M35 açık yıldız kümesi (Messier 35, NGC 2168) nedir? İkizler'in dolunay boyundaki kümesi
M35 (Messier 35, NGC 2168), İkizler takımyıldızında yaklaşık 2.800-3.000 ışık yılı uzaktaki, dolunay boyunda genç bir açık kümedir; yanında çok daha yaşlı NGC 2158 görünür.
- Türü
- Yıldız kümesi
- Bulunduğu yer
- İkizler takımyıldızının batısı; Kastor'un ayak yıldızları Eta ve Mu Geminorum'un yakını
- Çap
- Gökte 28 yay dakikası (dolunaya yakın); gerçekte yaklaşık 24 ışık yılı
- Keşif
- Philippe Loys de Chéseaux, 1745-46; John Bevis bağımsız olarak 1750'den önce; Messier 30 Ağustos 1764'te kataloğa aldı
M35 açık yıldız kümesi (Messier 35, NGC 2168), İkizler takımyıldızının batısında, Dünya'dan yaklaşık 2.800-3.000 ışık yılı uzaktaki, yüzlerce yıldızlı genç bir açık kümedir. Gökte neredeyse dolunay kadar yer kaplar; karanlık bir gecede çıplak gözle sönük bir leke, dürbünle ise yıldızlara çözülmüş zengin bir öbek olarak görülür. Hemen yanında, çok daha uzak ve çok daha yaşlı bir başka küme olan NGC 2158 durur; ikisi aynı doğrultuya düşer ama birbirleriyle ilgisi yoktur.

Genel bakış: ne tür bir cisim?
Açık küme, aynı gaz ve toz bulutundan yaklaşık aynı dönemde doğmuş, kütleçekimiyle gevşekçe bir arada duran yıldızlar topluluğudur; genel tanımı yıldız kümesi sayfasında bulabilirsiniz. M35 bu türün Ülker'e benzeyen, genç ve dağınık örneklerinden biridir; hatta bir araştırma makalesi başlığında M35'e "Ülker'in ikizi mi?" diye sormuştur. Ülker'in ayrıntısı Ülker yıldız kümesi sayfasında, kışın görülen bir başka açık küme olan Arı Kovanı (M44) ise kendi sayfasında anlatılıyor.
"M35" adı, Messier kataloğundaki 35. sıra anlamına gelir. "NGC 2168" ise sonradan hazırlanan Yeni Genel Katalog'daki (New General Catalogue) numarasıdır. Kümenin Collinder kataloğunda da Cr 82 adıyla kaydı vardır. İngilizce kaynaklarda ona "Shoe-Buckle Cluster" (ayakkabı tokası kümesi) takma adı da verilir.
Bulunduğu takımyıldızın Latince adı Gemini (İkizler), IAU kısaltması Gem, tamlama biçimi Geminorum'dur.
Gökyüzünde nerede, ne zaman görülür?
M35, İkizler takımyıldızının batı ucunda, Boğa sınırına yakın bir yerdedir. Gök koordinatları yaklaşık sağ açıklık 06 saat 09 dakika, dik açıklık +24° 20′'dir (kavramlar için sağ açıklık ve dik açıklık sayfasına bakabilirsiniz). Dik açıklığı, Güneş'in haziran gündönümündeki konumuna yakındır; bu yüzden kuzey yarım kürede yüksek görünür, Antarktika Dairesi'nden ise hiç görülemez.
Türkiye'den bakıldığında durum çok elverişlidir. Kümenin kuzey dik açıklığı yüzünden, 36 ile 42 derece kuzey enlemleri arasında kalan ülkemizde gökte en yüksek konumuna yaklaşık 72 ile 78 derece arasında çıkar (bu değer, 90° − enlem + dik açıklık formülüyle hesaplanmıştır); yani neredeyse başucuna yaklaşır ve yer yüzüne yakın puslu havadan uzak kalır. İkizler takımyıldızı akşam saat 21.00 dolaylarında şubat ayında en yüksekte durur; M35 de yaklaşık aynı dönemde, kış akşamlarında en iyi görülür. Kasım sonundan nisana kadar akşam gökyüzünde aranabilir.
Küme, Güneş, Ay ve gezegenlerin gökteki yolu olan ekliptiğe de birkaç derece yakındır. Bu yüzden bazı dönemlerde bir gezegenin ya da Ay'ın yakınından geçtiği görülür; NASA'nın günün astronomi fotoğrafı (APOD) 19 Nisan 2006'da "Mars ve yıldız kümeleri" başlığıyla M35'i Mars'la birlikte göstermiştir.
