Fotoğraf makinesiyle Samanyolu fotoğrafı nasıl çekilir? Ayarlar ve ipuçları
Işık kirliliğinden uzak, Ay'sız bir gökte; tripod, geniş açılı ve açık diyaframlı lens, manuel odak ve 500/NPF kuralına uyan 10-25 saniyelik poz yeterlidir. Türkiye'den merkez yaklaşık Mart-Ekim, en iyi Haziran-Ağustos'ta görülür.
- Konu
- Astrofotoğraf
- Kaynak
- NASA
- İlgili sayfa
- https://uzaygundem.com/ansiklopedi/astrofotograf-ekipman-rehberi-telefondan-teleskoba
Samanyolu'nu fotoğraf makinesiyle çekmek için ışık kirliliğinden uzak ve Ay'sız bir gökyüzü, sağlam bir tripod, geniş açılı ve açık diyaframlı bir lens (örneğin f/2,8 ya da daha açığı), elle sonsuza ayarlanmış odak ve yıldızları çizgiye çevirmeyecek kadar kısa bir pozlama (çoğunlukla 10-25 saniye) gerekir. Ayarların hiçbiri karanlık gökyüzünün yerini tutmaz; önce yer ve tarih seçilir, makine sonra gelir. Türkiye'den Samanyolu'nun parlak merkez bölgesi yaklaşık Mart-Ekim arasında ufkun üstünde kalır, en uygun dönem yaz ayları, özellikle Haziran-Ağustos'tur.
Samanyolu'nun neresini çekiyorsunuz?
Gökyüzünde gördüğümüz sütümsü şerit, kendi galaksimizin diskini içeriden, yandan görmemizin sonucudur. Şerit gökyüzünde yaklaşık 30° genişliğinde bir kuşak olarak uzanır; en parlak ve ayrıntılı kısmı Yay (Sagittarius) takımyıldızı yönündeki galaktik merkez bölgesidir (Yay takımyıldızı). Galaksinin merkezindeki kara delik Sagittarius A*'ın koordinatları yaklaşık sağ açıklık 17 sa 45 dk, dik açıklık −29°'dir ve Dünya'dan yaklaşık 27 bin ışık yılı uzaktadır; gökyüzünde Yay ile Akrep takımyıldızlarının sınırına yakın görünür. NASA'nın Spitzer verilerine dayanan haritalamasına göre Güneş, Yay ve Perseus kolları arasındaki küçük Orion Kolu'ndadır; yani şeride bakarken galaksinin kalabalık iç kısmına doğru bakıyoruz. Genel bilgi için Samanyolu sözlük maddesine bakabilirsiniz.
Bu şeridi çıplak gözle göremeyenlerin sayısı az değil: Falchi ve arkadaşlarının hakemli dünya ışık kirliliği atlasına göre Samanyolu insanlığın üçte birinden fazlasından gizlenmiş durumda. Fotoğraf makinesi sensörü ışığı biriktirdiği için gözden daha fazlasını gösterir; ama ışık kirliliği o kadar da kolay aşılmaz.
Türkiye'den hangi aylarda çekilir?
Türkiye'nin orta noktası yaklaşık 39° kuzey enlemindedir. Bu enlemde güneyden geçen bir cismin ufuktan en yüksek açısı 90° − (39° + 29°) = yaklaşık 22°'dir. Yani galaktik merkez Türkiye'den hiçbir zaman başımızın üstüne çıkmaz; alçak, güney ufkuna yakın bir manzara olarak görünür. Bu yüzden güney ufku açık ve karanlık bir nokta seçmek önemlidir.
