Mars helikopteri palaları ses hızını aştı: JPL testinde pala uçları Mach 1,08'e ulaştı
NASA'nın JPL laboratuvarında Mars atmosferi taklit edilen odada sınanan yeni nesil helikopter palaları ses hızını aştı, parçalanmadı ve kaldırma kapasitesi yüzde 30 arttı.

NASA'nın Jet Propulsion Laboratory'sinde (JPL) yapılan testlerde, gelecekteki Mars helikopterleri için geliştirilen rotor palalarının uçları ses hızını aştı ve pala parçalanmadı. JPL'nin 7 Mayıs'ta yayımladığı açıklamaya göre testler Mart ayında, Mars atmosferini taklit eden özel bir odada yapıldı; pala uç hızı Mach 1,08'e çıkarıldı ve bu, aracın kaldırma kapasitesini yüzde 30 artırdı.
Mach, bir cismin hızının içinde bulunduğu ortamdaki ses hızına oranını gösterir; Mach 1 ses hızı demektir. Ses hızı ise Mars'ta Dünya'dakinden belirgin biçimde düşüktür: JPL'ye göre Dünya'da deniz seviyesinde Mach 1 yaklaşık 1.223 km/s iken Mars'ta yaklaşık 869 km/s. Bunun nedeni gezegenin ince, soğuk ve karbondioksitçe zengin atmosferi.
Video: https://www.youtube.com/watch?v=aBJNtvAyt9g
Neden Mars'ta pala uçlarını ses hızına yaklaştırmak gerekiyor?
Bir rotorun itkisi, ya daha hızlı dönmesinden ya da çapının büyümesinden gelir. Bu ilke Dünya'da da geçerli, ancak Mars'ta mühendislerin çok daha zorlayıcı olması gerekiyor: JPL'ye göre Mars atmosferi Dünya'nınkinin yalnızca yüzde 1'i kadar yoğun. İtecek hava molekülü az olduğu için anlamlı bir kaldırma kuvveti ancak pala uçları ses hızının kıyısına getirilerek elde ediliyor. Dünya'daki küçük rotorlar da dakikada binlerce devir yapabiliyor; fakat havası yoğun olduğundan ses hızı sınırına yaklaşmaları gerekmiyor.
Bu yüzden Mars'ta uçmak, JPL Mars Keşif Programı yöneticisi Al Chen'in sözleriyle, yapılabilecek en zor işlerden biri: atmosfer kaldırmayı zorlaştıracak kadar ince, ama Mars'ın kütleçekimi yine de hatırı sayılır düzeyde.
Ingenuity bilerek güvenli tarafta kaldı
19 Nisan 2021'de başka bir dünyada ilk güçlü ve kontrollü uçuşu yapan Ingenuity, bilimsel alet taşımayan bir teknoloji gösterisiydi. JPL'nin aktardığına göre helikopterin kompozit kaplı köpük palaları, Mars'taki 72 uçuş boyunca dakikada 2.700 devri hiç aşmadı. İki gerekçe vardı: ses duvarı çevresindeki öngörülmesi güç fizikten uzak durmak ve ani bir rüzgâr (örneğin bir toz şeytanı) pala uçlarını ses hızının ötesine itmesin diye güvenlik payı bırakmak.
Test ekibinin lideri Jaakko Karras, rüzgârsız havada pala uçlarını Mach 0,7'de tuttuklarını, böylece uçuş sırasında Mars'ta karşıdan bir rüzgâr gelse bile uçların ses hızını geçmeyeceğini anlatıyor. Yeni nesil araçlardan ise daha fazla performans isteniyor; bunun için rotorların daha hızlı dönmeye güvenle dayanıp dayanamayacağının bilinmesi gerekiyordu.
Test nasıl yapıldı?
Ekip, geleceğin Mars helikopterlerinde kullanılabilecek üç palalı bir rotoru JPL'nin tarihî 25-Foot Space Simulator odasına yerleştirdi. Rotor sistemleri, Kaliforniya'nın Simi Valley kentindeki AeroVironment tarafından geliştirilip üretildi. Odadaki hava boşaltıldı ve yerine Mars atmosferine denk gelecek kadar karbondioksit verildi. Palaların parçalanma ihtimaline karşı odanın bir bölümü sac levhayla kaplandı; ekip birkaç metre ötedeki kontrol odasından verileri ve oda içi görüntüyü izledi.
Dönüş hızı kademeli artırıldı. Dakikada 3.750 devirde pala uçları Mach 0,98'e ulaştı. Ardından odadaki bir fan palalara karşıdan rüzgâr üfledi ve her koşuda rüzgâr hızı biraz daha yükseltildi. Toplam 137 test koşusunun sonunda uç hızı Mach 1,08'e çıktı; JPL, bunun aracın kaldırma kapasitesini yüzde 30 artırdığını belirtiyor. Ek kaldırma, gelecekteki helikopterlerin daha ağır bilimsel aletler, gelişmiş algılayıcılar ve daha büyük bataryalar taşımasına, dolayısıyla daha uzun uçmasına imkân tanıyabilir.
Üç palalı rotordan sonra ekip, SkyFall için tasarlanan iki palalı rotoru denedi. Bu rotor biraz daha uzun olduğundan, rüzgâr verilmeden önce aynı yakın-süpersonik uç hızına dakikada 3.570 devirle ulaştı. NASA Ames Araştırma Merkezi'nden aerodinamikçi Shannah Withrow-Maser, Mach 1,05'e çıkabilirlerse şanslı sayacaklarını düşündüklerini, son koşularda ise 1,08'e vardıklarını söylüyor; verilerin hâlâ incelendiğini ve elde daha fazla itki olabileceğini de ekliyor.
Sırada ne var, neye dikkat etmeli?
SkyFall projesinin tasarım ekibi test bulgularını performans şartnamelerine şimdiden işledi. JPL'ye göre SkyFall, üç yeni nesil Mars helikopterini Aralık 2028'de Kızıl Gezegen'e taşımak üzere tasarlandı; böyle bir görevin takvimi ilerleyen aşamalarda değişebilir. Bu bulgular, daha önce sitemizde anlattığımız Ames'in yeni kanat profili çalışmasından farklı bir kolu temsil ediyor: orada kanadın şekli iyileştiriliyor, burada ise rotorun hızlandırılıp ses hızının ötesindeki dayanıklılığı sınanıyor.
Önemli bir sınır var: testler Dünya'daki bir odada, rotor tek başına bir sehpada dönerken yapıldı. Tam bir helikopterin Mars'ta uçması ayrı bir sınav; Withrow-Maser da sonucu, daha talepkâr ortamlarda uçuşun mümkün olduğunu göstermeye yönelik büyük bir adım olarak tanımlıyor. Açık soru, bu ekstra kaldırmanın gerçek bir uçuş konfigürasyonunda ne kadarının kullanılabileceği ve rüzgârlı bir Mars gününde palaların ses hızı çevresinde ne kadar öngörülebilir davranacağı.
Bu haberi nasıl buldunuz?
İlk oyu siz verin

