Nasıl bulunur?
M35'i bulmak için İkizler'in "ayak yıldızlarından" yararlanılır. Kastor ve Polluks'un oluşturduğu iki figürden Kastor'un ayağını gösteren iki üçüncü kadir yıldız vardır: Eta Geminorum (Propus) ve Mu Geminorum (Tejat). Eta Geminorum, 3,1 ile 3,7 kadir arasında parlaklığı değişen, yaklaşık 380 ışık yılı uzaktaki kırmızımsı bir dev yıldızdır ve M35'in yaklaşık iki derece güneydoğusunda durur; Mu Geminorum ise Eta'nın yaklaşık iki derece doğusundadır. Önce bu iki yıldızı bulun, ardından Eta'nın kuzeybatısına doğru yaklaşık iki derece, yani kabaca dört dolunay çapı kadar ilerleyin: küme orada, sönük bir sis lekesi gibi belirir. Parlaklık kavramı için görünür parlaklık (kadir) sayfasına bakabilirsiniz.
Nasıl gözlenir?
M35'in görünür parlaklığı yaklaşık 5,3 kadirdir. Koşullar yeterince iyiyse çıplak gözle bile İkizler'in üç "ayak" yıldızının yakınında bulunabilir; kentin ışığından uzaklaştıkça iş kolaylaşır (karanlık gökyüzü için Bortle ölçeği sayfasına bakın, uygun yerler için de Türkiye'de yıldız gözlemi için en iyi yerler yazısını okuyabilirsiniz).
SEDS Messier Kataloğu'ndaki nota göre en küçük bir optik araç bile kümenin parlak yıldızlarını ayırt ettirir ve düşük büyütmeyle, geniş görüş alanlı bir göz merceğiyle küme en güzel görünümünü alır. Dürbünle kümenin hemen hemen daire biçimli, yıldızları düzgün dağılmış yapısı seçilir. Dürbün seçimi için yıldız gözlemi için hangi dürbün alınır yazısı, teleskop için de yeni başlayanlar için rehber işinize yarar.

Fiziksel özellikler
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Katalog adları | M35, NGC 2168, Cr 82 |
| Takımyıldız | İkizler (Gemini) |
| Uzaklık | Kaynağa göre yaklaşık 2.700-2.970 ışık yılı |
| Görünür parlaklık | 5,3 kadir |
| Görünür çap | 28 yay dakikası (dolunaya yakın) |
| Gerçek çap | Yaklaşık 24 ışık yılı |
| Yaş | Yaklaşık 100 milyon yıl (ESO 150 milyon yıl veriyor) |
| Kütle | Yaklaşık 1.600 Güneş kütlesi (2015 çalışması) |
| Demir bolluğu | [Fe/H] = −0,21 ± 0,10 |
Uzaklık tek bir sayıya oturmaz: SEDS 2.800 ışık yılı, ESO 2.700 ışık yılı, 2009'daki bir yörünge çalışmasından alınan 912 parsek ise yaklaşık 2.970 ışık yılı verir. Yaş için de benzer bir yayılma vardır; çoğu çalışma 100 milyon yıl dolayında birleşir, ESO'nun metni 150 milyon yıl der. Farklı çalışmaların farklı değerler vermesi bu tür ölçümlerde olağandır. Bir ışık yılının ne anlama geldiğini merak ediyorsanız ışık yılı zaman birimi mi? yazısı kısa bir cevap verir.
28 yay dakikalık açı ve yaklaşık 912 parsek uzaklıkla hesaplanınca kümenin gerçek çapı yaklaşık 24 ışık yılı eder; SEDS ile ESO da aynı değeri verir. Demir bolluğu da önemli bir ipucudur: [Fe/H] = −0,21 değeri, kümenin demir oranının Güneş'inkinden biraz düşük, kabaca beşte üçü düzeyinde olduğunu gösterir. SEDS'e göre küme bize doğru saniyede yaklaşık 5 kilometre hızla yaklaşmaktadır.
