Uzay nedir? Araştırma ödevi için kısa ve öz bilgi
Uzay nedir, nerede başlar, içinde neler vardır ve insan uzaya nasıl gitti? Ödevine yazabileceğin temel bilgiler, tarihler ve Türkiye'nin uzay adımları tek sayfada.
Uzay, Dünya'nın havasının (atmosferinin) bittiği yerden sonra başlayan ve gök cisimlerinin arasını dolduran çok büyük boşluktur. İçinde Güneş, gezegenler, yıldızlar ve galaksiler bulunur. Uzayda nefes alacak hava yoktur; bu yüzden orası karanlık, soğuk ve sessizdir.
Ödevine yazabileceğin 5 madde
1. Uzay, Dünya'nın atmosferinin dışında kalan ve gök cisimlerinin arasındaki boşluktur.
2. Uzayın sınırı olarak çoğu zaman deniz seviyesinden 100 kilometre yükseklik kabul edilir; buna Kármán çizgisi denir.
3. Uzayda Güneş Sistemi, yıldızlar ve milyarlarca galaksi vardır.
4. Uzayda hava olmadığı için ses yayılmaz ve gökyüzü gündüz bile siyah görünür.
5. İlk yapay uydu Sputnik 1 (1957), uzaya çıkan ilk insan Yuri Gagarin (1961), Ay'a ilk ayak basan insan Neil Armstrong (1969) oldu.
Uzay nedir?
Başını kaldırıp gökyüzüne baktığında gördüğün mavilik, Dünya'yı saran hava katmanıdır. Bu katmana atmosfer denir. Yukarı doğru çıktıkça hava gittikçe incelir ve sonunda neredeyse hiç kalmaz. İşte bu noktadan sonra başlayan geniş boşluğa uzay diyoruz.
Uzay tamamen "bomboş" değildir ama çok boştur. Bilim insanları uzaya "neredeyse kusursuz bir boşluk" der. Galaksilerin arasındaki bölgelerde bir metreküplük alanda yalnızca birkaç hidrojen atomu bulunur. Oysa senin soluduğun havanın aynı büyüklükteki bir parçasında sayamayacağın kadar çok molekül vardır. Uzay boşluğunun özelliklerini uzay boşluğu sayfasında ayrıntılı okuyabilirsin.
Uzayın genel sıcaklığı da çok düşüktür: yaklaşık eksi 270 santigrat derece. Bu, Büyük Patlama'dan kalan çok zayıf ışımanın sıcaklığıdır.
Uzay nerede başlar?
Atmosfer bir anda bitmez, yavaş yavaş incelir. Bu yüzden uzayın başladığı yer için bir çizgi çizmek gerekir. En çok kullanılan sınır, deniz seviyesinden 100 kilometre yukarıdadır. Bu sınıra, havacılık mühendisi Theodore von Kármán'ın adından dolayı Kármán çizgisi denir. Uluslararası havacılık rekorlarını tutan kuruluş (FAI) bu sınırı kullanır.
Ama herkes aynı çizgiyi kullanmaz. ABD'de astronotluk unvanı için 50 mil, yani yaklaşık 80 kilometre de sınır olarak kabul edilir. Yani uzayın başlangıcı doğanın çizdiği bir duvar değil, insanların üzerinde anlaştığı bir sınırdır. Bu tartışmayı Uzay nerede başlar? sayfasında bulabilirsin.
Uzayda neler var?
Güneş Sistemi
Bizim en yakın komşularımız Güneş Sistemi'ndedir. Ortada bir yıldız olan Güneş vardır. Çevresinde sekiz gezegen döner: Merkür, Venüs, Dünya, Mars, Jüpiter, Satürn, Uranüs ve Neptün. Bunların yanında Plüton gibi cüce gezegenler, gezegenlerin uyduları, asteroitler ve kuyruklu yıldızlar da bulunur. Güneş Sistemi yaklaşık 4,6 milyar yıl önce oluştu.
