21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

MAST nedir? Mikulski Arşivi'nden Hubble, JWST, TESS ve Kepler verisi indirme

MAST, STScI'nin NASA adına işlettiği uzay teleskobu veri arşividir; Hubble, JWST, TESS ve Kepler verisini portaldan ya da Python'dan ücretsiz indirmenin yolunu anlatır.

Türü
Yazılım

MAST (Mikulski Uzay Teleskopları Arşivi; İngilizce adı Mikulski Archive for Space Telescopes), NASA adına Baltimore'daki Uzay Teleskobu Bilim Enstitüsü'nün (STScI) işlettiği, uzay teleskoplarının görünür, mor ötesi ve yakın kızılötesi gözlemlerini topladığı çevrimiçi veri arşividir. Hubble, James Webb, TESS ve Kepler gibi görevlerin verileri burada durur; gizlilik süresi dolan veriye herkes ücretsiz ulaşır. Klasik anlamda kurup çalıştırdığınız bir program değildir: tarayıcıdan kullanılan bir portal ile Python gibi dillerden bağlanılan bir arayüz takımından oluşur.

MAST nedir ve kim geliştirdi?

MAST'ı bir uygulama mağazasından indirilen program gibi düşünmemek gerekir. Arşivin kendisi STScI'nin sunucularında durur; siz ona web portalı, hazır arama formları ya da programlama arayüzleri üzerinden bağlanırsınız. Bu yüzden "hangi işletim sisteminde çalışır?" sorusunun cevabı basittir: tarayıcısı olan her sistemde. Python tarafındaki araçlar için de Python'un çalıştığı bir bilgisayar yeterlidir.

STScI'nin arşiv sayfasına göre arşiv 1997'de, Hubble Uzay Teleskobu'nun veri dağıtım sisteminden doğdu. Uluslararası Mor Ötesi Kaşif (IUE) görevi sona erince NASA, IUE verisini Hubble arşiviyle STScI'de birleştirdi ve çok görevli arşiv, yani "Multimission Archive at STScI" ortaya çıktı. Kısaltma bu yüzden MAST. 5 Nisan 2012'de arşivin adı, kariyeri boyunca gösterdiği başarıların onuruna Senatör Barbara A. Mikulski'nin adıyla anılır oldu.

STScI'nin kendisi 1981'de kuruldu; NASA adına Üniversiteler Astronomi Araştırma Birliği (AURA) tarafından işletiliyor. Enstitü Hubble'ın, James Webb'in ve Nancy Grace Roman teleskoplarının bilim operasyonlarını yürütüyor ve arşivi de yönetiyor. Ayrıntıları Hubble Uzay Teleskobu ve James Webb Uzay Teleskobu sayfalarında bulabilirsiniz.

İçinde hangi görevlerin verisi var?

MAST'ın ana sayfası arşivin bir düzineden fazla göreve ait veri tuttuğunu söylüyor. Başlıca koleksiyonlar şunlar:

  • Hubble Uzay Teleskobu (HST): arşivin çıkış noktası.
  • James Webb Uzay Teleskobu (JWST): kızılötesi gözlemler.
  • TESS: 18 Nisan 2018'de fırlatılan ve 25 Temmuz 2018'de göreve başlayan ötegezegen tarama uydusu. Bilim verisi Dünya'ya iki haftada bir iniyor ve MAST'a akıyor.
  • Kepler: ötegezegen avcısı; ayrıntısı Kepler Uzay Teleskobu sayfasında.
  • GALEX, IUE, Pan-STARRS ve başka koleksiyonlar; ayrıca gelecekte Roman teleskobunun verisi de burada olacak.

Arşivde işlenmiş kataloglar da var: Ekim 2020'de yayımlanan PS1-STRM, sinir ağlarıyla üretilmiş, yaklaşık 300 GB büyüklüğünde ve evrenin ayrıntılı üç boyutlu haritalarından biri olarak anılıyor. STScI'nin tanıtımına göre MAST Gaia verisini de saklıyor; Gaia'nın kendi kataloğunu ESA'nın arşivinden sorgulamak isterseniz Gaia Arşivi sayfası işinize yarar.