Yıldızları
M35'in yıldız sayısı, hangi ölçütün kullanıldığına göre değişir. Cudworth 1971'de 513 olası üye saymıştır. 2015'te Bouy ve arkadaşlarının "DANCe" çalışması, uzay hareketi (öz hareket) ve paralaks gibi verilerle %95 ve üzeri olasılıkla üye sayılan 305 yıldız, %50 olasılık eşiğiyle ise 4.349'a varan bir üye listesi çıkardı; bu çalışma kümenin merkezindeki 27,5′ × 27,5′'lik alan içinde yaklaşık 1.600 Güneş kütlesi hesapladı. Ayrıca, Wallenquist'in sayımına göre 13. kadirden parlak 120 yıldız vardır.
Kümenin en sıcak ana kol yıldızı B3 tayf türündedir (yıldız türleri için tayf türü sayfasına bakın). Ana kolu çoktan terk etmiş birkaç sarı ve turuncu dev de vardır: bunlar geç G ile erken K türünden yıldızlardır. Bu turuncu devler, görüntülerde mavimsi yıldız kalabalığı arasında göze çarpan sıcak renkli noktalardır. SEDS bu yüzden kümeyi orta yaşlı sayar. ESO'nun notuna göre bu kütleli yıldızların çoğu birkaç on milyon yıl içinde ömrünü tamamlayacaktır.
Yıldızların hepsi tek değildir. 2015'te Leiner ve arkadaşları, 418 olası üyenin 64'ünde değişken radyal hız saptayarak bunların ikili sistem olduğunu bildirdi. Dört olası üye kimyasal olarak peculiar (aykırı) yıldızdır; HD 41995 ise kümenin görüş alanındaki emisyon çizgili bir yıldızdır. 2005'te Hu ve arkadaşları aynı alanda 13 yeni değişken yıldız buldu; bunların en az üçünün küme üyesi olduğundan şüphelenilir.
NGC 2158: yanındaki yaşlı komşu
M35'in yaklaşık 15 yay dakikası güneybatısında, ancak güçlü amatör teleskoplarla seçilen sönük bir küme durur: NGC 2158. Görünür parlaklığı yaklaşık 8,6 kadir, görünür çapı yaklaşık 5 yay dakikasıdır. Dünya'dan yaklaşık 11.000 ışık yılı uzaktadır (3.600 ± 400 parsek), yani M35'ten yaklaşık 9.000 ışık yılı daha uzak. Kümenin yaşı yaklaşık 2 milyar yıldır; bu, M35'inkinin on katından fazladır. Yaşlı yıldızları yüzünden ışığı daha sarımsıdır. Gaia verilerine dayanan bir çalışma kümede 3.067 yıldız ve yaklaşık 3.216 Güneş kütlesi hesapladı; yarıçapı yaklaşık 8 ışık yılıdır.
NGC 2158'in görünüşü, bir dönem onun küresel küme sanılmasına yol açtı. SEDS ve ESO bu geçmişi anar. Bugün onun, metal bakımından fakir, yaşlı bir açık küme olduğu biliniyor; yoğun yapısı ve kırmızı dev yıldızları bakımından küresel kümelere benzese de dağınık çekirdeği onu açık küme yapar. Küresel kümelerin neye benzediğini Herkül Küresel Kümesi (M13) sayfasında görebilirsiniz; Yaban Ördeği Kümesi (M11) ise açık kümelerin kalabalık bir örneğidir.
Gökte üçüncü bir komşu daha var: M35'in yaklaşık 50 yay dakikası batısındaki IC 2157, 8,4 kadir parlaklığında ve 8 yay dakikası çapında, dağınık ve yıldız bakımından fakir bir kümedir ve birkaç genç, sıcak OB türü yıldız içerir. Geniş alan görüntüleyen bir optikle yaklaşık 1,5 derecelik bir görüş alanında üç küme birlikte görülebilir.
Keşif tarihi
Kümenin keşfi genelde İsviçreli gökbilimci Philippe Loys de Chéseaux'ya atfedilir; 1745 ya da 1746'da gözlemleyip kaydetmiştir. İngiliz John Bevis ise kümeyi, 1750'de tamamlanan Uranographia Britannica adlı yıldız atlasına yazmıştır; yani onu bağımsız olarak, 1750'den önce bulmuştur. Hangisinin önce gördüğü bilinmez. Charles Messier, kümeyi 30 Ağustos 1764'te kataloğuna 35. nesne olarak aldı ve Bevis'in keşfini kabul etti. Bugün kullanılan "M35" adı bu karardan gelir.
Kümeye bilimsel ilgi sonradan arttı. 1971'de Cudworth göreli öz hareketleri ölçerek üye listesi çıkardı, 1989'da Leonard ve Merritt öz hareket hızlarından kümenin kütlesini hesapladı, 2015'te ise DANCe çalışması ile ikili sistem araştırması yayımlandı.
