21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

ESASky nedir? ESA'nın tarayıcıdan kullanılan çok dalga boylu gökyüzü arşivi

ESASky, ESA'nın ücretsiz, tarayıcıdan çalışan gökyüzü arşivi portalıdır; 30'dan fazla görevin görüntü, katalog ve ışık eğrisi verisini tek haritada toplar.

Türü
Yazılım

ESASky nedir? ESASky, Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) bilgisayar, tablet ya da telefondaki tarayıcıdan açılan ücretsiz bir gökyüzü arşivi portalıdır. Gama ışınından radyoya kadar farklı dalga boylarındaki tüm gökyüzü haritalarını ve 30'dan fazla uzay görevinin gözlem verisini tek bir harita üzerinde buluşturur. ESA'nın Madrid yakınındaki Avrupa Uzay Astronomi Merkezi'nde (ESAC) çalışan ESAC Bilim Veri Merkezi (ESDC) tarafından geliştirilir ve sürdürülür.

ESASky ne işe yarar?

Bir teleskobun verisini bulmak eskiden her görevin kendi arşivine girmeyi, kendi arama biçimini öğrenmeyi gerektirirdi. ESASky bu işi tersine çevirir: önce gökyüzüne bakarsınız, ilgilendiğiniz bölgeye yaklaşırsınız, sonra o bölgeyi hangi görevlerin, hangi dalga boyunda gözlediğini görürsünüz. Seçtiğiniz gözlemin bilimsel kullanıma hazır verisini oradan indirebilirsiniz. ESDC bu yaklaşımı "keşif portalı" olarak tanımlıyor: amaç, uzay, yer ve çoklu haberci (multi-messenger) gözlemlerine tek yerden ulaşmak.

Portal; hedef listelerini haritada göstermeyi, bir görevin gökyüzünün hangi kısmını taradığını çizmeyi ve Güneş Sistemi cisimlerini aramayı da destekler. Yani yalnızca güzel bir harita değil, gerçek bir veri arşivinin görsel kapısıdır.

ESASky arayüzünde ESA/Webb'in Tarantula Bulutsusu görüntüsü. Harita üzerine görev gözlemleri ve veri katmanları eklenebiliyor.
ESASky ve ESA/Webb, CC BY 4.0

Kim geliştirdi, ne zamandan beri var?

ESASky'ın beta sürümü 25 Ekim 2015'te, Sydney'de yapılan ADASS XXV konferansı sırasında kullanıma açıldı. Sürüm 1.0 ise 9 Mayıs 2016'da yayımlandı. O günden bugüne düzenli güncellenen portalın son kararlı sürümü, ESDC'nin sürüm notlarına göre 1 Ekim 2026 tarihli 7.9.1'dir.

ESASky'ın kısa tarihi
Uzay Gündem
Verileri göster
2015Beta sürüm (25 Ekim)
2016Sürüm 1.0 (9 Mayıs)
2024Sürüm 7.0 (5 Kasım): zaman serisi…
2025Sürüm 7.4: ESA Datalabs bağlantısı
2026Sürüm 7.9.1 (1 Ekim)

Teknik tarafta ön yüz Java ile yazılıp Google Web Toolkit aracılığıyla JavaScript'e çevrilmiştir; arka uçta Apache Tomcat üzerinde bir Java uygulaması ve TAP+ sunucusu çalışır, veriler PostgreSQL'de tutulur. Haritanın kendisi, ESA'nın HiPS (Hierarchical Progressive Surveys) biçimindeki gökyüzü haritalarını gösteren Aladin Lite görüntüleyicisine dayanır. Kullanıcının bunları bilmesi gerekmez; ama HiPS'in neden akıcı yakınlaşma sağladığını açıklar: dev bir haritanın tamamını indirmek yerine, yalnızca baktığınız bölgenin gerekli çözünürlükteki küçük karoları indirilir. HiPS haritalarını masaüstü yazılımında kullanmak isteyenler için Aladin Sky Atlas sayfasına bakılabilir.

