada: gelecek tarihi fikri
Kitabın bilimsel değeri, tek tek buluşlardan çok bir bütünlük sunmasındadır. Niven, kendi evrenindeki teknolojik sıçramaları (ışıktan yavaş gemiler, sonra hiper sürücü) bir zaman çizelgesi üzerinde tutarlı biçimde yerleştirir. Böylece okur, bilimkurgunun yalnız fikir icat etmekle kalmayıp bu fikirlerin tarihsel bir düzene girmesi gerektiğini de görür.
Etkisi ve ödülleri
Derlemenin kendisi bir ödül almamıştır, ama içindeki öykülerden "The Borderland of Sol" 1976 Hugo Ödülü'nü (En İyi Novelette) kazanmış ve aynı yıl Locus Ödülü'ne aday olmuştur. Kitabın asıl etkisi, evrenin bir haritasını çıkarmasıdır. Alastair Reynolds, "Future Histories" adlı denemesinde, gençken okuduğu ilk gelecek tarihi kitaplarından birinin bu derleme olduğunu anlatır (başlığı yanlış hatırlayarak "Tales from Known Space" der) ve Bilinen Uzay'ı kalabalık, düzensiz, beklenmedik dönemeçlere ve ani hızlanmalara açık bir gelecek duygusu veren bir evren olarak niteler. Reynolds, ilk bilimkurgu denemelerini de Niven'dan esinlenen bir arka planda kurduğunu belirtir.
Uyarlamaları
Derlemenin bilinen bir film veya dizi uyarlaması yoktur; sitemizde de ilişkili bir dizi-film sayfası bulunmuyor. Bilinen Uzay evreninin devamı çoğunlukla kitaplar ve antolojilerle sürmüştür.
Karakterleri
Kimlere uygun, nereden başlanır?
Tales of Known Space, Bilinen Uzay'a girmek isteyenler için kitap olarak mantıklı bir başlangıçtır; çünkü hem öyküleri hem de evrenin haritasını bir arada sunar.
- Bilimkurgu meraklılarına: farklı bilimsel fikirleri kısa öykü formunda görmek isteyenler için.
- Halka Dünya okurlarına: Ringworld'ün arka planını ve evreni tanımak isteyenler için.
- Neutron Star okurlarına: aynı evrenin başka öykülerini arayanlar için; önce Neutron Star derlemesini, sonra bunu okumak doğal bir sıradır.
- Yazarlık meraklılarına: "Afterthoughts" ve giriş denemeleri, yazarın kendi evreninin nasıl kurulduğuna dair ipuçları verir.
Öykülerden bazılarını başka derlemelerde de bulabilirsiniz; ayrıntı için okuma sırası sayfamıza bakın. Türkçe baskısı hakkında doğrulanmış bir bilgi bulamadığımız için kayıtta Türkçe baskı belirtmedik.
Yazarın diğer kitaplarıTümü →
Fleet of Worlds (Niven, Lerner): konusu, serisi ve okuma rehberiLarry NivenRoman
A World Out of Time (Larry Niven): konusu, bilimi ve okuma rehberiLarry NivenRoman
The Integral Trees (Larry Niven): konusu, bilimi ve okuma rehberiLarry NivenRoman
Neutron Star (Larry Niven): konusu, bilimi ve okuma rehberiLarry NivenÖykü
Protector (Larry Niven): konusu, bilimi ve okuma rehberiLarry NivenRoman
The Gripping Hand (Niven, Pournelle): konusu, bilimi ve rehberiLarry NivenRoman
