Efsanesi ve başka kültürlerde
M35'e bağlanan ayrı bir efsane yaygın olarak anılmaz; küme, İkizler anlatısının geçtiği gökyüzü bölgesinde durur. Yunan anlatısına göre Polluks Zeus'un, Kastor ise Tyndareus'un oğludur; Kastor ölünce Polluks babasından kardeşi için ölümsüzlük ister ve iki kardeş gökte birleştirilir. İkisi de Argonotlardandır. Takımyıldızın anlatısı ve burç olarak tarihçesi için İkizler takımyıldızı sayfasına bakabilirsiniz.
Türk gök geleneğinde öne çıkan yıldız kümesi Ülker'dir; M35 için doğrulanmış, ayrı bir Türk ya da Anadolu anlatısı bilinmemektedir. Türk gökyüzü anlatıları için Türklerde gökyüzü sayfasına bakabilirsiniz.
İlginç bilgiler
- Kümenin üye sayısı hâlâ ölçüte bağlıdır: yüksek olasılıklı 305 yıldızdan, gevşek ölçütle 4.349 yıldıza kadar değişir.
- Aynı karede iki küme vardır: biri yaklaşık 100 milyon yaşında, biri yaklaşık 2 milyar yaşında. Gökyüzünde komşu görünseler de aralarında yaklaşık 9.000 ışık yılı fark vardır.
- 2015'te WIYN Açık Küme Çalışması kapsamında M35'teki ikili yıldızların yörüngeleri ayrıntılı biçimde incelendi.
- Kümeyi bulmak için kullanılan Eta Geminorum ekliptiğe yakın olduğundan Ay ve gezegen örtülmelerine uğrar; Venüs onu en son 1910'da örtmüştür.

Verileri göster
| Görünür parlaklık | 5,3 kadir |
|---|---|
| Görünür çap | 28 yay dakikası |
| Gerçek çap | yaklaşık 24 ışık yılı |
| Yaş | yaklaşık 100 milyon yıl |
| Kataloğa giriş | 1764 |

Verileri göster
| 1745 | de Chéseaux keşfeder |
|---|---|
| 1750 | Bevis atlasını tamamlar |
| 1764 | Messier kataloğa alır |
| 1971 | Cudworth 513 üye sayar |
| 2015 | DANCe: 305 kesin üye |
Kısaca
- M35 (NGC 2168), İkizler'deki, yaklaşık 2.800-3.000 ışık yılı uzaklıkta ve yaklaşık 100 milyon yaşında genç bir açık kümedir.
- Görünür parlaklığı yaklaşık 5,3 kadir, görünür çapı 28 yay dakikasıdır; kış akşamlarında Türkiye'den çok yüksekte, dürbünle rahatça görülür.
- Kastor'un ayak yıldızları Eta ve Mu Geminorum'dan yararlanılarak bulunur.
- Hemen yanındaki NGC 2158, yaklaşık 9.000 ışık yılı daha uzakta olan yaklaşık 2 milyar yıllık bir kümedir ve bir dönem küresel küme sanılmıştır.
- Kümeyi 1745'te de Chéseaux bulmuş, Messier 1764'te kataloğuna almıştır.
Aynı türdenTümü →
Hyades yıldız kümesi (Boğa kümesi) nedir? Dünya'ya en yakın açık kümeBoğa takımyıldızıyaklaşık 153 ışık yılı
M2 küresel kümesi (Messier 2) nedir? Kova'daki dev ve yaşlı yıldız kümesiKova (Aquarius) takımyıldızıyaklaşık 38.100 ışık yılı
M47 ve M46 açık kümeleri nedir? Pupa'daki iki zıt yıldız kümesiPupa (Puppis) takımyıldızı
M41 açık yıldız kümesi (Messier 41, NGC 2287) nedir? Sirius'un güneyindeki kümeBüyük Köpek (Canis Major) takımyıldızı; Sirius'un yaklaşık 4° güneyi
Arabacı'nın üç kümesi (M36, M37, M38) nedir? Kış gökyüzünün açık kümeleriArabacı (Auriga) takımyıldızının güney yarısıyaklaşık 3.500-4.500 ışık yılı
M92 küresel kümesi (Messier 92) nedir? Herkül'de M13'ün gölgesindeki kümeHerkül (Hercules) takımyıldızı