Hangi görevlerin verisi var?

ESASky 30'dan fazla görevin verisini bir araya getirir. ESA görevlerinden bazıları şunlardır: Gaia, Hipparcos, Hubble, Herschel, Planck, XMM-Newton, INTEGRAL, Euclid, CHEOPS ve CoRoT. ESA dışı görevler de var: NASA'nın Chandra ve Spitzer teleskopları, JAXA'nın Suzaku ve AKARI görevleri, ALMA gözlemevi ve eROSITA. ESDC'nin kendi sayfası Güneş fiziği ve gezegen bilimi tarafını da anıyor: SOHO, Solar Orbiter, Cluster ve Double Star gibi görevler de listede.

Veri türleri de çeşitlidir:

  • Görüntüler ve haritalar: gama ve X ışınından optik, kızılötesi, mikrodalga ve radyoya uzanan tüm gökyüzü HiPS haritaları.
  • Kaynak katalogları: örneğin yıldızların konumlarını ve özhareketlerini içeren listeler.
  • Tayflar: XMM-Newton, Uluslararası Mor Ötesi Kaşif (IUE), Hubble, ISO, Herschel ve Chandra gözlemlerinden.
  • Işık eğrileri: Kasım 2024'te gelen sürüm 7.0'dan itibaren etkileşimli zaman serisi görüntüleyicisinde Gaia DR3 dönemsel fotometrisi ile XMM-Newton EPIC ve OM fotometrisi görülebiliyor. Sürüm 7.9.1 ile INTEGRAL zaman serileri ve CoRoT ışık eğrileri de eklendi.
  • Çoklu haberci olayları: LIGO-Virgo-KAGRA'nın kütleçekim dalgası uyarıları ve IceCube nötrino olayları.

Öne çıkan araçlar

Webb gözlem planlama aracı

ESASky, James Webb Uzay Teleskobu gözlemlerinin kapsama alanlarını (footprint) haritaya yansıtır. Bir gök cismi için Webb ve Hubble'ın alanlarının nasıl örtüştüğünü görmek, gözlem önerisi hazırlayanların işine yarar. XMM-Newton için de genel kapsama alanları çizilebilir.

Kartekerleği Galaksisi için Webb ve Hubble cihazlarının kapsama alanlarını gösteren ESASky ekran görüntüsü.
ESA/Webb, CC BY 4.0

Güneş Sistemi araması

Bu araç, Güneş Sistemi cisimlerinin yörünge bilgisini (efemeris) kullanarak "şu asteroit ya da kuyruklu yıldız, hangi gözlemde, haritanın neresinde yer almış?" sorusuna cevap arar. Efemeris verisi için IMCCE'nin kaynağı kullanılır.

Yayınlar aracı

Seçilen bölgedeki cisimler için NASA Astrofizik Veri Sistemi (ADS) ve SIMBAD üzerinden ilgili bilimsel makalelere ulaşılabilir.

Halka açık görseller

ESA/Hubble, ESA/Webb ve Euclid'in basına verilen görselleri, ESASky'da bilimsel verisiyle birlikte açılabiliyor. Örneğin Webb'in Orion Bulutsusu mozaiği, ESASky üzerinde 21.000 × 14.351 piksellik bir görüntü olarak yer alıyor ve ayrıntısına yaklaşılabiliyor.

Webb'in NIRCam kamerasıyla çekilen Orion Bulutsusu mozaiği; JuMBO adayları bu verilerde arandı
NASA, ESA, CSA / M. McCaughrean, S. Pearson (ESA/Webb, Orion Bulutsusu kısa dalga NIRCam mozaiği)

Fiyat, platform ve dil

  • Fiyat: Ücretsizdir.
  • Açık kaynak mı? Kaynak kodunun lisansına dair kurumun yayımladığı net bir bilgiye ulaşamadık; bu nedenle açık kaynak diye sunmuyoruz.
  • İşletim sistemi: Kurulum yoktur. Modern bir tarayıcısı olan Windows, macOS, Linux, Android ve iOS cihazlar kullanabilir. Sürüm notlarına göre mobil kullanım yıllardır adım adım iyileştiriliyor.
  • Türkçe desteği: Bildirilen arayüz dilleri İngilizce, İspanyolca ve Mandarin Çincesidir. Türkçe arayüz yok; menüler İngilizcedir, ama harita ve arama mantığı dil bilgisinden çok görsel olduğundan başlamak zor değildir.

