Yerel Grup

Yerel Grup, içinde Samanyolu'nun da bulunduğu, kütleçekimi ile birbirine bağlı galaksilerden oluşan topluluktur; bilinen üye sayısı yaklaşık 130'dur ve bunların çoğu cüce galaksidir. Çapı kabaca on ile on yedi milyon ışık yılı arasındadır ve en büyük iki üyesi Samanyolu ile Andromeda Galaksisi'dir.

Nasıl işler?

Galaksiler evrende dağınık değil, kütleçekiminin etkisiyle gruplar ve kümeler hâlinde bulunur. Yerel Grup bu yapıların küçüğüdür. Kütle merkezi Samanyolu ile Andromeda arasında bir yerdedir ve her iki büyük galaksinin çevresinde onlara bağlı çok sayıda küçük galaksi dolanır. Evren genişlerken uzak galaksiler bizden uzaklaşır, ama Yerel Grup üyeleri kendi kütleçekimleri yüzünden genişlemeye karşı koyar. Bu yüzden grubun içindeki iki büyük galaksi uzaklaşmak yerine birbirine yaklaşmaktadır.

Grubun kütlesinin büyük kısmı da karanlık maddedir. Andromeda ile Samanyolu birbirine saniyede yaklaşık yüz on ile yüz yirmi kilometre hızla yaklaşmaktadır. Hubble ve Gaia verilerinin yeni analizleri, doğrudan çarpışma ihtimalini önceki tahminlerden daha belirsiz kılsa da yine de bir birleşmenin olması beklenir.

Örnekler

Andromeda Galaksisi, yaklaşık 2,5 milyon ışık yılı uzaktadır ve karanlık gökte çıplak gözle bulanık bir leke olarak görülebilir. Üçgen Galaksisi (M33) yaklaşık 2,9 milyon ışık yılı uzaktaki üçüncü büyük üyedir. Samanyolu'nun uyduları arasında Büyük Macellan Bulutu ve Küçük Macellan Bulutu bulunur; Güney yarım küreden çıplak gözle görülürler. Daha soluk uydular, Sagittarius Cüce Galaksisi gibi, hâlen Samanyolu'nun kütleçekimiyle parçalanarak diskine karışmaktadır. Yerel Grup'un üyelerinin çoğu soluk cüce galaksilerdir ve bunların bir kısmı çok yakın zamanda keşfedilmiştir.

Tarihçe

"Yerel Grup" terimini 1936'da Edwin Hubble, "The Realm of the Nebulae" adlı kitabında kullandı. O zamanlar yalnızca on bir kadar üyesi sayılmıştı. Sonraki yıllarda hassas gözlemlerle yeni cüce galaksiler eklendi; sayı hâlâ artıyor, çünkü soluk olanları bulmak zordur. Geniş alan taramaları son yıllarda Samanyolu ve Andromeda çevresinde yeni soluk uydular ortaya çıkardı.

Neden önemli?

Yerel Grup, galaksilerin birbirini nasıl etkilediğini, birleştiğini ve karanlık maddenin küçük ölçeklerde nasıl davrandığını yakından görebileceğimiz tek yerdir. Uzak kümelerde yalnızca toplu ışık görürken, burada tek tek yıldızları ayırt edebiliriz. Bu, galaksi oluşumu kuramlarının en sıkı sınandığı laboratuvardır.

Grubun daha büyük bağlamı da önemlidir: Yerel Grup, Başak Üstkümesi'nin bir parçasıdır ve bu üstküme de Laniakea adı verilen daha geniş bir yapının içinde yer alır.

Merak edilenler

Yerel Grup'un sınırları kesin değildir; bazı yazarlar çevresindeki bağımsız gruplarla birlikte düşünür. Andromeda'nın uyduları arasında M32 ve M110 gibi cüce galaksiler bulunur. Samanyolu çevresinde ise Magellan Akıntısı ve Monoceros Halkası gibi kütleçekimiyle parçalanmış yapılar vardır; bunlar geçmiş etkileşimlerin izleridir. Grubun toplam kütlesinin yaklaşık iki trilyon Güneş kütlesi mertebesinde olduğu tahmin edilir. Bu rakam, galaksilerin birbirine göre hareketlerinden hesaplanır ve belirsizliği büyüktür. Samanyolu ile Andromeda'nın kütlelerinin her biri yaklaşık bir trilyon Güneş kütlesi mertebesindedir. Grubun uzak geleceğinde ise üyelerin on milyarlarca yıllık bir zaman ölçeğinde tek bir eliptik galakside birleşmesi beklenir; bu birleşmenin ilk ve en önemli adımı Samanyolu ile Andromeda'nın kaynaşmasıdır.

İlgili terimler

• Samanyolu
• Andromeda Galaksisi
• Galaksi kümesi
• Cüce galaksi
• Karanlık madde
• Büyük Macellan Bulutu