Eugene Cernan

Eugene Cernan (Gene Cernan olarak da bilinir), Ay yüzeyinde bulunan son insan olan Amerikalı astronottur. Aralık 1972'de Apollo 17'nin komutanı olarak Ay'da yürüyen on birinci kişi oldu; ekip arkadaşı Harrison Schmitt'ten sonra iniş aracına en son giren oydu, bu yüzden "Ay'daki son insan" diye anılır. Üç uzay uçuşu yaptı; bunlardan ikisi Ay'a gitti. Apollo 10'da Ay yüzeyine 15,7 kilometreye kadar yaklaşarak inişin provasını yaptı. NASA'dan ayrıldıktan sonra da insanların Ay'a dönmesini savundu.

Erken yaşamı ve eğitimi

Cernan, 14 Mart 1934'te ABD'nin Illinois eyaletinde, Chicago'da doğdu. 1956'da Purdue Üniversitesi'nden elektrik mühendisliği lisans derecesiyle mezun oldu ve aynı yıl üniversitenin yedek subay programı üzerinden Donanma'ya teğmen olarak katıldı. 1963'te ABD Donanma Lisansüstü Okulu'nda havacılık mühendisliği yüksek lisansını tamamladı.

Kariyeri

Uçuş eğitiminin ardından deniz havacısı oldu ve FJ-4 Fury ile A-4 Skyhawk jetleri uçurdu. Kariyeri boyunca 5.000 saati aşkın uçuşu, en az 200 uçak gemisi inişi vardı. Uçuş saatlerinin yaklaşık 4.800'ü jetlerdeydi. NASA, Ekim 1963'te onu üçüncü astronot grubuna seçti.

Uzay yolculukları

Gemini 9A (1966)

Cernan ve komutan Tom Stafford, asıl ekipteki Elliot See ve Charles Bassett'in 28 Şubat 1966'da bir eğitim uçağı kazasında ölmesi üzerine göreve atandı. Haziran 1966'daki bu uçuşta Cernan, ABD'nin ikinci uzay yürüyüşünü yaptı. Ancak giysisinde ve kapsülün dışında yeterli tutunma yeri olmadığı için aşırı yoruldu; denenmesi planlanan sırt çantası tipi itki birimini sınayamadan yürüyüş erken bitirildi. Deneyim, uzay yürüyüşlerinde tutunma ve sabitlenme düzeneklerinin ne kadar belirleyici olduğunu gösterdi.

Apollo 10 (1969)

18-26 Mayıs 1969'daki Apollo 10, Apollo 11'den önceki son provaydı. Ay modülü pilotu olarak Stafford ile birlikte iniş aracını Ay yüzeyinin 15,7 kilometre yakınına indirdi ve son motorlu iniş dışındaki bütün aşamaları denedi. Dönüş yolunda ekip, mürettebatlı bir aracın ulaştığı en yüksek hız rekorunu kırdı: saatte 39.897 kilometre.

Apollo 17 (1972)

Apollo 14'ün yedek komutanlığından sonra Apollo 17'nin komutanlığına getirildi. Görev 7 Aralık 1972'de fırlatıldı; bu, gece fırlatılan tek mürettebatlı Saturn V'ti. Cernan ve jeolog Harrison Schmitt, 11 Aralık'ta Taurus-Littrow vadisine indi; Ronald Evans ise komuta modülünde Ay yörüngesinde kaldı. İkili yaklaşık 75 saat yüzeyde kaldı, toplamı yaklaşık 22 saati bulan üç Ay yürüyüşü yaptı ve Ay arabasıyla 35 kilometreden fazla yol katetti. Bu görevde Apollo görevleri içinde en fazla Ay örneği toplandı. Ay arabasıyla saatte yaklaşık 18 kilometreye çıkarak gayriresmî bir Ay hız rekoru kırdı. Cernan, Ay'da en uzun süre yürüyen kişi oldu. Ayrılmadan önce Ay modülünün ayağındaki, Apollo programını anan plaketi açtılar.

Son yürüyüşün sonunda merdivene tırmanırken söylediği sözler, Ay yüzeyinde bir insanın söylediği son sözler oldu: Bu adımın "insanın Ay yüzeyindeki son adımı" olduğunu belirtti ve "Tanrı izin verirse" geri döneceklerini söyleyerek "Apollo 17 mürettebatına uğurlar olsun" diye bitirdi. 14 Aralık'ta Ay'dan ayrılan ekip, 19 Aralık 1972'de Büyük Okyanus'a indi.

NASA sonrası

Cernan 1976'da hem Donanma'dan albay rütbesiyle hem de NASA'dan emekli oldu. Bir petrol şirketinde yöneticilik yaptı, 1981'de kendi danışmanlık şirketini kurdu. 1981-82'de ilk üç uzay mekiği fırlatmasını ABC televizyonu için yorumladı, 1987'den sonra da aynı kanalın haber programlarına katkı verdi. 1999'da Donald A. Davis ile birlikte anılarını "The Last Man on the Moon" (Ay'daki Son İnsan) adıyla yayımladı. 2007 yapımı Ay'ın Gölgesinde belgeselinde konuştu; 2014'te anı kitabıyla aynı adı taşıyan bir belgesel de hayatını anlattı. 16 Ocak 2017'de Houston'da 82 yaşında öldü.

Uzay ve astronomiye etkisi

Apollo 17, Apollo görevleri içinde en fazla örneği getiren görevdir; ekipte bir jeoloğun bulunması, Taurus-Littrow'dan toplanan kayaçları Ay yüzeyinin geçmişini incelemek için değerli kıldı. Cernan, 2010'da Neil Armstrong ile birlikte ABD Kongresi'nde, insanları Ay'a geri götürmeyi hedefleyen Constellation programının iptaline karşı ifade verdi. Bu hedef bugün Artemis programı ile yeniden gündemde.

Mirası

Üç uçuşunda uzayda toplam 23 gün 14 saat 15 dakika geçirdi; dört uzay yürüyüşünün toplam süresi 24 saat 11 dakikadır. Seçkin Uçuş Haçı, NASA Üstün Hizmet Madalyası ve iki kez Donanma Üstün Hizmet Madalyası aldı; ABD Astronot Onur Listesi'ne ve 2000'de Ulusal Havacılık Onur Listesi'ne girdi; 2007'de Wright Kardeşler Anma Ödülü'nü aldı. 2017'de Uluslararası Uzay İstasyonu'na giden Cygnus kargo kapsülüne "S.S. Gene Cernan" adı verildi. Illinois'deki Triton Koleji'nde bir planetaryum da onun adını taşır. Apollo görevlerinin tarihi için Ay'a yolculuklar sayfasına bakabilirsiniz.

Bilmeye değer

• Ay'a iki kez gitti; ilkinde, Apollo 10'da, yüzeyin 15,7 kilometre yakınına kadar inip geri döndü.
• Kızının baş harflerini Ay'ın tozuna yazdı; yaygın inanışın aksine bir kayaya değil. Taurus-Littrow'daki bir kaya da kızının adıyla anılır.
• Apollo 10'da kırılan mürettebatlı araç hız rekoru, saatte yaklaşık 40 bin kilometredir.
• Apollo 17'nin fırlatılışı, Saturn V'in tek gece fırlatılışıdır.