Sagittarius A*'ın koordinatlarından, 39° kuzey ve 32° doğu için yaptığım hesaba göre (astronomik gece boyunca, ayın 1'i ve 15'i örneklenerek) merkezin ulaştığı en yüksek açı şöyledir:
- Şubat: yaklaşık 10° (şafak öncesi, çok alçak)
- Mart: yaklaşık 18°
- Nisan: yaklaşık 21°
- Mayıs-Ağustos: yaklaşık 22° (en yüksek konum)
- Eylül: yaklaşık 20°
- Ekim: yaklaşık 15°
- Kasım: yaklaşık 5° (neredeyse yok)
Mart ve Nisan'da merkez ancak gece yarısından sonra, şafağa doğru yükselir; Eylül-Ekim'de ise gecenin ilk saatlerinde görünür ve erkenden batar. Haziran-Ağustos arasında hem en yüksekte hem de gecenin ilk yarısında durduğu için en rahat dönemdir. Kasım-Ocak arasında merkez bölgesi gece gökyüzünde yoktur; o aylarda Samanyolu'nun şeridinin başka kısımları çekilebilir, ama bu sayfa merkez bölgesini anlatır.
Karanlık gökyüzü ve yeni Ay
Samanyolu'nu belirgin yakalamak için gökyüzü yaklaşık 20,2 kadir/yay saniyesi karelik parlaklıktan daha karanlık olmalıdır; pratikte Bortle ölçeğinde 4 ve altı bir gök gerekir. Bortle 4'te ufkun üstündeki Samanyolu hâlâ etkileyicidir ama ayrıntısızdır; Bortle 2-3'te yazın Samanyolu'nun yapısı, karanlık toz şeritleri seçilir. Bu ölçeğin ayrıntısı ve nerede karanlık gök bulunacağı için ışık kirliliği sayfasına ve Türkiye'de yıldız gözlemi için en iyi yerler rehberine bakın.
Ay gökyüzünü aydınlatan en büyük doğal ışık kaynağıdır. Bu yüzden çekimi yeni Ay haftasına, Ay ya hiç doğmamışken ya da çoktan batmışken planlayın. Gözlerinizi karanlığa alıştırmak için yaklaşık yarım saat beklemek, kompozisyonu ve odağı ekranda daha iyi yapmanızı sağlar.
Makine ve lens: ne işe yarar?
Aynasız ya da DSLR olması fark etmez; önemli olan sensörün boyutu, manuel kontrol ve RAW çekim. Büyük sensörlü (tam kare) gövdeler yüksek ISO'da daha az gürültü verir, ama APS-C bir gövde de iyi sonuç verir. Lens tarafında üç şey aranır: geniş açı (tam karede yaklaşık 14-24 mm), geniş diyafram (f/1,4-f/2,8) ve kenarlarda yıldızları yuvarlak tutan düzgün bir optik. Açık diyafram, kısa pozda da yeterli ışığı toplamanızı sağlar. Kit lenslerle (genelde f/3,5-5,6) de çekilir; fakat yüksek ISO ve daha fazla gürültüyle ödersiniz. Tripod, uzaktan deklanşör ya da 2 saniyelik zamanlayıcı da gereklidir; çünkü deklanşöre dokunmak bile kareyi titretir.
Poz süresi: 500 ve NPF kuralı
Dünya'nın dönüşü yüzünden gökyüzü saatte yaklaşık 15,04° döner (sidereal gün 23 sa 56 dk 4 sn). Sabit tripodda poz uzadıkça yıldızlar nokta olmaktan çıkıp küçük çizgilere dönüşür. Bunu önlemek için iki yaygın kural kullanılır:
- 500 kuralı: en uzun poz (saniye) = 500 / (odak uzaklığı × kırpma çarpanı). Örneğin tam karede 14 mm lensle yaklaşık 35,7 saniye; 1,5 kırpma çarpanlı APS-C'de 20 mm lensle yaklaşık 16,7 saniye.
- NPF kuralı: en uzun poz (saniye) = (35 × diyafram sayısı + 30 × piksel aralığı µm) / odak uzaklığı. Piksel aralığı 4,3 µm olan tam kare bir gövdede 14 mm f/2,8 için (98 + 129) / 14 ≈ 16,2 saniye çıkar. Yani yüksek çözünürlüklü sensörlerde 500 kuralı yıldız izini hâlâ gösterebilir; NPF daha temkinlidir.