Yıldızlar
Geceleri gördüğün yıldızların her biri, Güneş gibi kendi ışığını üreten dev gaz toplarıdır. Bize çok uzak oldukları için küçük birer nokta gibi görünürler. Güneş'ten sonra bize en yakın yıldız Proxima Centauri'dir ve yaklaşık 4,25 ışık yılı uzaktadır. Işık yılı, ışığın bir yılda gittiği yoldur.
Galaksiler
Yıldızlar uzayda tek başına dağılmış değildir; büyük topluluklar oluştururlar. Bu topluluklara galaksi denir. Bizim galaksimizin adı Samanyolu'dur. İçinde 100 ila 400 milyar arasında yıldız olduğu tahmin edilir. Görebildiğimiz evrende ise 200 milyar ile 2 trilyon arasında galaksi olduğu düşünülüyor.
Uzay neden karanlık?
Dünya'da gökyüzü gündüz mavidir. Bunun nedeni, Güneş ışığının havadaki gaz ve toz parçacıklarına çarpıp her yöne saçılmasıdır. Mavi ışık daha çok saçıldığı için gökyüzünü mavi görürüz.
Uzayda ise ışığı saçacak hava yoktur. Güneş ışığı yoluna dümdüz devam eder. Bu yüzden astronotlar Güneş parlarken bile çevrelerinde simsiyah bir gökyüzü görür.
Uzay neden sessiz?
Ses, havanın ya da suyun titreşmesiyle bir yerden başka bir yere taşınır. Uzayda bu titreşimi taşıyacak hava yoktur. Bu yüzden uzayda ses yayılmaz; çok büyük bir patlama olsa bile dışarıdan duyulmaz. Astronotlar birbirleriyle telsizle konuşur. Ayrıntısı Uzayda ses var mı? sayfasında.
İnsan uzaya nasıl gitti?
İnsanlar uzaya çıkmak için güçlü roketler geliştirdi. Bu yolculukta üç önemli adım vardır:
- 4 Ekim 1957: Sovyetler Birliği, ilk yapay uydu Sputnik 1'i uzaya gönderdi. 58 santimetre çapında, 83,6 kilogram ağırlığında küçük bir küreydi ve Dünya'nın çevresini yaklaşık 96 dakikada dolaşıyordu.
- 12 Nisan 1961: Yuri Gagarin, Vostok 1 aracıyla uzaya çıkan ilk insan oldu. Dünya'nın çevresinde bir tur attı; yolculuğu yaklaşık 108 dakika sürdü.
- 20 Temmuz 1969: Apollo 11 aracı Ay'a indi. Neil Armstrong Ay'a ayak basan ilk insan, Buzz Aldrin ikinci insan oldu. Michael Collins ise Ay'ın çevresinde dönen araçta onları bekledi. Bu yolculuklar Apollo programının parçasıydı.
1969 ile 1972 arasında toplam 12 kişi Ay'da yürüdü. Bugün astronotlar Uluslararası Uzay İstasyonu'nda aylarca kalıp deney yapıyor.
Türkiye ve uzay
Türkiye'nin uzay çalışmalarını yürüten kurum Türkiye Uzay Ajansı'dır. Ajans, 13 Aralık 2018'de kuruldu ve merkezi Ankara'dadır.
- Alper Gezeravcı, Türkiye'nin ilk astronotudur. Hava Kuvvetleri'nde F-16 pilotu olarak görev yaptı. 18 Ocak 2024'te Axiom Mission 3 göreviyle uzaya çıktı ve uzayda yaklaşık 21 gün geçirdi.
- Tuva Cihangir Atasever, Türkiye'nin ikinci astronotudur. Haziran 2024'te kısa bir uçuşla yaklaşık 15 dakika uzayda kaldı.
- Türkiye'de tasarlanıp üretilen İMECE yer gözlem uydusu 15 Nisan 2023'te, yerli haberleşme uydusu Türksat 6A ise 8 Temmuz 2024'te fırlatıldı.
Merak edebileceklerin
Bu haberi nasıl buldunuz?
İlk oyu siz verin
