ISS'te PrK tüneli alarmı: Mürettebat Dragon'a sığındı, Rusya tüneli kapatıyor

Uluslararası Uzay İstasyonu'nun (ISS) Rus bölümündeki eski hava kaçağı, Haziran 2026'da istasyon mürettebatını yeniden güvenlik prosedürü uygulamaya zorladı. 5 Haziran'da NASA, istasyondaki yedi kişiden beşine, istasyona kenetli SpaceX Crew Dragon Freedom kapsülüne geçerek sığınma talimatı verdi. İstasyon komutanı Sergey Kud-Sverchkov ve uçuş mühendisi Sergei Mikayev ise Zvezda modülüne bağlı küçük geçiş tünelinde, Rusça kısaltmasıyla PrK'da kötüleşen kaçağı onarmaya çalıştı. Roscosmos yapısal onarımı ek ölçüm ve veri beklemek üzere durdurunca astronotlar istasyona geri döndü. Birkaç gün sonra, 15 Haziran'da, Rus tarafının PrK'yı tamamen kullanım dışı bırakmaya karar verdiği bildirildi.

Kaçağın uzun geçmişi

Sorun yeni değil. Zvezda modülü, Eylül 2019'dan beri giderek kötüleşen bir hava kaçağıyla yaşıyor. Kaçağın kaynağının, Zvezda'yı genellikle Progress kargo araçlarının kenetlendiği arka kenetlenme noktasına bağlayan PrK tünelindeki mikroskobik yapısal çatlaklar olduğu düşünülüyor. Başlangıçta günde yarım kilogramın altında olan kaçak hızı, Nisan 2024'te günde yaklaşık 1,7 kilograma çıktı. NASA ve Roscosmos kaynak dikişlerinden şüpheleniyor, ancak kesin neden hâlâ bilinmiyor. NASA, sorunu uzay uçuşu faaliyetleri için yüksek riskli tehditler arasında sınıflandırıyor.

Kasım 2024'ten bu yana standart uygulama, bir araç aktif olarak kullanılmadığı sürece PrK'ya açılan kapağı kapalı tutmak. PrK kapağı açıldığında ise ABD bölümüne açılan bir kapak kapatılıyor; böylece olası ani bir basınç kaybı Rus bölümüyle sınırlı kalıyor.

Haziran'daki müdahale

Roscosmos'un Rus devlet medyasına yaptığı açıklamaya göre PrK basınçlandırılırken bir kaçak kaydedildi. Kozmonotlar incelemede iki olası kaçak noktası buldu. İlki, iki bileşenli Germetall-1 sızdırmazlık maddesinin ilk katmanı sürülerek hemen kapatıldı. İkincisi tünelin konik bölümündeydi ve bunun için hazırlık yapılması gerekti.

NASA sözcüsü, ekibin "ekstra güvenli, ekstra tedbirli" davranmak istediğini ve mürettebatın bu nedenle güvenli sığınak konumuna geçtiğini açıkladı. Dragon kapsülü, istasyonda acil tahliye gerektiğinde bir tür can filikası işlevi görüyor. NASA'dan Bethany Stevens'ın duyurusuyla mürettebat sığınma prosedürünü sonlandırarak planlanan çalışmalarına geri döndü.

İki ajans, iki risk algısı

Kaçak, iki ortak arasında uzun süredir teknik bir görüş ayrılığına da konu oluyor. NASA'nın Stevens'ın aktardığına göre iki ajans çatlakların temel nedenini belirlemek için birlikte çalışıyor; Roscosmos ise sorunu operasyonel önlemler ve dönemsel kısmi onarımlarla yönetiyor. Önceki yıllarda yapılan değerlendirmelerde de iki ajansın kaçağın ciddiyeti ve olası bir yapısal arızanın ne kadar yakın olduğu konusunda farklı görüşlere sahip olduğu raporlara yansımıştı.

• Roscosmos yaklaşımı: Kaçak noktalarını sızdırmazlık maddeleriyle kapatmak, tüneli kapalı tutmak ve basınç değişimini izlemek.
• NASA yaklaşımı: Riskli işlemler sırasında mürettebatı tahliyeye hazır tutmak ve kök nedeni bulmaya odaklanmak.
• Haziran 2026 kararı: PrK'nın kullanım dışı bırakılması, hızlı basınç kaybı riskini bu bölüm açısından ortadan kaldırmayı amaçlıyor.

PrK, Zvezda modülünün arka ucunda yer alan küçük bir aktarma odası. Otomatik kenetlenme donanımıyla donatılmış ve Soyuz ile Progress araçlarına hizmet vermek için kullanılıyor. Progress kargo araçları, istasyona yakıt, su ve erzak taşımanın yanında yörüngeyi yükseltmek için motor ateşlemeleri de yapıyor; bu ateşlemeler çoğunlukla arka kenetlenme noktasından gerçekleştiriliyor. Tünelin kalıcı olarak kapatılması bu nedenle yalnızca bir onarım kararı değil, Rus bölümünün günlük işleyişini de etkileyen operasyonel bir değişiklik. Hangi işlemlerin başka kenetlenme noktalarına kaydırılacağı, önümüzdeki dönemin lojistik planlamasında belirleyici olacak.

Yaşlanan istasyonun son yılları

ISS, çeyrek asrı aşkın süredir kesintisiz olarak insanlı. İstasyonun 2030'da yörüngeden çıkarılarak Pasifik Okyanusu'nun ıssız bir bölgesine düşürülmesi planlanıyor. Yaşlanan yapı, mühendisler için giderek artan bir bakım yükü anlamına geliyor ve PrK'daki çatlaklar bu yaşlanmanın en görünür işaretlerinden biri.

İstasyon aynı zamanda, Rusya'nın 2022'de Ukrayna'yı işgalinden bu yana Batı ile Moskova arasında süren ender iş birliği alanlarından biri. Kaçak krizi, iki tarafın teknik farklılıklarına rağmen ortak bir güvenlik prosedürü etrafında hızla buluşabildiğini gösterdi. Öte yandan PrK'nın kapatılması, Rus bölümünün kenetlenme kapasitesine ve kargo lojistiğine etkileri açısından önümüzdeki aylarda yakından izlenecek. İstasyonun son yıllarında bu tür sorunların nasıl yönetileceği, 2030 sonrasında görev alacak ticari istasyonlar için de önemli dersler barındırıyor. Yörüngede uzun süre kalacak her yapı, metal yorgunluğu ve kaynak dikişlerindeki küçük kusurlarla benzer biçimde sınanacak.