Pratikte 14-24 mm arası bir lensle 10-20 saniye güvenli bir başlangıçtır. Kuralların ayrıntısı ve tablo için 500 kuralı ve NPF kuralı sayfasına bakın; burada tekrarlamıyoruz.
Odak: elle ve sonsuza
Karanlıkta otomatik odak çalışmaz; objektifi manuel moda alın. Lensteki "sonsuz" işareti genellikle güvenilir değildir, çünkü sıcaklık ve lens farkı odağı kaydırır. Daha sağlam yol: canlı görüntü (Live View) açıkken parlak bir yıldızı ya da gezegeni 10 kata kadar büyütüp odak halkasını yıldız en küçük ve keskin görünene kadar çevirmek. Ardından deneme karesi çekip ekranda büyütün; yıldızlar iğne ucu gibi olmalı. Odak halkasına sonra dokunmamak için bantlayabilirsiniz; ancak lensi değiştirirseniz ya da gece soğursa yeniden kontrol edin.
ISO, diyafram ve ham dosya
Pozlama süresi sınırlı olduğu için ışığı diyafram ve ISO ile tamamlarsınız. Başlangıç noktası olarak lensi sonuna ya da bir kademe kısık, 14-24 mm'de yaklaşık 15-20 saniye ve ISO 1600-3200 deneyin; ardından arka ekrandaki histogramı kontrol edin. Gökyüzü histogramın sol üçte birinde, kenara yapışmadan durmalı. Çok parlak çıktıysa ISO'yu düşürün; çok karanlıksa yükseltin. Mutlaka RAW çekin: beyaz dengesini sonradan ayarlamak ve gürültüyü bastırmak mümkün olur. Daha ileri bir adım olarak, aynı kareden çok sayıda çekip üst üste bindirmek (yığma) gürültüyü belirgin biçimde azaltır.
Ön plan: fotoğrafı fotoğraf yapan şey
Yalnızca yıldız dolu bir kare hızla sıkıcılaşır. Ağaç, kaya, eski bir yapı, çadır ya da dağ silueti ölçek ve hikâye katar. Galaktik merkez güney ufkuna yakın olduğu için ön planı o yöne, ufku açık bir noktaya kurun ve parlak bölgeyi kadrajın üçte bir çizgilerinden birine yaklaştırın. Ufukta görünen turuncu parıltı çoğunlukla şehir ışığıdır; kadrajı mümkünse o yönden uzak tutun. Ön plan tek pozda çok karanlık kalırsa, alacakaranlıkta (mavi saatte) aynı kadrajdan ayrı bir ön plan karesi çekip sonra birleştirmek yaygın bir yöntemdir.
Kısaca
- Önce karanlık gökyüzü: Bortle 4 ve altı, yeni Ay haftası; Samanyolu merkezi Türkiye'den yaklaşık Mart-Ekim, en iyi Haziran-Ağustos aylarında, güney ufkunda en çok 22° yükseğe çıkar.
- Ekipman: tripod, geniş açılı ve açık diyaframlı lens (14-24 mm, f/1,4-f/2,8), RAW çekim, uzaktan deklanşör ya da zamanlayıcı.
- Poz: 500 ya da NPF kuralıyla yıldız izini sınırlayın; 14-24 mm'de çoğunlukla 10-20 saniye.
- Odak: manuel, parlak bir yıldızda canlı görüntüyle büyüterek; ISO 1600-3200 başlangıçtır, histograma bakın.
- Ön plan siluetleri ve doğru kompozisyon, aynı Samanyolu'nu fotoğrafa dönüştürür.
Sonraki adım: telefon mu, makine mi?
Telefonlar çoğu zaman art arda çektikleri kısa kareleri otomatik birleştirir; makinede bu işi siz yaparsınız ama sensör ve lens çok daha büyük ışık toplar. Telefonla başlamak isterseniz telefonla Samanyolu fotoğrafı sayfası var. Ekipman kademelerini karşılaştırmak için astrofotoğraf ekipman rehberine göz atabilirsiniz.






















