SDA'nın 21 veri uydusunu taşıyacak fırlatma son dakikada iptal edildi

ABD Uzay Kuvvetleri'ne bağlı Uzay Geliştirme Ajansı (SDA) için 21 askerî veri uydusunu yörüngeye taşıyacak Falcon 9 fırlatması 5 Ekim pazartesi sabahı son anda durduruldu. Kaliforniya'daki Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü'nde geri sayım, roket otomatik başlatma dizisine geçerken son dakikada kesildi. SpaceX iptalin nedenini açıklamadı ve salı günkü yedek fırsatı da kullanmadı. Görev için bir sonraki deneme fırsatı perşembe günü.

Görev: T1TL-A

İptal edilen görevin adı Tranche 1 Transport Layer A, kısaca T1TL-A. Bu, SDA'nın üretim uydularını yörüngeye taşıyan dördüncü görev. Fırlatılacak 21 uydunun yapımcısı Northrop Grumman; uydular 28 Eylül'de Vandenberg'e teslim edilmişti.

Görevde, daha önce SDA'nın T1TL-E görevini, NRO için NROL-179 görevini ve üç Starlink grubunu fırlatmış olan B1103 numaralı Falcon 9 birinci kademesi altıncı kez uçacak. Kademenin kalkıştan yaklaşık yedi buçuk dakika sonra üsteki 4 numaralı iniş alanına dönmesi planlanıyor. İniş başarılı olursa bu, LZ-4'teki 37., tüm Falcon roketleri arasında ise 668. birinci kademe inişi olacak.

Şimdiye kadar ne fırlatıldı?

SDA, Tranche 1 uydularını aşamalı olarak yörüngeye yerleştiriyor. İlk üretim fırlatması T1TL-B, 10 Eylül 2025'te yapıldı; onu 15 Ekim 2025'teki T1TL-C ve 16 Temmuz 2026'daki T1TL-E izledi. B ve E görevlerinde York Space Systems, C görevinde ise Lockheed Martin tarafından üretilen uydular uçtu. Bu üç fırlatmayla yörüngedeki Tranche 1 uydusu sayısı 63'e ulaştı. T1TL-A ile birlikte bu sayı 84'e çıkacak ve Northrop Grumman uyduları da ağa katılmış olacak.

Katmanlı bir askerî takımyıldız

Uzay Geliştirme Ajansı, 12 Mart 2019'da kuruldu. Amacı, pahalı ve az sayıdaki büyük askerî uydular yerine alçak Dünya yörüngesinde yüzlerce küçük ve görece ucuz uydudan oluşan, hızla yenilenebilen bir ağ kurmak. Ajansın bu ağa verdiği ad, Proliferated Warfighter Space Architecture, yani PWSA. Mimari birkaç katmandan oluşuyor: veri taşıyan Transport Layer, füzeleri izleyen Tracking Layer ve bunlara eşlik eden gösterim uyduları.

SDA'nın açıkladığı plana göre Tranche 1 tamamlandığında 126 Transport Layer uydusu, füze takibine yönelik Tracking Layer uyduları ve füze savunma gösterim araçlarını içerecek. Tranche 1'in 2027'den itibaren ABD Savunma Bakanlığı'na operasyonel yetenek sağlaması bekleniyor.

Transport Layer ne işe yarıyor?

Transport Layer, adından da anlaşılacağı gibi bir veri taşıma ağı. SDA'ya göre bu katman, 750 ile 1.200 kilometre arasındaki irtifalarda 300 ila 500 uydudan oluşacak ve tamamlandığında dünyanın yüzde 95'i her an en az iki uydunun görüş alanında bulunacak. Uydular birbirine geleneksel radyo bağlantıları yerine lazerle çalışan optik bağlantılarla bağlanıyor. Bu yöntem çok daha yüksek veri hızı sunuyor ve uydular arasında bir tür optik ağ örüyor.

Alçak yörünge ile optik bağlantıların birleşimi, sinyal kaybını azaltıyor ve zaman açısından kritik hedeflerin takibi için gereken düşük gecikmeyi sağlıyor. Uydular ayrıca NATO ve müttefik kuvvetlerin kullandığı Link 16 taktik veri ağıyla ve Entegre Yayın Sistemi (IBS) ile uyumlu çalışıyor. Böylece füze uyarısı ve durumsal farkındalık bilgileri, uçaklar ve gemiler gibi sahadaki birimlere doğrudan ulaştırılabiliyor.

Neden önemli?

ABD ordusu son yıllarda uzaydaki varlıklarını, tek bir hedefe saldırıyla devre dışı kalabilecek az sayıdaki büyük uydudan, çok sayıda küçük uyduya dağıtma stratejisine yöneldi. SDA'nın PWSA ağı bu yaklaşımın en somut örneği. Her yeni fırlatma ağın kapsama alanını ve dayanıklılığını artırırken, farklı üreticilerin uydularının birlikte çalışabildiğini de sınıyor. Northrop Grumman uydularının yörüngeye ulaşması, Tranche 1'in tamamlanma takvimi açısından önemli bir adım olacak.

Sırada ne var?

SpaceX'in perşembe günkü fırsatı değerlendirip değerlendirmeyeceği, iptalin nedenine ilişkin incelemenin sonucuna bağlı. Başarılı bir fırlatmanın ardından uyduların yörüngede test ve devreye alma sürecinden geçmesi bekleniyor. SDA, Tranche 1'in kalan Transport ve Tracking Layer görevlerini önümüzdeki aylarda sürdürecek.

Kısaca

• T1TL-A fırlatması 5 Ekim'de Vandenberg'de geri sayımın son dakikasında iptal edildi; neden açıklanmadı.
• Görev, Northrop Grumman yapımı 21 Transport Layer uydusunu taşıyacak.
• Önceki üç fırlatmayla yörüngedeki Tranche 1 uydusu sayısı 63.
• Transport Layer, lazer bağlantılı uydularla askerî veriyi düşük gecikmeyle iletmeyi amaçlıyor.