Kimin işine yarar?

Öğrenci ve meraklılar: Hubble ya da Webb'in ham görüntüsünü, yani manşetlerdeki renkli fotoğrafın kaynağı olan veriyi kendi gözünüzle görmek mümkün. Bir nesne adı yazıp hangi teleskopların onu ne zaman gözlediğine bakabilirsiniz.

Amatör gökbilimciler: TESS ve Kepler'in ışık ölçümlerini indirip bir yıldızın parlaklığının zamanla nasıl değiştiğini kendiniz çizebilirsiniz. Işık eğrisi ile geçiş yöntemi sayfaları bu işin temelini anlatıyor; yöntemin genel çerçevesi için ötegezegenler nasıl bulunur yazısına bakılabilir.

Araştırmacılar: Aynı nesnenin birçok görevden gelen gözlemini tek yerden süzmek, belirli bir araç ve filtreyle yapılmış gözlemleri seçmek ve toplu indirmek MAST'ın asıl işi. Python tarafında Lightkurve paketi, Kepler ve TESS ışık eğrileriyle çalışmak için geliştirilmiş açık kaynaklı bir araç; amatör teleskoplardan gelen veriyi de işleyebiliyor.

MAST nasıl kullanılır?

STScI'nin sunduğu erişim yolları şöyle sıralanıyor:

  • MAST Portalı: birden çok koleksiyonda birlikte arama.
  • MAST Arama Formu: Hubble ve JWST için daha basit arama.
  • Göreve özel formlar: her görevin kendi arama sayfası.
  • Astroquery: Python'dan erişim.
  • RESTful web servisi: dilden bağımsız HTTPS istekleri.
  • Sanal Gözlemevi (VO) ve CasJobs: standart protokollerle erişim ve SQL sorguları.
  • exo.MAST: ötegezegen odaklı bir giriş.

İlk deneme için portal en kolay yoldur. Bir nesne adı ya da koordinat yazarsınız, sonuç tablosunda hangi görevin, hangi aletle ve hangi filtrede gözlem yaptığı listelenir, istediğiniz kayıtların ürünlerini seçip indirirsiniz. İndireceğiniz ürünler arasında FITS dosyaları öne çıkar (astroquery örneklerinde de "fits" uzantısı süzülüyor). FITS, gökbilimde en yaygın dosya biçimidir ve ilk kez 1981'de standartlaştırılmıştır. FITS dosyalarını açmak için SAOImage DS9 gibi ücretsiz bir görüntüleyici yeterlidir.

Python ile Hubble, JWST, TESS ve Kepler verisi indirme

Programlamayı biliyorsanız astroquery'nin MAST modülü işi birkaç satıra indirir. Kurulum pip install astroquery komutuyla yapılır; modül Astropy ailesinin bir parçasıdır ve sonuçları Astropy tablosu olarak verir. Belgelerde anlatılan akış dört adımdır:

  1. Gözlemleri bulun: Observations.query_object ile nesne adından (örneğin M8) ya da query_region ile koordinat ve yarıçaptan arama yapılır; varsayılan arama yarıçapı 0,2 derecedir. query_criteria ile görev, alet, filtre ya da zaman gibi ölçütlerle süzülür.
  2. Görevi seçin: obs_collection alanına "HST", "JWST", "TESS" ya da "K2" gibi bir koleksiyon adı verilir. Belgelerde Hubble için ACS/WFC aleti ve F606W filtresi, JWST için NIRISS aleti örnek olarak geçiyor.
  3. Ürünleri listeleyin: get_product_list bir gözlemin bütün dosyalarını getirir; filter_products ile uzantı (örneğin "fits"), kalibrasyon düzeyi ya da ürün türüne göre elenir.
  4. İndirin: download_products birden çok dosyayı yerel diske indirir.

