Uzayda film çekildi mi?

Kısa cevap: Evet. Uzayda çekilmiş ilk uzun metrajlı kurmaca film, Rus yapımı Vızov (Вызов, uluslararası adıyla The Challenge, Türkçesiyle "Meydan Okuma"). Oyuncu Yuliya Peresild ile yönetmen Klim Şipenko, 5 Ekim 2021'de Soyuz MS-19 ile Uluslararası Uzay İstasyonu'na (ISS) gitti ve yaklaşık 12 gün boyunca istasyonda çekim yaptı. Film 20 Nisan 2023'te Rusya'da vizyona girdi. Tom Cruise'un uzayda film çekme planı ise bugüne kadar gerçekleşmedi. Kurmaca olmasa da uzayda çekilmiş görüntülerle sinemaya gelen ilk yapımlar çok daha eski: NASA'nın uzay mekiklerinde IMAX kameralarıyla çekilen belgeseller 1980'lerden beri var.

Vızov: Uzayda çekilen ilk kurmaca film

Filmin konusu ilk bakışta bir hastane draması gibi. Bir kozmonot, uzay yürüyüşü sırasında enkaz parçalarının arasında kalıyor ve ağır bir akciğer yaralanması geçiriyor. Doktorlar, Dünya'ya dönüş sırasında şoktan ölebileceği için ameliyatın istasyonda yapılması gerektiğine karar veriyor. Gönüllü olan genç göğüs cerrahları arasından Yevgeniya Belyayeva seçiliyor ve kısa bir hazırlıktan sonra uzaya gönderiliyor. Belyayeva'yı Yuliya Peresild canlandırıyor.

Proje, Rus uzay ajansı Roscosmos, Birinci Kanal (Channel One) ve Yellow, Black and White yapım şirketinin ortak işi. Oyuncu seçimi 15 Mart 2021'de başladı. Başrol için yaklaşık 3 bin başvuru yapıldı ve rol, 5 Eylül 1984 Pskov doğumlu oyuncu Peresild'e verildi. Ekibin gerçek uçuş eğitimi 24 Mayıs 2021'de başladı. Yedek ekipte yer alan oyuncu Alyona Mordovina'nın, 2012'den bu yana kozmonot elemelerini geçen ilk kadın olduğu da not ediliyor.

Çekimler nasıl yapıldı?

Soyuz MS-19, 5 Ekim 2021'de Kazakistan'daki Baykonur Uzay Üssü'nden fırlatıldı. Kapsülde komutan Anton Şkaplerov'un yanında Şipenko ve Peresild vardı. Çekimler istasyona varılmasıyla başladı ve yaklaşık iki hafta sürdü. İki sinemacı 17 Ekim 2021'de, Oleg Novitski komutasındaki Soyuz MS-18 ile Dünya'ya döndü. Novitski ve istasyonda görevli kozmonot Pyotr Dubrov da filmde göründü. Dubrov ayrıca yapıma yardım etti. Şkaplerov ise bazı sahnelerde yer aldı.

İstasyonda Hollywood tarzı kalabalık bir set ekibi yoktu. Bu yüzden Şipenko aynı anda birçok iş üstlendi. Yönetmenliğin yanı sıra görüntü yönetmeni olarak çalıştı, sanat yönetmenliğini, makyajı ve yapım tasarımını da kendisi yaptı. ISS'te yaklaşık 30 saatlik görüntü çekti. Bu malzemeden yaklaşık 35 dakikası, 165 dakikalık filmin son kurgusuna girdi.

Ekibi taşıyan Soyuz MS-19 ise istasyonda kalmaya devam etti. NASA'nın 24 Ekim 2021'de çektiği fotoğraflarda kapsül, istasyonun Rus bölümündeki Rassvet modülüne kenetli görünüyor. Aracın kendi dönüşü aylar sonra, 30 Mart 2022'de gerçekleşti: Şkaplerov, Dubrov ve NASA astronotu Mark Vande Hei ile birlikte Kazakistan'da Jezkazgan kenti yakınlarına indi. Yani filmin "uzay gemisi" sahnelerinde görülen kapsül, kurmaca bir dekor değil, gerçek bir görevin aracıydı. Peresild ve Şipenko'nun uzayda geçirdiği yaklaşık 12 gün, kısa bir ziyaret sayılır. İstasyonun kalıcı mürettebatı genellikle aylarca kalıyor; bu yüzden çekimlerin, istasyondaki olağan iş programının arasına sıkıştırılması gerekti.

Film, Kozmonotluk Günü'nde yapılan galasının ardından 20 Nisan 2023'te Rusya'da gösterime girdi. Peresild, filmin yapımındaki katkısıyla 2023'te Rusya Federasyonu Devlet Ödülü'nü aldı. Filmin konusuna dair bir not: Vızov, profesyonel oyuncuların rol aldığı ve uzayda çekilen ilk uzun metrajlı kurmaca film olarak anılıyor. 1984 yapımı Sovyet filmi Yörüngeden Dönüş (Return from Orbit) de uzayda çekilmiş sahneler içeriyordu, ama o sahnelerde oyuncular değil kozmonotlar vardı.