Kimin işine yarar?

Öğrenciler ve meraklılar için en büyük kazanç, gerçek bir uzay görevinin verisine tek tıkla bakabilmektir. ESDC, gerçek görev verisiyle hazırlanmış sınıf etkinlikleri sunuyor; portal okullarda ve üniversitelerde de kullanılıyor.

Amatör astronomlar bir cismi bildikleri dalga boyunun ötesinde görebilir: tanıdık bir bulutsunun kızılötesi ya da X ışını görünümünü yan yana açmak mümkün. (Gökyüzünde nereye bakacağını bulmak isteyenler için Stellarium gibi planetaryum programları daha uygundur.)

Araştırmacılar için portal bir keşif ve ön eleme aracıdır: bir bölgenin hangi görevlerce gözlendiğine hızlıca bakılır, sonra gerekirse kendi analiz araçlarına geçilir. Tablo halindeki katalog verisini ayrıntılı çözümlemek için TOPCAT gibi programlar kullanılır.

Nasıl başlanır?

  1. sky.esa.int adresini bir tarayıcıda açın; kurulum gerekmez.
  2. Arama kutusuna bir gök cismi adı yazın ve haritanın o noktaya gitmesini bekleyin.
  3. Haritadaki dalga boyu katmanlarını değiştirin; aynı bölgenin gama ışınından radyoya nasıl farklı göründüğüne bakın.
  4. Görev gözlemlerini ya da katalogları ekleyin; bir kayda tıklayarak ayrıntısına ve indirme seçeneklerine ulaşın.

Programlama bilenler için ek yollar da var: gömülebilir bir JavaScript arayüzü, astroquery'nin Python modülü ve Jupyter not defterlerinde ESASky'ı kontrol etmeyi sağlayan pyESASky paketi. Sürüm 7.4 (Ekim 2025) ile oturumlar ESA Datalabs platformundaki Jupyter not defterlerine gönderilebilir hale geldi.

Benzer programlardan farkı

ProgramOdak
ESASkyESA'nın arşivlerine ve çok dalga boylu gözleme dayalı, tarayıcıdan çalışan keşif portalı
Aladin Sky AtlasCDS'nin gökyüzü atlası yazılımı; VizieR ve SIMBAD gibi veri tabanlarına erişim
StellariumBulunduğunuz yerden görülen gökyüzünü gösteren simülatör, gözlem planlama

Kısacası Stellarium "bu gece ne görürüm?" sorusuna, ESASky ise "bu bölgeyi hangi teleskop, hangi dalga boyunda gözledi ve verisi nerede?" sorusuna cevap verir.

Kısaca

  • ESASky, ESA'nın ESAC Bilim Veri Merkezi'nin geliştirdiği, tarayıcıdan açılan ücretsiz bir gökyüzü arşivi portalıdır.
  • Beta sürüm 25 Ekim 2015'te, sürüm 1.0 ise 9 Mayıs 2016'da yayımlandı; son kararlı sürüm 7.9.1'dir (1 Ekim 2026).
  • 30'dan fazla görevin görüntü, katalog, tayf, ışık eğrisi ve çoklu haberci verisini tek haritada toplar.
  • Arayüz İngilizce, İspanyolca ve Çince sunulur; Türkçe arayüz yoktur.
  • Öğrenciden araştırmacıya herkes kullanabilir; Python (pyESASky, astroquery) ve JavaScript arayüzleri de vardır.

Aynı türdenTümü →

Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar