İyi Geceler Oppy (Good Night Oppy)

Bir robota duygusal olarak bağlanmak mümkün mü? İyi Geceler Oppy'yi izleyenlerin çoğu bu soruya "evet" diye cevap veriyor. Ryan White'ın yönettiği belgesel, NASA'nın Mars gezgini Opportunity'nin, sevgi dolu lakabıyla "Oppy"nin hikâyesini anlatıyor. Yalnızca 90 Mars günü boyunca çalışması planlanan bu küçük araç, Kızıl Gezegen'in yüzeyinde neredeyse 15 yıl dolaştı. Film, bu inanılmaz başarının arkasındaki bilim insanlarını ve mühendisleri, Oppy ile ikizi Spirit'e bağlılıklarını dokunaklı bir dille aktarıyor ve 2022'nin en sevilen bilim belgesellerinden biri oldu.

Konusu

Belgesel, Spirit ve Opportunity adlı iki ikiz gezginin tasarlanıp üretildiği yıllarla başlıyor. Jet Tahrik Laboratuvarı'ndaki ekip, araçların Mars'a güvenli şekilde inmesini sağlamak için sayısız sorunla boğuşuyor. 2003'te birkaç hafta arayla fırlatılan iki gezgin, Ocak 2004'te Mars'ın farklı bölgelerine iniyor.

Ardından film, araçların Mars yüzeyindeki yolculuklarını izliyor: toz fırtınaları, kayalık yamaçlar, kuma saplanan tekerlekler ve beklenmedik arızalar. Her sabah araçları uyandırmak için gönderilen müzikler ve aracın sorunlarına neredeyse bir aile üyesinin hastalığı gibi yaklaşan mühendisler, hikâyeye sıcak bir insani boyut katıyor. Görev ilerledikçe ekip üyeleri de yaşlanıyor, evleniyor, çocuk sahibi oluyor; Oppy ise uzakta, yalnız başına çalışmaya devam ediyor.

Yapım ve oyuncular

Belgesel, Amazon Studios, Film 45, Steven Spielberg'in şirketi Amblin Television ve Tripod Media'nın ortak yapımı. Anlatıcı Angela Bassett. Filmde NASA ve Jet Tahrik Laboratuvarı'nın arşiv görüntüleri, ekip üyeleriyle yapılan röportajlar ve gezginlerin Mars'taki yolculuklarının canlandırmaları bir arada kullanılıyor. Bu canlandırmalar, Yıldız Savaşları filmleriyle tanınan Industrial Light & Magic tarafından hazırlandı. Müzikleri Blake Neely besteledi.

Film Eylül 2022'de Telluride Film Festivali'nde prömiyer yaptı, Kasım'da sınırlı sayıda sinemada gösterildi ve ardından Prime Video'da yayına girdi. Eleştirmenlerden olumlu yorumlar aldı ve Critics' Choice Belgesel Ödülleri'nde en iyi belgesel seçildi.

Bilim ne diyor?

İyi Geceler Oppy, gerçek bir bilimsel görevi anlattığı için büyük ölçüde doğrudan bilime dayanıyor. Opportunity 25 Ocak 2004'te Meridiani Planum adlı düzlüğe indi. İndiği küçük kraterde, bilim insanlarının "yaban mersini" adını verdiği küçük, yuvarlak hematit taneleri buldu. Bu mineraller genellikle su varlığında oluşur ve Mars'ın geçmişte sıvı suya sahip olduğuna dair en güçlü kanıtlardan birini sundu.

Bir Mars günü, yani "sol", Dünya gününden yaklaşık 40 dakika daha uzundur. Gezginlerin 90 sol dayanacağı hesaplanmıştı, çünkü güneş panellerinin toz birikmesi nedeniyle hızla verim kaybedeceği düşünülüyordu. Ancak Mars rüzgârları zaman zaman panelleri temizledi ve araçların ömrü yıllarca uzadı. Opportunity toplamda 45 kilometreden fazla yol katederek, başka bir gezegende en uzun mesafe kat eden araç rekorunu kırdı. İkizi Spirit ise 2009'da yumuşak bir kuma saplandı ve son kez 2010'da iletişim kurdu.

Haziran 2018'de gezegeni saran dev bir toz fırtınası güneş ışığını kesti ve Opportunity ile iletişim koptu. Ekip aylarca binlerce komut gönderdi; ancak yanıt alınamadı ve görev Şubat 2019'da resmen sona erdi. Sosyal medyada yayılan "Pilim azalıyor ve hava kararıyor" sözü ise aracın gerçek bir mesajı değil; bir gazetecinin, son gönderilen teknik verileri şiirsel bir dille yorumlamasıydı.

Opportunity'nin mirası bugün Mars'ta çalışmaya devam eden araçlarda yaşıyor. 2012'de inen Curiosity ve 2021'de Jezero Krateri'ne inen Perseverance, Spirit ve Opportunity'den çok daha büyük ve güneş paneli yerine radyoizotop güç kaynağıyla çalışıyor; bu sayede toz fırtınalarından çok daha az etkileniyorlar. Perseverance, ileride Dünya'ya getirilmesi umulan kaya örneklerini küçük tüplerde topluyor ve beraberinde Mars'ta uçan ilk helikopter olan Ingenuity'yi de götürdü. Oppy'nin bulduğu su izleri, bu yeni görevlerin hedeflerini doğrudan şekillendirdi: Artık soru Mars'ta su olup olmadığı değil, geçmişteki sulu ortamların yaşamı barındırıp barındırmadığı. Belgeselde görülen mühendislik dersleri, yeni gezginlerin tasarımında da yol gösterici oldu. Belgeselin büyük bölümünü dolduran ekip ruhu da bu yeni görevlerde aynı biçimde sürüyor.

Neden izlemeli?

İyi Geceler Oppy, uzay keşfinin yalnızca soğuk mühendislikten ibaret olmadığını, onu yapan insanların tutkusu, sabrı ve duygularıyla şekillendiğini gösteriyor. Mars yüzeyinin etkileyici canlandırmaları ve gerçek fotoğraflar, izleyiciyi sanki gezginin yanında yürüyormuş gibi hissettiriyor. Belgesel, bilimle yeni tanışan çocuklar için ilham verici, yetişkinler içinse beklenmedik ölçüde duygusal bir deneyim. Mars'a ilgi duyan herkesin listesinde olması gereken bir yapım. Film bittikten sonra, NASA'nın Opportunity'nin çektiği yüz binlerce fotoğrafı herkese açık arşivlerinde sunduğunu bilmek de güzel: Oppy'nin gördüğü manzaralara bugün herkes kendi ekranından bakabilir.

Kısaca

• Yıl: 2022
• Yönetmen: Ryan White
• Süre: 105 dakika
• Anlatıcı: Angela Bassett
• Nerede izlenir: Prime Video