Verileri göster

1985	The Dream Is Alive vizyona girdi (IMAX)
2009	STS-125'te Hubble 3D için çekim
2010	Hubble 3D gösterime girdi
2020	Tom Cruise projesi duyuruldu
2021	Peresild ve Şipenko ISS'te çekim yaptı
2023	Vızov Rusya'da vizyona girdi

Tom Cruise uzayda film çekecek miydi?

Mayıs 2020'de Tom Cruise'un uzayda çekilecek bir filmde hem oynayacağı hem de yapımcılık yapacağı haberi geldi. Filmi Doug Liman yazıp yönetecekti. Plana göre ikili, Axiom Space'in düzenlediği ticari bir görevle SpaceX'in Dragon aracına binip Uluslararası Uzay İstasyonu'na gidecekti. Ancak proje hiçbir zaman kamera önüne geçemedi. 2022 itibarıyla senaryonun bile tamamlanmadığı ve projenin "hayal düzeyinde" (aspirational) görüldüğü bildirildi. 2025'te ise NASA'yı da içeren bu projenin iptal edildiğine dair haberler yayımlandı.

Bu tür ticari uçuşların genel çerçevesini uzay turizmi sözlük maddemizde, Axiom görevlerinden birini de Türkiye'nin ilk astronotunu anlatan Axiom Mission 3 sayfamızda bulabilirsiniz.

Uzayda çekilen ilk belgeseller hangileri?

Kurmaca film 2021'i beklese de, uzay görüntüleri dev perdeye çok daha önce geldi. NASA, uzay mekiği görevlerinde astronotlara IMAX kameraları verdi. NASA arşivindeki fotoğraflar bu işin nasıl yürüdüğünü gösteriyor: Astronotlar kamerayı kullanmak için uçuştan önce eğitim aldı, çekilmiş film rulolarını uzayda kendileri söküp paketledi. Bazı görevlerde IMAX kamerası mekiğin kargo bölmesine de yerleştirildi. Yani bu belgesellerin "görüntü yönetmenleri" aslında astronotların kendisiydi.

The Dream Is Alive (1985)

1 Haziran 1985'te gösterime giren The Dream Is Alive (Düş Yaşıyor), 37 dakikalık bir IMAX belgeseli. Graeme Ferguson'ın yönettiği filmi ünlü haber spikeri Walter Cronkite seslendirdi. Görüntülerin çoğu 1984'teki STS-41-C görevinde, bir kısmı STS-41-D ve STS-41-G görevlerinde çekildi. Filmde arızalı Solar Max uydusunun yakalanıp onarılması, Discovery mekiğinin ilk fırlatılışı ve Kathryn Sullivan'ın bir Amerikalı kadının ilk uzay yürüyüşü yer alıyor.

Hubble 3D (2010)

Hubble 3D, 19 Mart 2010'da IMAX ve IMAX 3D salonlarında gösterime girdi. Toni Myers'ın yönettiği 43 dakikalık belgeseli Leonardo DiCaprio seslendirdi. Film, Hubble Uzay Teleskobu'na giden son mekik görevi olan 2009 tarihli STS-125'i, yani Dördüncü Bakım Görevi'ni anlatıyor. Bu görevde Atlantis'e taşınan IMAX 3D kamerada yaklaşık bir mil (1,6 kilometre) film vardı. Ama bu uzunluk yalnızca 8 dakika 30 saniyelik çekime yetiyordu. Astronotların her kareyi dikkatle seçmesi gerekiyordu.

Uzayda film çekmek neden zor?

Vızov ve IMAX belgeselleri aynı sorunlarla karşılaştı: kısıtlı alan, kısıtlı ekipman ve kısıtlı insan. Hubble 3D'nin 8,5 dakikalık film sınırı ya da Şipenko'nun yönetmen, kameraman ve makyözü tek başına üstlenmesi bunu gösteriyor. Ağırlıksızlıkta saçların ve nesnelerin süzülmesi, istasyonun dar modülleri ve astronotların yoğun iş programı da işin cabası. İstasyonun içini merak edenler ISS'in içi nasıl? sayfamıza, istasyonun genel bilgileri için Uluslararası Uzay İstasyonu görev sayfamıza bakabilir. Uzay sinemasının yerli tarafını ise Türk sinemasında uzay filmleri yazımızda derledik. Kozmonot ve astronot arasındaki farkı da sözlüğümüzde anlattık.

Kısaca

• Uzayda çekilen ilk uzun metrajlı kurmaca film, Rus yapımı Vızov (The Challenge). Çekimler Ekim 2021'de ISS'te yapıldı.
• Yuliya Peresild ve Klim Şipenko, 5 Ekim 2021'de Soyuz MS-19 ile gidip 17 Ekim'de Soyuz MS-18 ile döndü.
• Şipenko istasyonda yaklaşık 30 saat görüntü çekti, bunun yaklaşık 35 dakikası filme girdi. Film 20 Nisan 2023'te vizyona girdi.
• Tom Cruise ve Doug Liman'ın 2020'de duyurulan uzay filmi hiç çekilmedi.
• Uzay görüntülü IMAX belgeselleri çok daha eski: The Dream Is Alive 1985'te, Hubble 3D 2010'da gösterime girdi.