Belgeler ayrıca bulutta tutulan veri kümelerine AWS S3 adresleriyle, indirmeden erişilebildiğini belirtiyor. Belgelerdeki Hubble örneğinde dataRights alanı "PUBLIC" verilerek yalnız herkese açık gözlemler isteniyor; gizlilik süresi dolmamış veriye ulaşılamayacağını bu yüzden akılda tutun.

TESS ya da Kepler ışık eğrisiyle çalışacaksanız ham dosyaları elle indirmek yerine Lightkurve kullanmak daha pratiktir. MAST ekibi ayrıca öğretici Jupyter defterleri hazırlıyor ve tarayıcıdan analiz yapılabilen TIKE adlı bir bulut ortamı sunuyor.

Ücretsiz mi, Türkçe mi?

MAST'ın kendi ifadesiyle verilere, varsa gizlilik kısıtları kalktıktan sonra ücretsiz ve herkese açık erişim sağlanır. Kaynak kodu açık bir "program" olmadığı için lisans sorusu arşivin kendisi için geçerli değil; ama astroquery ve Lightkurve gibi kullanım araçları açık kaynaklıdır.

İncelediğimiz portal, belge ve arama sayfaları İngilizce; Türkçe arayüz yok. Yardım için STScI'nin yardım masasına e-postayla başvurulabiliyor. Terimleri bilmek işinizi kolaylaştırır: "proposal ID" gözlem teklifinin numarası, "filter" gözlemin yapıldığı dalga boyu bandı, "calibration level" ise verinin ne kadar işlenmiş olduğunu gösterir.

Benzer araçlardan farkı

Bu tür araçların rolleri birbirine karışabiliyor, o yüzden ayrımı netleştirelim:

  • MAST: ham ve işlenmiş gözlem dosyalarını barındıran, çoğunlukla NASA görevlerinin arşivi.
  • ESASky: ESA'nın tarayıcıdan kullanılan çok dalga boylu gökyüzü arşivi; dosya indirmeden önce gökyüzünü gezmek için rahattır.
  • Aladin Sky Atlas: Strasbourg CDS'nin gökyüzü atlası; farklı kaynaklardan görüntü ve katalogları üst üste bindirmek için.
  • TOPCAT: arşivden gelen büyük katalog tablolarını incelemek için.
  • Stellarium: arşiv değil, gökyüzü simülatörüdür; MAST ile işlevleri ayrıdır.

Kısacası MAST bir "veri kütüphanesi"dir; açıp bakmak, işlemek ve çizmek için yukarıdaki programlardan biriyle birlikte kullanılır.

Nasıl başlanır?

Pratik bir ilk adım: MAST Portalı'nda bir nesne adı (örneğin M8) aratın, sonuç listesinde Hubble ya da TESS gözlemi olanları süzün ve küçük bir FITS dosyası indirip DS9 ile açın. Bunu birkaç kez yaptıktan sonra aynı aramayı astroquery ile Python'da tekrarlamak anlamlı gelir. Roman teleskobunun gözlemleri de ilerleyen yıllarda aynı arşive gelecek; Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu sayfası bunu anlatıyor. Eski gözlemleri çözümlemeyi öğrenmek, yeni gelen veri geldiğinde de aynı yöntemle çalışabilmek demektir.

Kısaca

  • MAST, STScI'nin NASA adına işlettiği; Hubble, JWST, TESS, Kepler, GALEX, IUE ve Pan-STARRS gibi görevlerin verisini barındıran arşivdir.
  • 1997'de Hubble veri sisteminden doğdu, 5 Nisan 2012'de Senatör Barbara A. Mikulski'nin adını aldı.
  • Program değil web hizmetidir: portal, arama formları, astroquery ve REST arayüzüyle kullanılır; işletim sistemi önemli değildir.
  • Gizlilik süresi sona eren veriye ücretsiz erişilir; arayüz ve belgeler İngilizcedir.
  • Başlamak için portalda nesne adı aratıp FITS dosyası indirmek, sonra aynısını Python ile denemek yeterlidir.

Aynı türdenTümü →

Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar