Ay'ın evreleri gözlem çizelgesi: Bir ay boyunca Ay nasıl gözlenir?

Ay'ı bir ay boyunca gözlemek için yeni aydan hemen sonra başlayın, her gün aynı yerden bakın, Ay'ın şeklini bir daire içine çizin ve tarih, saat, hava durumu ile birlikte çizelgeye yazın. Ay'ın evreleri yaklaşık 29,5 günde tamamlandığı için 30 günlük bir çizelge tam bir döngüyü yakalar. Bu rehberde yazdırılabilir çizelgenin sütunları, günlere göre ne beklenmesi gerektiği ve gözlem ipuçları var.

Yaş ve süre

Yaş: 6 yaş ve üstü (1. sınıftan liseye). Süre: 30 gün, günde 5-10 dakika. Küçük yaşlarda yetişkin eşlik etmelidir.

Malzeme listesi

1. Çizelge için A4 kâğıt ya da çizgisiz defter
2. Kurşun kalem, silgi, cetvel; karanlık kısmı taramak için yumuşak kalem
3. Pusula ya da telefondaki pusula uygulaması (yön bulmak için)
4. İsteğe bağlı: dürbün (yalnız geceleri Ay'a bakmak için)

Çizelge sütunları

Her satır bir gün olsun; 30 satırlık bir tablo yapın ve şu sütunları koyun: gün numarası, tarih, saat, hava durumu, Ay'ın gökteki yeri (yön ve yükseklik), Ay'ın şekli (çizim) ve kısa not. Çizim için her satıra 3 cm'lik bir daire çizin.

Günlere göre ne beklenir?

Günler, Ay'ın hiç görünmediği yeni aydan sayılır. Aşağıdaki tablo, Türkiye gibi kuzey yarım kürede ne göreceğiniz hakkında yaklaşık bir rehberdir. Gerçek tarihler gökyüzü takviminden kontrol edilmelidir.

Gün (yeni aydan sonra)	Evre	Ne zaman, nerede görülür?
0-1	Yeni ay	Güneş ile birlikte doğup batar; görünmez.
2-6	Büyüyen hilal	Güneş battıktan sonra batıda alçakta; sağ tarafı aydınlık.
7-8	İlk dördün	Akşam gökyüzünün güneyinde yüksekte; yarısı aydınlık.
9-13	Büyüyen şişkin ay	Akşam doğuda ve güneyde; her gün biraz daha dolu.
14-16	Dolunay	Güneş batarken doğar, bütün gece gökte kalır.
17-21	Küçülen şişkin ay	Gece geç doğar; sabaha doğru gökte görülür.
22-23	Son dördün	Gece yarısı civarı doğar; sabah güneyde; sol yarısı aydınlık.
24-28	Küçülen hilal	Sabaha karşı doğuda, Güneş doğmadan hemen önce.
29-30	Yeni ay	Yine görünmez; döngü yeniden başlar.

Nasıl gözlenir? Adım adım

1. Yeri seçin: Ufku iyi gören, ışıktan uzak bir balkon, bahçe ya da pencere. Her gün aynı noktadan bakın.
2. Yönü yazın: Pusulayla Ay'ın hangi yönde olduğunu not edin (örneğin "güneydoğu"). Yüksekliği için kolunuzu uzatıp yumruğunuzu ufka dayayın; bir yumruk yaklaşık 10 derecedir.
3. Şekli çizin: Dairenin aydınlık kısmını boş bırakın, karanlık kısmı kurşun kalemle tarayın. Aydınlık kısmın sağda mı solda mı olduğuna dikkat edin.
4. Notları yazın: Hava bulutluysa "bulutlu" yazın; boş bırakmayın. Bulutlu günler gözlemin bir parçasıdır.
5. Son gün karşılaştırın: Çizimleri yan yana koyun ve evrelerin adlarını yazın.

Akşam mı, sabah mı bakmalı?

NASA'ya göre Ay her gün bir öncekinden ortalama yaklaşık 50 dakika geç doğar. Bu yüzden dolunaydan sonra Ay, akşam saatlerinde artık gökte olmayabilir. Bu durumda ilk iki haftada akşam (örneğin 19.00-20.00), sonraki iki haftada ise sabah (okula giderken) bakmak daha kolaydır. Gün doğmadan önce küçülen hilali doğuda görmek, çoğu çocuk için güzel bir sürprizdir.

Güvenlik notu

• Gece gözlemini yetişkinle yapın; sokakta, yola yakın ya da korkuluksuz balkonda tek başınıza durmayın.
• Hava soğuksa kalın giyinin.
• Gündüz Ay'a bakarken yanlışlıkla Güneş'e bakmamak için gökyüzünü dikkatle tarayın. Güneş'e çıplak gözle ya da dürbünle asla bakmayın.

Bilimsel açıklama

Ay kendi ışığını üretmez; Güneş'in ışığını yansıtır. Güneş her an Ay'ın bir yarısını aydınlatır. Ay, Dünya'nın çevresinde döndükçe aydınlık yarının ne kadarını gördüğümüz değişir ve evreler oluşur. Ay'ın Dünya çevresindeki bir turu yaklaşık 27,3 gündür, ama Dünya da Güneş'in çevresinde ilerlediği için aynı evreye yeniden ulaşmak yaklaşık 29,5 gün sürer.

Çocuklara sorulacak sorular

• Ay'ın aydınlık kısmı hangi tarafta büyüyor, hangi tarafta küçülüyor?
• Dolunayda Ay ne zaman doğdu? Güneş ne zaman battı?
• Yeni ay günlerinde Ay nerede olabilir?
• Bulutlu günlerde hangi evreyi kaçırdık, bunu nasıl tamamlayabiliriz?

İlgili sayfalar

Gözlem defterini nasıl düzenleyeceğinizi gökyüzü gözlem defteri rehberinde, evrelerin neden oluştuğunu masa başında göstermek için Ay evreleri kurabiye etkinliğinde ve gölgeli deneyi tutulma deneyi yazısında bulabilirsiniz.