Ay'ın çevresinden dönen Wiseman ve Glover uçuş kadrosundan ayrılıp emeritus oldu

Nisan 2026'da Ay'ın çevresinden dolaşarak insanlığı Dünya'dan bugüne kadarki en uzak noktaya taşıyan Artemis II mürettebatının iki üyesi, aktif uçuş kadrosundan ayrıldı. Görevin komutanı Reid Wiseman 9 Eylül'de, pilotu Victor Glover da aynı ay içinde NASA'da emeritus statüsüne geçti. Bu statü, astronotların bundan sonra uzay uçuşlarına atanmayacağı, ancak gönüllü olarak zamanlarını ajansa ayırıp yeni astronotları, mühendisleri ve uçuş kontrol ekiplerini eğitmeye ve onlara rehberlik etmeye devam edebileceği anlamına geliyor. Statü aynı zamanda iki deneyimli pilota ajans dışındaki fırsatları değerlendirme esnekliği de tanıyor.

Apollo'dan bu yana ilk insanlı Ay yolculuğu

Artemis II, 1 Nisan 2026'da Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nden Uzay Fırlatma Sistemi (SLS) roketiyle havalandı. Bu, SLS'nin ve Orion uzay aracının ilk insanlı uçuşuydu; mürettebat kapsüle "Integrity" adını verdi. Görev, 1972'deki Apollo 17'den bu yana alçak Dünya yörüngesinin ötesine çıkan ilk insanlı uçuş oldu.

Dört kişilik mürettebat, Wiseman ve Glover'ın yanı sıra NASA astronotu Christina Koch ile Kanada Uzay Ajansı'ndan Jeremy Hansen'dan oluşuyordu. İlk gününü yüksek bir Dünya yörüngesinde sistem kontrolleriyle geçiren Orion, ardından Ay'a yöneldi ve 6 Nisan'da Ay'ın arka tarafından dolaşan bir serbest dönüş yörüngesi izledi. Bu geçiş sırasında mürettebat, Apollo 13'ün 1970'te kurduğu 400.171 kilometrelik rekoru geride bırakarak Dünya'dan 406.771 kilometre uzaklaşan ilk insanlar oldu. Kapsül 11 Nisan'da (ABD saatiyle 10 Nisan akşamı) San Diego açıklarında Pasifik Okyanusu'na indi.

Görev, birçok ilki de beraberinde getirdi. Glover alçak Dünya yörüngesinin ötesine çıkan ve Ay'ın çevresinden dolaşan ilk siyahi insan, Koch bu yolculuğu yapan ilk kadın, Hansen ise ilk ABD vatandaşı olmayan kişi oldu. Wiseman da 50 yaşında, alçak yörüngenin ötesine giden en yaşlı insan unvanını aldı.

Komutan ve pilot: iki deniz pilotunun yolu

1975'te Baltimore'da doğan Wiseman, ABD Deniz Kuvvetleri'nde savaş ve test pilotu olarak görev yaptıktan sonra 2009'da NASA'ya astronot olarak seçildi. 2014'te Soyuz ile Uluslararası Uzay İstasyonu'na giderek 40. ve 41. sefer ekiplerinde yaklaşık 165 gün geçirdi ve iki uzay yürüyüşü yaptı. 2020-2022 arasında NASA Astronot Ofisi'nin başkanlığını üstlendi. Artemis II'de ise Apollo 17'nin komutanı Gene Cernan'dan bu yana bir Ay görevini yöneten ilk komutan oldu.

1976'da Kaliforniya'nın Pomona kentinde doğan Glover, ABD Deniz Kuvvetleri'nde F/A-18 pilotu olarak uçtu ve test pilotluğu eğitimi aldı. 2013'te NASA astronotu seçildi. İlk uzay uçuşunu Kasım 2020'de, SpaceX'in Crew Dragon aracının ilk düzenli ekip taşıma görevi olan Crew-1'in pilotu olarak yaptı ve uzay istasyonunda 64. sefer ekibinde yaklaşık altı ay kaldı; bu görevde dört uzay yürüyüşü gerçekleştirdi. Artemis II'de Orion'un pilot koltuğundaydı; mürettebat görevin ilk gününde aracın elle yönlendirilmesini sınayan bir yakın manevra gösterimi gerçekleştirdi.

Emeritus statüsü ne anlama geliyor?

NASA'da emeritus statüsü, uzun yıllar hizmet vermiş astronotların bilgi birikimini ajans içinde tutmak için kullanılan bir düzenleme. Bu statüdeki astronotlar uçuş için aday gösterilmiyor; ancak gönüllü olarak eğitim programlarına katılabiliyor, yeni astronot adaylarına deneyimlerini aktarabiliyor ve teknik ekiplere danışmanlık yapabiliyor. Statü, kişilere ajans dışında çalışma ya da başka projelerde yer alma serbestliği de veriyor.

NASA Yöneticisi Jared Isaacman, ikilinin liderlik, karakter ve adanmışlığıyla ajansın en iyi yanlarını temsil ettiğini belirtti. Glover da uzay uçuşunun kendi hizmet yolculuğunun anlamlı bir parçası olmaya devam edeceğini, Ay'a gidecek arkadaşlarını desteklemeyi ve yeni kuşaklara ilham vermeyi sürdüreceğini söyledi.

Deneyim neden bu kadar değerli?

Artemis II'nin dört astronotu, yarım asrı aşkın bir aradan sonra derin uzayda uçuş deneyimi kazanan ilk insanlar. Orion'un yaşam destek sistemleri, iletişimi, elle kontrolü ve Dünya atmosferine yüksek hızla giriş sırasındaki davranışı hakkında edindikleri ilk elden bilgi, sonraki görevlerin planlanmasında doğrudan kullanılacak.

Sıradaki adımlar da bu bilgiye ihtiyaç duyuyor. NASA'nın Şubat 2026'da güncellediği plana göre Artemis III, Ay'a iniş yerine alçak Dünya yörüngesinde gerçekleştirilecek bir sınama uçuşu olacak. 2027 için planlanan görevde dört astronot, Orion ile SpaceX ve Blue Origin'in geliştirdiği ticari Ay iniş araçlarının deneme modelleri arasında buluşma ve kenetlenme manevralarını deneyecek. Programın ilk insanlı Ay inişi ise Artemis IV'e kaldı.

Wiseman ve Glover'ın emeritus rolleri, bu geçiş döneminde kritik bir köprü işlevi görecek. Orion'u gerçek bir derin uzay görevinde kullanan kişilerin, aynı aracı bir sonraki adımda kullanacak ekiplerin eğitimine katkı sağlaması, simülatörlerin ve prosedürlerin gerçek uçuş deneyimine göre şekillenmesine yardımcı olacak.