Ay'ın Gölgesinde (In the Shadow of the Moon)

1968 ile 1972 arasında yirmi dört insan Ay'ın yakınına kadar gitti ve bunlardan on ikisi onun yüzeyinde yürüdü. Ay'ın Gölgesinde, bu benzersiz deneyimi yaşayanların bir kısmını kameranın karşısına oturtup onlara basit ama derin bir soru soruyor: Orada olmak nasıl bir şeydi? İngiliz yapımı bu 2007 belgeseli, anlatıcı sesi ya da uzman yorumları yerine doğrudan astronotların kendi anlatımlarına yaslanıyor. Sonuç, Apollo programını anlatan en samimi ve en etkileyici belgesellerden biri.

Belgeselin önemi zamanlamasında da yatıyor. Apollo astronotlarının pek çoğu artık hayatta değil; bu film, onların hatıralarını kendi sesleriyle ve kendi yüzleriyle kaydeden değerli bir tarihî belge niteliğinde.

Konusu

Film, 1960'ların sonunda Soğuk Savaş'ın gölgesinde başlayan Ay yarışını ve NASA'nın insanlı Ay görevlerini anlatıyor. Başkan Kennedy'nin on yıl dolmadan Ay'a insan gönderme hedefinden, Apollo 1 felaketine, ilk kez Ay yörüngesine çıkan Apollo 8'e ve elbette Temmuz 1969'daki Apollo 11 inişine kadar uzanan süreç, kronolojik bir akışla ilerliyor. Özellikle Apollo 11 görevine geniş yer ayrılıyor.

Hikâye, astronotların kendi sözleriyle anlatılıyor; onlara görev sırasında çekilmiş görüntüler, arşiv kayıtları ve dönemin televizyon haberleri eşlik ediyor. Teknik ayrıntılardan çok duygulara odaklanan anlatı; korkuyu, heyecanı, Dünya'ya uzaktan bakmanın yarattığı derin duyguyu ve sonrasında sıradan hayata dönmenin zorluğunu aktarıyor.

Yapım ve oyuncular

Belgeseli David Sington yönetti. Film, Ocak 2007'de Sundance Film Festivali'nde gösterildi ve Dünya Sineması Seyirci Ödülü'nü kazandı; ardından aynı yıl ABD ve İngiltere'de vizyona girdi. Ünlü yönetmen Ron Howard, filmi "sunan" isim olarak tanıtımına destek verdi. Belgeselin en büyük artılarından biri görüntüler: NASA arşivlerinde otuz yılı aşkın süre açılmadan bekleyen film makaraları da dahil olmak üzere pek çok kayıt, yüksek çözünürlüğe aktarılarak onarıldı.

Filmde, Apollo 7 dışındaki tüm insanlı Apollo uçuşlarını temsil eden on astronot konuşuyor: Buzz Aldrin, Michael Collins, Alan Bean, Jim Lovell, Edgar Mitchell, David Scott, John Young, Charles Duke, Eugene Cernan ve Harrison Schmitt. Bunlardan sekizi Ay'da yürüdü. Ay'a ilk ayak basan Neil Armstrong ise filmde yer almamayı tercih etti. Belgesel, 2008'de bilimkurgu yazarı Arthur C. Clarke'ın adını taşıyan ödüllerden birini de kazandı.

Bilim ne diyor?

Belgeselde anlatılanların hepsi, bugün de bilimsel olarak doğrulanabilen gerçek olaylar. Apollo astronotlarının Ay yüzeyine bıraktığı lazer yansıtıcılar, elli yılı aşkın süredir Dünya'daki gözlemevleri tarafından kullanılıyor. Bilim insanları bu aynalara lazer ışını gönderip ışığın geri dönüş süresini ölçerek Dünya-Ay uzaklığını santimetre düzeyinde hesaplıyor. Bu ölçümler sayesinde Ay'ın Dünya'dan her yıl yaklaşık 3,8 santimetre uzaklaştığını biliyoruz.

NASA'nın 2009'da fırlattığı Ay Keşif Yörünge Aracı da Apollo iniş alanlarını yörüngeden fotoğrafladı. Bu görüntülerde iniş modüllerinin alt kısımları, bilimsel deney düzenekleri, hatta astronotların ayak izlerinin oluşturduğu patikalar seçilebiliyor. Apollo görevlerinin Dünya'ya getirdiği yaklaşık 382 kilogramlık Ay kayası ve toprağı ise Ay'ın, genç Dünya'ya Mars büyüklüğünde bir gök cisminin çarpmasıyla oluştuğu fikrinin en güçlü dayanakları arasında yer alıyor.

Belgeseldeki astronotların sıkça değindiği bir duygu da bilimsel literatüre girmiş durumda. Uzaydan Dünya'ya bakan pek çok astronot, gezegenin kırılganlığını ve sınırların anlamsızlığını derinden hissettiğini anlatıyor. Bu deneyim, araştırmacılar tarafından "genel bakış etkisi" olarak adlandırılıyor. Apollo 8'in 1968 Noel arifesinde çektiği "Dünya'nın Doğuşu" fotoğrafı da bu duygunun simgesi oldu.

Belgesel, Apollo programının teknik riskini de unutturmuyor. Ay modülünün duvarları bazı yerlerde yalnızca birkaç kat ince alüminyum levhadan oluşuyordu ve astronotların hayatı, o dönemin bugünkü bir cep telefonundan çok daha zayıf bilgisayarlarına bağlıydı. Apollo 11'in inişi sırasında bilgisayarın verdiği alarmlar ve azalan yakıt, görevin son saniyelerde ne kadar ince bir çizgide yürüdüğünü gösteriyor. Apollo 13'te yaşanan patlama ise ekibin Ay'a inemeden, olağanüstü bir doğaçlama çabasıyla Dünya'ya dönmesiyle sonuçlandı. Jim Lovell'in bu deneyimi kendi sözleriyle anlatması, belgeselin en etkileyici bölümlerinden biri.

Neden izlemeli?

Ay'ın Gölgesinde, Apollo programını hiç bilmeyenler için de, her ayrıntısını ezbere bilenler için de değerli bir film. Astronotların yıllar sonra bile gözleri dolarak anlattığı anlar, ders kitaplarında okunamayacak bir insani derinlik taşıyor. Görüntülerin kalitesi, belgeseli büyük ekranda izlemeyi hak eden bir yapım hâline getiriyor. Ay'a yeniden dönüş planlarının konuşulduğu bugünlerde, insanlığın ilk Ay yolculuklarının ne anlama geldiğini hatırlamak için ideal bir başlangıç noktası.

Kısaca

• Yıl: 2007
• Yönetmen: David Sington
• Süre: 100 dakika
• Tür: Belgesel
• Ödül: Sundance Film Festivali Dünya Sineması Seyirci Ödülü